Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan geriye dönük taramalar, belirli şartları taşımayan sigorta kayıtlarının iptaliyle sonuçlanabiliyor. SGK Uzmanı Özgür Erdursun, çalışma hayatına erken yaşlarda adım atanları doğrudan etkileyecek bu yasal prosedürler hakkında bilgilendirmelerde bulundu.
Aile şirketindeki girişler mercek altında
18 yaşından küçükken farklı bir işverenin yanında mesaiye başlayanlar açısından genel bir problem görülmüyor. Fakat ilk tescili anne veya babasına ait bir işletme üzerinden yapılanların durumu farklı değerlendiriliyor. 2013/11 sayılı SGK genelgesi kapsamında, bu tür girişlerin geçerli sayılabilmesi adına vasi onayı ile hazırlanmış ve hâkim tarafından tasdik edilmiş resmi bir hizmet sözleşmesi şartı aranıyor. Belirtilen hukuki adımların eksik olduğu saptanırsa, kurum eski dönemlere ait sigorta bildirimlerini tamamen geçersiz kılabiliyor.
Primler siliniyor ve maaşlar kesiliyor
Uygulanan iptal işlemleri, çalışanların toplam prim günlerinde düşüş yaşanmasına yol açıyor. Sigorta başlangıç tarihi 8 Eylül 1999 öncesine ait olsa dahi, aile işletmesindeki kayıtların reddedilmesi durumunda bu tarih daha ileri bir döneme kaydırılıyor. Böyle bir tablo ortaya çıktığında vatandaşlar EYT kapsamının tamamen dışında kalabiliyor. Üstelik söz konusu incelemeler sadece adayları değil, halihazırda aylık alanları da kapsıyor. Mevcut emeklilerin dosyalarında benzer bir eksiklik tespit edildiğinde maaş ödemeleri durdurularak haklar yeniden hesaplanıyor.
Emsal mahkeme kararı ne diyor?
Kurum tarafında şekil şartları katı bir biçimde uygulanırken, yargı cephesinde durum fiili çalışma esasına göre şekilleniyor. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi tarafından 23 Şubat 2023 tarihinde verilen emsal kararda, çocukların korunması amacıyla çıkarılan yasaların ilerleyen süreçte kişilerin sosyal güvenlik haklarının ortadan kaldırılmasına gerekçe yapılamayacağı hükme bağlandı. Yüksek mahkeme, anlaşmazlıkların çözümünde "gerçek (fiili) çalışma" olgusunun temel alınması gerektiğine karar verdi.
Hukuki süreçte incelenen kriterler
Yargı yoluna giden dosyalarda çalışmanın ispatı için çeşitli deliller gözden geçiriliyor. Mahkemeler karar aşamasında şu unsurları inceliyor:
İşletme bünyesindeki fiziksel faaliyetlerin yapısı ve niteliği
Resmi defterler ile bordro dökümleri
Ücretlerin banka kanalıyla veya elden düzenli şekilde ödenip ödenmediği
Çalışma sürecine şahitlik eden kişilerin beyanları
Durumu şüpheli olan kişilerin e-Devlet sistemi üzerinden kendi hizmet dökümlerini detaylıca incelemeleri gerektiği hatırlatıldı. Kurum tarafından yapılabilecek olası bir hak iptalinde ise vatandaşların emsal kararlar ışığında zaman kaybetmeden hukuki süreci başlatmaları tavsiye ediliyor.
