"Oruç sabrın yarısıdır."(İbn Mâce, Sıyâm 44) Bu hadis-i şerif ile orucun insana sabretmeyi öğrettiğini anlayabiliriz çünkü bir başka hadis-i şeriflerinde ise : o sabır ayıdır buyuruyor Resulullah Efendimiz.. Tarih boyunca en güzel insanların çeşitli sabır imtihanlarına tabii tutulduklarını okumuşuzdur, siyer kitaplarında.. Hz. Allah, en güzel insanlara -peygamberlere, sahabelere ve dostlarına- çeşitli sıkıntılar vermiş ve kendisine daha da çok yaklaştırmıştır.
Öyle ki kimi zaman açlık imtihanı ile karşılaşmışlardır,mübarekler ama bu sınanma onları bir an olsun bile isyana götürmemiş aksine ilâhi aşka giden yolda daha fazla mesafe kat etmelerine vesile olmuştur. İlâhi aşk denince ilk akla gelen gönül sultanlarından, Celaleddin-i Rumi bir gün evine geliyor. Henüz Mevlana değil o zamanlar?
"Ey evimin hatuni hakanisi", diyor, "Evimizde bir şey var mı yiyecek, içecek?"
"Yok", diyor eşi..
"Yani yarım avuç bulgur da mı yok?"
"Yok
"Bir kaşık tarhana da mı yok?"
"Yok, hiçbir şey yok"
"Bir lokma ekmek de mi?"
"Yok, bugün evimizde hiçbir şey yok, diyor Celaleddin-i Rumi nin "hatuni hakanisi"
Bu "Yok" cevapları karşısında Rumi seviniyor ve
"Desene hatuni hakanım diyor, "Bugün evimiz peygamber evine dönmüş"
Allah sabredenlerledir
"Ey mü‘minler, itâ‘at ediciyi âsiden ayırmak için sizi gazâda düşmandan korkmakla, yahut oruç, kıtlık ve açlıkla, zekât ve bir zarar neticesinde malın azalmasıyla, hastalık ve zayıflık gibi beden noksanlarıyla, gök ve yer âfetlerinden meyvelerinizin veya meyve yerinde olan evlâtlarınızın mahv ve noksanlığıyla imtihan ederim. Ey habîbim, sen sabredenlere ikrâmımı müjdele!" (Bakara-155) Bir başka ayet-i kerime de ise : "Sabredin; çünkü Allah sabredenlerle beraberdir", buyuruyor Hz.Allah. Evet, Rabbimiz sabredenlerle beraberdir, çünkü sabır kolay bir şey değildir öyle değil mi,nefse ağır gelir.
"Daha güzeliyle vereceğiz"
"Muhakkak biz, sabredenlerin mükâfatını, yapmakta olduklarının daha güzeliyle vereceğiz (Nahl-96) Çünkü bilir; "Rabbi sabredenlerle beraberdir" ve "O sabredenleri sever" (Al-i İmrân-146) Sabredene sonsuz bir ikram var? : Sabredenlere [lûtfumu, ihsânımı] müjdele!" [Bakâra 155] Özetle bir kez daha ifade edecek olursak; oruç insana sabrı öğretiyor, kulun iradesini kuvvetlendiriyor inşallah.
Üç türlü oruç vardır
Avamın orucu, havâs ın orucu, havassü l-havas ın orucu.
1 ? Avamın orucu
Sadece orucu bozucu yemek-içmek gibi maddî şeylerden kaçınırız.
2 ? Havas ın orucu
Sadece avamın kaçındıklarından kaçınmakla kalmazlar. Onlar bütün (uzuvlarıyla) oruçludurlar. Meselâ, oruçlu ağızlarıyla asla gıybet etmezler, yalan söylemezler, birinin ayıbına bakmazlar, bilseler bile açıklamazlar. Ayaklarıyla haram yola gitmezler. Elleriyle haram şey tutmazlar. Yani özel bir hayatları olur oruçlu iken...
3 ? Havassü l-havas ın orucu
Havasın orucu ile aynı şeyleri yaptıkları gibi kalpleriyle de aynı titizliğe sahip olurlar. Kalplerine Allah tan, Allah rızasından gayrı bir şey getirmemeye gayret gösterirler.
Mubah olan dünyevî sohbetler bile onlara orucu bozucu hallerden sayılır. Gönüllerine dünya endişesi sokmazlar. Ahiret saadetinden gayrı şeyi akıllarına getirmemeye ehemmiyet verirler. Şayet dünya endişesi, para arzusu, mal, can hissi kalplerine gelirse çok üzülürler, oruçlarını yaraladıklarını kabul ederler...
Melekut kapısı açılıncaya dek
? Nefs-i emâre açlık ve susuzluk ile terbiye olunca kişide meleki duygular ağır basar ve melekut âlemine kapılar açılır derler, büyükler. Bunu Hz.Aişe (r.a.) validemizden rivâyet olunan bir hadis-i şerif ile de açıkça görebiliriz.
"Aişe-i Sıddıka (r.a.) validemize Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyuruyor:"Ey Aişe! Melekut kapısını, açılıncaya kadar çalmaya devam et.
Hz. Aişe validemiz soruyor: "Ne ile ey Allah ın Resulü? "Açlık ve susuzluk ile" diye cevap veriyor Efendimiz aleyhisselâm.. Yani; oruç insana pek çok yönü ile melekut kapılarını açtırıyor? Çünkü mükafatının sonsuz olduğu güzel bir haslet ile ahlaklandırıyor insanı..
Sizi susatan oruç değil!
İmam-ı Gazalî, sadece avam orucu tutan iki kadının, Resulullah a gelerek susuzluğa dayanamayıp, oruçlarını bozmak istediklerini anlattığı bir kıssada söze şöyle devam eder:
? Hazret-i Resulullah, bu kadınlara: "Tükürün bakayım" dedi. Onlar tükürdüklerinde ağızlarından kıpkırmızı kan çıktığını gördüler. Resulullah (s.a.v.) buyurdu ki:
? Sizi susatan oruç değil. Müslüman kardeşinizin yediğiniz etidir. Gıybetini etmiş, etini yemişsiniz. İşte bu kan da o etin kanıdır. Orucu sadece midenizle değil, ağızlarınızla, dilinizle, kalbinizle de tutun ki, kurtulasınız" buyurmuştur.
