Bangsamoro Özerk Bölgesi’nin (BARMM) tarihî ilk parlamento seçimlerinin üzerinden altı gün geçti.
14 Eylül’de gerçekleştirilen seçimler, onlarca yıllık çatışmaların ardından Bangsamoro’nun kendi parlamentosunu oluşturması bakımından yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Ancak Cotabato City’de seçim sonrasında ortaya çıkan manzara, bölgede barış ve güvenlik meselesinin hâlâ gündemin merkezinde olduğunu gösteriyor. Şehrin farklı bölgelerinde askerî personel ve araçlar görülüyor. Seçim döneminde oluşturulan güvenlik düzeninin izleri şehir hayatında hissedilmeye devam ediyor. Askerî hareketlilik ve helikopterlerin şehir üzerindeki faaliyetleri, Cotabato halkının dikkatini çekiyor.
- 21 BİN ASKER VE POLİS GÖREVLENDİRİLDİ
14 Eylül seçimleri öncesinde Bangsamoro genelinde yaklaşık 21 bin asker ve polis görevlendirildi. Filipinler Silahlı Kuvvetleri (AFP), seçim güvenliği kapsamında Sabrah hafif tankları, ATMOS 155 mm topçu sistemleri, zırhlı personel taşıyıcıları, Black Hawk helikopterleri ve T129 ATAK saldırı helikopterleri dahil olmak üzere geniş kapsamlı askerî unsurlar kullandı. Özellikle güvenlik riskinin yüksek olduğu Lanao del Sur ve çevresinde ilave birlikler ve askerî araçlar konuşlandırıldı. Bu güvenlik tedbirlerinin amacı açıktı: Seçmenlerin güvenliğini sağlamak, sandıkların korunmasını temin etmek ve silahlı grupların seçim sürecine müdahalesini önlemek. Fakat Bangsamoro’da askerî varlığın toplumsal anlamı, yalnızca seçim güvenliğiyle sınırlı değil.
- SAVAŞIN HATIRALARI HÂLÂ CANLI
Bangsamoro halkı onlarca yıl süren silahlı çatışmaların ardından barış sürecine girdi. Bu nedenle şehirlerde tankların, ağır silahların ve askerî hava araçlarının görülmesi geçmiş savaşların hafızasını yeniden canlandırıyor.
Seçim öncesinde barış aktivistleri ve sivil toplum kuruluşları, geniş kapsamlı askerî konuşlanmanın toplum üzerinde korku oluşturabileceği konusunda uyarılarda bulundu.
MindaNews de seçimleri, barış anlaşması sonrasında gerçekleştirilen ancak bölgeye yeniden “savaş görüntülerini” getiren bir seçim olarak değerlendirdi.
Bu durum Bangsamoro’da önemli bir çelişkiyi ortaya koyuyor: Bölge barış anlaşmasının ardından demokratik kurumlarını güçlendirmeye çalışırken, seçimlerin güvenliği ağır askerî tedbirlerle sağlanıyor.
- COTABATO CITY’DE ŞİDDET
Seçim öncesinde ve seçim günü Cotabato City’de meydana gelen şiddet olayları güvenlik tartışmalarını daha da büyüttü.
13 Eylül gecesi Bagua 2 bölgesinde bir okul önünde meydana gelen silahlı saldırıda üç kişi yaşamını yitirdi, 15 kişi yaralandı.
14 Eylül seçim günü ise Cotabato City Central Pilot Elementary School’da başka bir silahlı olay meydana geldi. Bu olayda bir kişi öldü, üç kişi yaralandı.
COMELEC’in ilk açıklamalarında BARMM genelinde seçimlerle bağlantılı 4 ölüm ve 18 yaralanma bildirildi.
ANFREL–NDI’nin seçim gözlem raporunda ise Cotabato City’de 13–14 Eylül tarihlerinde meydana gelen olaylarda en az 5 kişinin öldüğü ve 20’den fazla kişinin yaralandığı belirtildi.
Filipinler İnsan Hakları Komisyonu da seçim sürecine ilişkin açıklamasında Cotabato City’deki ölüm ve yaralanmaların yanı sıra korku, tehdit, silah kullanımı ve seçmen güvenliği konularındaki endişelere dikkat çekti.
- SEÇİM GÜVENLİĞİ OPERASYONU SONA ERDİ
Filipinler güvenlik makamları, seçim güvenliği kapsamında yürütülen operasyonların büyük bölümünü 16 Eylül’de tamamladı. Bununla birlikte seçim sonrası siyasi süreç devam ediyor.
Yeni parlamentonun oluşturulması, sonuçların kesinleşmesi ve Bangsamoro’nun düzenli hükümet yapısına geçiş süreci güvenlik kurumlarının çalışmalarını da beraberinde getiriyor.
Cotabato City’de seçim döneminde görülen askerî araçların ve güvenlik güçlerinin varlığı bu nedenle hâlâ şehir hayatının önemli bir parçası.
- ASIL SORU: HALK KENDİNİ GÜVENDE HİSSEDİYOR MU?
Bangsamoro’da bugün artık yalnızca “seçim güvenliği” konuşulmuyor. Asıl mesele, seçimlerin ardından ortaya çıkacak yeni siyasi düzenin toplumda nasıl bir güven duygusu oluşturacağı. Çünkü Bangsamoro halkı için güvenlik kavramı yalnızca silahlı saldırıların olmaması anlamına gelmiyor.
Güvenlik; insanların evlerinden çıkabilmesi, çocuklarını okula gönderebilmesi, sandığa korkmadan gidebilmesi ve günlük hayatını askerî operasyonların gölgesinde yaşamaması anlamına geliyor.
14 Eylül seçimi Bangsamoro için tarihî bir eşik oldu. İlk Parlamento seçildi. On yıllardır devam eden çatışmaların ardından bölge kendi demokratik kurumlarını oluşturma yolunda önemli bir adım attı. Şimdi önündeki en büyük görev, siyasi dönüşümü kalıcı barışla tamamlamak.
- YENİ BANGSAMORO’NUN SINAVI
Bangsamoro’nun önündeki sınav artık yalnızca seçim yapmak değil. Yeni hükümetin görevi, farklı siyasi ve toplumsal grupları aynı çatı altında buluşturmak, güvenlik sorunlarını azaltmak ve halkın barış sürecine olan güvenini güçlendirmek.
Cotabato City’nin sokaklarında görülen askerî araçlar, helikopterler ve güvenlik güçleri bir dönemin gerçekliğini gösteriyor. Ancak yeni Parlamento’nun önündeki hedef, bu görüntülerin yerini zamanla sivil siyasetin, demokratik kurumların ve günlük hayatın normalleştiği bir Bangsamoro’ya bırakması.
14 Eylül 2026 seçimleriyle yeni bir dönem başladı. Şimdi Bangsamoro halkı, sandıkta verdiği siyasi kararın ardından barışın günlük hayatına da yansımasını bekliyor. Çünkü gerçek barış, yalnızca silahların susması değil; insanların kendilerini güvende hissettiği bir hayatın kurulmasıdır.
