Hibrit tohumda dünyanın tekel firmaları olan ABD‘li Monsanto, Dupont, İsviçreli Syngenta, Almanyalı Bayer, KWS ve Fransız Limagrain gibi devlere karşı ürettikleri yerli çeşitlerle kendinden söz ettirmeye başlayan yerli firmalar, Türkiye‘nin hibrit tohumda dışa bağımlılığını kırmak için destek bekliyor.
Türkiye, hibrit tohum üretiminde yerli çeşitlerini üretmek için verilen mücadeleler meyvesini vermeye başladı. Hibrit tohumda dünyanın tekel firmaları olan ABD‘li Monsanto, Dupont, İsviçreli Syngenta, Almanyalı Bayer, KWS ve Fransız Limagrain gibi devlere karşı ürettikleri yerli çeşitlerle kendinden söz ettirmeye başlayan yerli firmalar, Türkiye‘nin hibrit tohumda dışa bağımlılığını kırmak istiyor. Bundan 20 yıl öncesine göre hibrit tohumda tamamen dışa bağımlı olan Türkiye, özel sektörün yaptığı yatırımlarla hibrit tohumda artık kendi çeşitlerini üretmeye başladı.
Son günlerin tartışmalı gündemini oluşturan tohum sektörü, arayış içinde. Türkiye‘de yaklaşık 400‘e yakın tohum firması bulunuyor. Bu tohum firmalarının 25-30 tanesini ya doğrudan ya da ortaklık şeklinde yabancı firmalar oluştururken geriye kalanın tamamı yerli sermayeli tohum firmaları oluşturuyor. Yerli tohum firmalarının sayı bakımından fazla olmasına rağmen büyük bir bölümü kendi çeşidini üretemediği için ithal tohum çeşitlerini Türkiye pazarına sunuyor.
Şeker pancarı ve patates tohumu Türkiye‘de üretiliyor ama sahibi biz değiliz
Türkiye‘deki tohum pazarının büyüklüğü net rakam olmamakla birlikte 700 milyon dolar civarında olduğu tahmin ediliyor. Bu pazarın da üçte birini sebze tohumu, üçte birini tarla bitkileri ve diğer üçte birini de tahıllar oluşturuyor. Tahıllarda; buğday, arpa, nohut, mercimek gibi tohumlarda Türkiye‘nin dışa bağımlılığı söz konusu değilken, tarla bitkilerinde; mısır, ayçiçeği, şeker pancarı ve patates tohumlarında Türkiye dışa bağımlı durumda. Mısır, ayçiçeği, şeker pancarı ve patates tohumu tamamen Türkiye‘de üretilmesine rağmen sahiplik bakımından bu tohumların sahibi Türkiye değil. Mısır ve ayçiçeğinde yerli tohum firmaları kendi çeşitlerini geliştirmeye çalışsa da şeker pancarı ile patates tohum çeşitleri Alman ve Hollandalı tohum firmalarına ait.
Dünya patates tohumun yüzde 60‘ını Hollandalı tohum firması elinde bulundururken hibrit mısır tohumunun yüzde 60‘ını da ABD‘li Monsanto ve Dupont üretiyor.
Sebzede dışa bağımlı değiliz
Domates, biber, salatalık, kabak, patlıcan gibi sebze tohumculuğunda ise Türkiye son yıllarda önemli bir mesafe kat etti. Bu alanda ıslah çalışmaları ile kendi çeşitlerimizi geliştirmek için kurulan yerli hibrit tohum firmaları kısa sürede önemli bir yol aldı. Bu firmaların başında ise Yüksel Tohumculuk ve May geliyor. Sebzede ürettikleri hibrit tohumları Türkiye pazarında olduğu gibi dış pazarda da aranan firmalar haline gelen MAY ve Yüksel Tohumculuk, Türkiye‘yi hibrit sebze tohumunda tamamen dışa bağımlı olmaktan kurtarmış durumda.
Yerli tohum firmaları AR-GE‘ye kaynak ayıramıyor
Hibrit tohum üretiminde kendi çeşitlerimizi üretebilmek için AR-GE yatırımları büyük önem taşıyor. Sermaye yetersizliklerinden dolayı yerli firmalarının çok azı AR-GE yatırımlarına kaynak ayırabiliyor. Türkiye‘deki tohumculuğun gelişmesinin önündeki en büyük engel olarak AR-GE yatırımlarının yetersizliği görülüyor. 5-10 yıllık geçmişi bulunan yerli firmaların, 200 yıllık geçmişi bulunan ve tekel durumunda bulunan büyük dev firmalarla yarışabilmesi bu yapı ile mümkün görünmüyor.
Yerli Osmancık, İtalyan Baldo‘yu alt etti
Hibrit tohumda Türkiye‘nin gülen yüzlerinden birisini çeltik oluşturuyor. İtalya‘nın Baldosuna karşı geliştirilen Osmancık çeşidi yüzde 100 yerli olması, tohumculuk sektörünün yarınlarına umutla bakmasına neden oluyor. Osmancık çeşidinin geliştirilmesiyle birlikte hem Türkiye, pirinç ithalatı tamamen düşerken, ihracatta da önemli başarılar elde etti. Genel anlamda hibrit tohumda ithalat ve ihracat rakamlarına bakılacak olursa, Türkiye‘nin burada da cari açığı bulunuyor. 2009 rakamlarına göre Türkiye 160 milyon dolar hibrit tohum ithal ederken 70 milyon dolar da ihracat yaptı. İhracat ve ithalat rakamlarının detayları incelendiğinde ithal edilen 160 milyon dolarlık hibrit tohumun 80-90 milyon dolarını sebze tohumu oluşturuyor. 70 milyon dolarlık ihracatın da yaklaşık 60 milyon dolarını tarla bitkileri oluşturuyor. Bu rakamlar ışığında Türkiye hibrit tohum üretiminde 10 yıl öncesine göre önemli mesafeler kat etse de daha yolun başında görünüyor. Burada Türkiye hibrit tohum üretiminde olmalı mı olmamalı mı? Eğer kendi çeşitlerimizi üreterek dışa bağımlılığımızı azaltmak istiyorsak bu alanda yatırım yapan yerli firmalara sahip çıkmamız gerekiyor.
