Dünyada temel olarak üç çeşit ana seçim sistemi var;
Çoğunluk sistemi, Nispi temsil (orantılı temsil) sistemi ve bu ikisinin özelliklerini birleştiren Karma sistem.
Bunları biraz açmak gerekirse…
* Çoğunluk Sistemi: Seçimde en çok oyu alan aday veya parti, o bölgedeki tüm sandalyeleri ya da seçimi doğrudan kazanır. Diğer partilerin aldığı oylar mecliste temsil edilmeyebilir. Tek turlu (nispi çoğunluk) veya iki turlu (mutlak çoğunluk) gibi alt türleri bulunur.
* Nispi Temsil (Orantılı Temsil) Sistemi: Siyasi partilerin seçimlerde aldığı oy oranı, meclisteki sandalye oranına doğrudan yansıtılır. "Her parti aldığı oy kadar vekil çıkarır" mantığı geçerlidir. Türkiye'de genel seçimlerde uygulanan D'Hondt yöntemi bu sisteme dahildir.
* Karma Sistem… Çoğunluk ve nispi temsil sistemlerinin iyi yönlerini veya bazı kurallarını birlikte uygulayan hibrit modellerdir. Kimi oylar çoğunluk usulüyle, kimi oylar ise liste/oran usulüyle hesaplanır.
D'HONDT SİSTEMİNİN AYRINTILARI…
D'Hondt sistemi, seçimlerde partilerin kazandığı oy sayısına göre meclise kaçar milletvekili göndereceğini hesaplayan bir yöntemdir.
Belçikalı hukukçu Victor D'Hondt tarafından 1878 yılında bulunmuştur.
Türkiye dahil birçok ülkede milletvekili dağılımını adil bir şekilde yapmak için kullanılır.
Her partinin aldığı toplam oy sayısı bir kenara yazılır.
Partilerin oy sayıları sırasıyla 1, 2, 3, 4, 5 gibi artan sayılara bölünür.
Elde edilen bütün sonuçlar büyükten küçüğe doğru sıralanır.
O seçim bölgesindeki milletvekili sayısı kadar en büyük sayı seçilir.
Hangi sayı hangi partiye aitse, o parti o kadar milletvekili çıkarır.
Sistem büyük partilere avantaj sağlar.
Küçük partilerin milletvekili çıkarma şansını zorlaştırır.
Oyların meclise orantılı yansımasını hedefler ancak tam bir adalet sağlamaz.
Hükümette istikrarı destekler…
TÜRKİYE’DE HANGİ SEÇİS SİSTEMİ UYGULANIYOR?
Türkiye’de genel seçimlerde %7 seçim barajlı, D'Hondt usulü nispi temsil sistemi uygulanır.
600 milletvekili, nüfusa göre belirlenen 87 seçim bölgesinden çıkarılır.
Cumhurbaşkanlığı seçiminde ise iki turlu çoğunluk sistemi geçerlidir.
Seçimler 5 yılda bir yapılır.
Milletvekili Genel Seçimleri…
* Seçim Barajı: Ülke genelinde %7 oranına düşürülmüştür. Bu oranı geçemeyen partiler meclise vekil sokamaz.
* Hesaplama Yöntemi: Oy sayımı D'Hondt yöntemi ile yapılır. Oylar seçim bölgesindeki vekil sayısına bölünerek dağıtılır.
Seçim Bölgeleri: Türkiye 87 farklı seçim çevresine bölünmüştür. Büyük şehirler birden çok bölgeye ayrılır.
Cumhurbaşkanlığı Seçimleri…
* Birinci Tur: Adaylardan biri %50+1 oy alırsa seçimi kazanır.
* İkinci Tur: İlk turda çoğunluk sağlanamazsa, en çok oyu alan iki aday yarışır.
Yerel Seçimler…
* Belediye ve Muhtarlık: İl, ilçe ve köylerde çoğunluk sistemi uygulanır. En çok oyu alan aday seçimi kazanır.
* Belediye Meclisi: Meclis üyelikleri için yine D'Hondt nispi temsil yöntemi kullanılır.
