İsviçre merkezli hava izleme ajansı IQAir tarafından hazırlanan 2025 Dünya Hava Kalitesi Raporu, küresel ölçekte yaşanan çevre krizinin ve fosil yakıt bağımlılığının acı bilançosunu bir kez daha gözler önüne serdi.
143 ülke ve 9 bin 446 şehirden elde edilen verilerle oluşturulan rapor, küresel hava kirliliğiyle mücadelede yenilenebilir enerjiye geçişin ertelenemez bir zorunluluk olduğunu ortaya koydu.
- YALNIZCA 13 ÜLKE VE BÖLGE EŞİK DEĞERİ AŞMADI!
Raporda yer alan en çarpıcı verilerden biri, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından belirlenen yıllık 5 mikrogram/metreküp ($\mu g/m^3$) PM2.5 sınır değerine ilişkin oldu.
Dünya genelinde sadece 13 ülke ve bölge bu güvenli sınırın altında kalmayı başarabildi.
Solunum yoluyla doğrudan akciğerlere ve kana karışarak ciddi kronik rahatsızlıklara yol açan PM2.5 (2,5 mikrometreden küçük ince partikül maddeler), insan sağlığını tehdit eden en tehlikeli kirleticilerin başında geliyor.
- YENİ DELHİ 8'İNCİ KEZ ZİRVEDE, ANKARA 80'İNCİ SIRADA!
Orta ve Güney Asya bölgelerinin kirlilikte başı çektiği raporda, başkentler düzeyindeki tablo da netleşti:
- En Kirli Başkentler: Elektrik üretiminde fosil yakıtlara bağımlı olan Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi, üst üste 8. kez dünyada hava kalitesi en kötü başkent seçildi. Yeni Delhi’yi Bangladeş’in başkenti Dakka, Tacikistan’ın başkenti Duşanbe ve Çad’ın başkenti Encemine takip etti.
- En Temiz Başkentler: Fransız Polinezyası’na bağlı Papeete hava kalitesi en yüksek başkent olurken; Porto Riko’nun başkenti San Juan ve Barbados’un başkenti Bridgetown listenin en temiz üst sıralarında yer aldı.
- Türkiye’nin Durumu: Türkiye'nin başkenti Ankara, dünya başkentleri arasında yapılan hava kalitesi değerlendirmesinde 80. sırada yer buldu.
- YAPAY ZEKÂ VE ORMAN YANGINLARI EMİSYONLARI TIRMANDIRDI!
2025 yılı boyunca hava kalitesinin kötüleşmesinde hem insan eliyle oluşan faktörler hem de doğal afetler etkili oldu.
Fosil yakıt kullanımı, sanayi üretimi, kalitesiz yakıtla sağlanan evsel ısınma ve anız yakma gibi geleneksel kirleticilerin yanı sıra iki yeni unsur öne çıktı:
1. Yapay Zekâ Veri Merkezleri: Yapay zeka teknolojilerinin artan enerji ihtiyacı ve yedek güç için kullanılan dizel jeneratörler, yeni bir emisyon kaynağı olarak rapora yansıdı.
2. Küresel İklim Felaketleri: Özellikle Kanada ve Avrupa genelinde rekor seviyelere ulaşan orman yangınları, atmosfere devasa miktarda partikül madde yayarak küresel hava kalitesini doğrudan olumsuz etkiledi.
Raporun sonuç bölümünde, hava kirliliğinin yol açtığı çevresel ve hayati risklerin azaltılması için fosil yakıt merkezli enerji politikalarından derhal vazgeçilerek temiz ve yenilenebilir enerji yatırımlarına ağırlık verilmesi gerektiği vurgulandı.
