Mutfakta yemek yaparken, soba yakarken, ateş yakmaya çalışırken, çay içmeye çalışırken ya da sıcak bir şeye dokunmak, fırın sıcakken bir tava tepsi almak ya da kaynayan suyla haşlanmak gibi başımıza gelecek işler günlük hayatımızı çekilmez hale getirdiği gibi hayatımızı da riske atabilir.
Yanıklar deri hücrelerinin ölmesine neden olur. Hasarlı cilt kendini tamir etmek için kolajen adı verilen bir protein üretir. Cilt iyileştikçe iz oluşturur. Bazı yaralar geçicidir ve zamanla kaybolur. Bazıları ise kalıcı olabilir.
Yanık sonrası uygulayacağımız tedavi yöntemleri de yanık kadar önemlidir. Çünkü yapacağımız yanlışlar işi içinden çıkılmaz bir hale dönüştüreceği gibi hayatımızı da riske atabilir.
Küçük ve yüzeysel yanıklarda, evde uygulayabileceğiniz müdahalelerin ardından günlük yaşantınıza devam edebilirsiniz. Ancak yanık geniş bir bölgeyi kapsıyor ya da derin dokuları etkiliyorsa mutlaka bir sağlık kurumuna başvurulması gerekmektedir.
YANIK DERECELERİ NEDİR NASIL ANLAŞILIR?
Yanık ciddiyetini belirten bir sınıflandırma olan yanık dereceleri 4 kısımda incelenir.
1. derece yanıklarda yanık tipi sadece cildin dış tabakasını etkiler. Bu derece yanıklar kızarıklık ve ağrıya neden olabilir.
2. derece yanıklarda ise hem cildin dış tabakası hem de hem de ikinci deri tabakası etkilenir. Şişmeye, kırmızı, beyaz veya lekeli cilde neden olabilir. Kabarcıklar gelişebilir ve ağrı şiddetli olabilir. Derin ikinci derece yanıklar, yara izine neden olabilir.
3. derece denilen yanıklar cildin altındaki yağ tabakasını etkiler. Yani bu tip yanıklarda yanığın etkisi cildi de aşarak bu yağ tabakasına ulaşır. Cilt bozulur ve kösele görüntüsüne bürünür. Bu derece yanıklar, sinirleri yok ederek bölgede hissizliğe ya da uyuşmaya neden olabilir. Mutlaka acil tıbbi müdahale gerektirir.
Son olarak 4. derece yanıklar kemik ve eklemlere kadar işleyen yanıklardır. Ve insan hayatını büyük risk altına sokar. Acil tıbbi müdahale gerektirir
YANIĞA NE İYİ GELİR?
Günlük hayatımızda zaman zaman yaşadığımız bu acı olay derhal müdahale gerektiren doku hasarları için . “Yanık acısına ne iyi gelir?” sorusu oldukça merak edilen bir sorudur.
Çapları yaklaşık 6 -7 cm’den küçük olduğu müddetçe birinci derece yanıklar ve ikinci derece yanıklar evde tedavi edilebilir.
Yanık acısını geçirebilecek ve yanığın mikrop kapmasını engelleyebilecek müdahaleler ise şöyle sıralanır.
BUZLU OLMAYAN SOĞUK SU KULLANIN
Küçük bir yanık yaşadığımızda ilk yapmamız gereken şey, yaklaşık 20 dakika boyunca yanmış olan dokuların üzerine serin su uygulamaktır. Sonrasın da ise bu bölgeyi yumuşak sabun ve su ile yıkayabilirsiniz. Burada önemli olan ise suyun 0 dereceye yakınlıkta olmamasıdır. Yani buzlu su yerine mutlaka serin su kullanın
SERİN KOMPRESLER UYGULAYIN
Yanık bölgesine yapmanız gereken bir diğer müdahale ise yanık üzerine yerleştirilen serin bir kompres veya temiz ıslak bezdir. Bu müdahale ağrıyı ve şişmeyi hafifletir. Serin kompresleri 5-15 dakikalık aralıklarla uygulayın. Aşırı soğuk kompresleri kullanmayın. Çünkü bu tür müdahaleler yanıkları daha da azdırırken daha fazla tahriş edebilir.
ANTİBİYOTİKLİ MERHEMLER KULLANIN
Yanık tedavisinin en önemli şifa aracı antibiyotikli merhemler ve kremlerdir. Zira bu tür merhem ve kremler enfeksiyonları önlemeye yardımcı olur. Eczanelerde rahatça bulabileceğiniz antibiyotik içeren ve yanık için satılan özel bir merhemlerin çok büyük faydasını görebilirsiniz. Daha sonrasında steril kalın olmayan bir bezle yanık olan alanı örtebilirsiniz.
Steril gazlı bezler, bu amaç için oldukça uygun olan pansuman yardımcılarıdır.
ALOE VERA'NIN FAYDALARI
Genellikle “yanık bitkisi” olarak lanse edilen aloe vera bir ve ikinci derece yanıkların iyileşmesinde oldukça etkilidir. Çünkü aloe veralar anti-enflamatuardır. Bakterilerin büyümesini engellerken dolaşımı da rahatlatır. Bu nedenden ötürü aloe vera bitkisinin yaprağından alınan saf jeli, doğrudan etkilenen bölgeye uygulayın. Aloe verayı eğer eczane ve kozmetik mağazalarından alacaksanız mutlaka yüksek oranda aloe vera içerdiğinden emin olun. Katkı maddesi, özellikle renklendirici ve parfüm içeren ürünler hem yanığı azdırır hem de daha çok ağrı yapmasına neden olur.
BAL YANIĞA İYİ GELİR Mİ?
Bal doğal tedavi ilaçlarından biridir
Yanık sonrası evinizde hiçbir merhem bulamazsanız etkilenen bölgeye ince bir tabaka saf bal sürün. Çünkü Bal bir anti-bal enflamatuardır ve doğal olarak antibakteriyel ve antifungaldir. Bu nedenle, eski zamanlardan beri yara ve yanık tedavisinde kullanılmaktadır
GÜNEŞTEN UZAK DURUN
Herkes, zaman zaman fırında, ocakta ya da ütü yaparken elini yakabilir. bu tür yanık bakımında en önemli tedavi süreçlerinden biri de yanığı güneş ışığından uzak tutmaktır. Maalesef çok sık yapılan yanlışlardan biridir bu. Bu durum yanık olan bölgenin daha geç iyileşmesine ya da iyileşirken iz bırakmasına neden olabilir.
Eğer dışarı çıkmanız gerekiyorsa yanık bölgesini hava alan hafif bir kumaş ile örtebilirsiniz. “El yanıkları için kalın ve tahriş edici bir kumaşlardan uzak durun.
KABARCIKLARI SAKIN PATLATMAYIN
Yanık oluştuktan sonra, cildinizde blister de denen içi su dolu kabarcıklar çıkar. Su toplayan yerlere sakın dokunmayın ve sakın patlatmayın. Bu tür müdahaleler enfeksiyona neden olabilir. Ve çok fazla ağrı verir.
HAFİF BİR AĞRI KESİCİ ALIN
Hafif yanıklar bulundukları bölgelere göre ağrı ve acıya neden olabilir. Bu amaçla ibuprofen ya da naproksen etken maddelerini içeren ağrı kesicileri kullanabilirsiniz. Ancak dikkat etmeniz gereken şey ise bBu tip ağrı kesicileri kullanırken, kullandığınız diğer ilaçlar varsa etkileşim göstermemesine ve günlük dozajına dikkat etmelisiniz.
GÜNEŞ YANIĞINA NE İYİ GELİR?
Bu soru özellikle yaz aylarında sıkça rastladığımız bir sorudur.
Denizde vakit geçirilirken, güneşin zararlı saatleri ve maruz kalınan süre dikkate alınmadığı için güneş yanıkları oluşabilir. Bilmemiz gereken en önemli şey güneş yanığının tedavisi de, diğer yanıkların tedavisi gibidir.
Güneş yanığınız iyileşene kadar, güneşten uzak durmalısınız.
Güneş yanığı sonrası serin su, antibakteriyal merhem ya da aleo vera uygulayabilirsiniz.. Ayrıca yanık sonrası yeterli miktarda sıvı tükettiğinize emin olmalısınız.
SAKIN BUNLARI YAPMAYIN
Yanığa iyi geldiği düşünülen ve çoklukla halk arasında yapılan yanlışlar ise şunlardır.
YANIĞA SAKIN TEREYAĞI SÜRMEYİN
Yanık ilacı olarak tereyağının etkinliğini destekleyen kanıt yoktur. Bunun da ötesinde, yanıklarınızı daha da kötüleştirebilir. Tereyağı ısıyı korur ve ayrıca yanmış cildi enfekte edebilecek zararlı bakteriler bulunur.
UZAK DURMANIZ GEREKEN YAĞLAR
Her soruna iyi geldiği düşünülen hindistancevizi yağı yanıklar için önerilse de aslında bu yağ, zeytinyağı, yemeklik yağlar ve benzeri yağlar gibi ısının tutulmasına neden olur. Lavanta yağının yanıkları iyileştirmeye yardımcı olduğu iddiası da şehir efsanelerindendir.
YUMURTA AKI SÜRMEYİN
Başka bir halk inanışı ise, pişmemiş yumurta akının yanığa iyi geldiğidir. Oysa yumurta akları bakteriyel enfeksiyon riski taşır ve yanıklara yerleştirilmemelidir. Yumurtalar ayrıca alerjik reaksiyona neden olabilir.
DİŞ MACUNU SÜRMEYİN
Yanıklara asla diş macunu uygulamayın. Diş macunu yanmayı tahriş edebilir ve enfeksiyon için daha uygun bir ortam oluşturabilir. Ayrıca steril değildir.
BUZ VE ÇOK SOĞUK SU YANIK ALANINIZ DAHA DA TAHRİŞ EDER
Buz ve çok soğuk su yanık alanınızı daha fazla tahriş edebilir. Buz, yanlış kullanılırsa soğuk yanığına bile neden olabilir.
Bu tür yanıklarda mutlaka doktorunuza başvurun
Yüz, ayaklar, eller, kalçalar, kasık, vücudun geniş bir alanını kaplayan yanıklarda
Derin yanıklarda
Cildin kösele gibi görünmesine neden olan yanıklarda
Kömürleşmiş veya siyah, kahverengi veya beyaz lekeler bulunan yanıklarda
Kimyasallardan veya elektrikten kaynaklanan yanıklarda
Solunum güçlüğü veya hava yolunda oluşan yanmada
hemen yardım alınmalı ve acil yardım beklerken ilk yardım önlemleri alınmalıdır.
Evde tedaviniz sonrasında aşağıdaki olaylarla karşılaşırsanız doktora gidin
Yaradan sızma, artan ağrı, kızarıklık ve şişlik gibi enfeksiyon belirtileri
Büyük veya iki hafta içinde iyileşmeyen yanık veya kabarcık
Yeni, açıklanamayan semptomlar
Önemli yara izi oluşumu