Emeklilik yaşını henüz doldurmayan ancak sigortalılık süresi ve prim günü bakımından gerekli koşulları sağlayan çalışanların kendi isteğiyle işten ayrılarak kıdem tazminatı alma hakkı bulunabiliyor. Bu haktan yararlanmak isteyen çalışanların izleyeceği süreç ise önem taşıyor. Çalışanın durumunun ilgili emeklilik koşullarına uygun olması, SGK'dan gerekli belgenin alınması ve işverene yapılacak fesih bildiriminin buna göre hazırlanması gerekiyor. SGK da emeklilik koşullarının sigortalının tabi olduğu dönem ve statüye göre değiştiğini belirtiyor.
Yaş dışındaki şartları tamamlayan çalışan için kıdem yolu açılıyor
Kıdem tazminatına ilişkin uygulamada, emeklilik için gerekli yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartlarını tamamlayan çalışanların iş sözleşmesini bu gerekçeyle sona erdirmesi mümkün olabiliyor.
Buradaki şartlar bütün çalışanlar için aynı değil. İlk sigortalı olunan tarih, prim ödeme gün sayısı ve kişinin tabi olduğu sosyal güvenlik hükümleri hangi koşulların aranacağını etkiliyor. SGK'nın 4/a kapsamındaki çalışanlara ilişkin güncel bilgilendirmesinde de emeklilik koşulları sigorta başlangıç dönemlerine göre ayrı ayrı ele alınıyor.
Çalışan önce SGK'daki durumunu kontrol ediyor
Bu yöntemle kıdem tazminatı almak isteyen çalışan açısından ilk aşama, gerekli sigortalılık ve prim koşullarını sağlayıp sağlamadığını kontrol etmek.
SGK, emeklilik hesabında sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş olmak üzere üç temel kavramı kullanıyor. Sigortalılık süresi ilk defa çalışmaya başlanılan tarih üzerinden, prim ödeme gün sayısı ise uzun vadeli sigorta kollarına bildirilen günler üzerinden değerlendiriliyor.
Dolayısıyla yalnızca toplam prim gününe bakılarak işlem yapılmaması gerekiyor. Çalışanın ilk sigorta giriş tarihine göre hangi düzenlemeye tabi olduğunun da belirlenmesi gerekiyor.
SGK yazısı işverene yapılacak başvurunun temelini oluşturuyor
Yaş dışındaki şartları tamamladığını düşünen çalışanların başvuru sürecinde SGK'dan kıdem tazminatına esas yazıyı alması öne çıkıyor. Belge, çalışanın ilgili sosyal güvenlik koşullarını sağladığının işverene gösterilmesinde kullanılıyor.
Çalışanın bu belgeyi aldıktan sonra işverene başvurarak iş sözleşmesini emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması gerekçesiyle sona erdirdiğini bildirmesi gerekiyor. Bildirimde SGK'dan alınan belgenin tarih ve sayısına yer verilmesi ve kıdem tazminatı talebinin açık şekilde belirtilmesi, sürecin kayıt altına alınmasını sağlıyor.
İşten ayrılma işlemi SGK belgesinin ardından yapılıyor
Süreçte dikkat çeken noktalardan biri işlemlerin sırası. Çalışanın önce işten ayrılıp ardından bu gerekçeyi oluşturacak belgeyi temin etmeye çalışması yerine, öncelikle SGK'daki durumunu kesinleştirip gerekli yazıyı alması, ardından iş sözleşmesini bu gerekçeyle sona erdirmesi gerekiyor.
İşverene yapılacak fesih bildiriminde de ayrılma gerekçesinin açık biçimde belirtilmesi önem taşıyor. Böylece çalışanın sıradan bir istifa nedeniyle değil, emeklilik için gerekli yaş dışındaki şartları tamamlamasına dayanarak iş sözleşmesini sona erdirdiği kayıt altına alınıyor.
Aynı işyerinde çalışmaya devam ederek kıdem tazminatı alınamıyor
SGK yazısının alınması tek başına kıdem tazminatının ödenmesi anlamına gelmiyor. Bu hakkın kullanılabilmesi için çalışanın iş sözleşmesini ilgili gerekçeyle sona erdirmesi gerekiyor.
Başka bir ifadeyle çalışan, SGK'dan gerekli yazıyı alıp aynı işyerinde kesintisiz şekilde çalışmaya devam ederken bu gerekçeye dayanarak kıdem tazminatını talep etmiyor. Kıdem tazminatı talebi iş sözleşmesinin sona erdirilmesiyle birlikte gündeme geliyor.
Bildirim noter üzerinden de yapılabiliyor
İşveren ile çalışan arasında belgenin teslim edilip edilmediği veya fesih gerekçesinin ne olduğu konusunda daha sonra uyuşmazlık yaşanması ihtimaline karşı bildirim yazılı şekilde gerçekleştirilebiliyor.
Çalışan, SGK'dan aldığı belgeyi ekleyerek iş sözleşmesini hangi nedenle sona erdirdiğini ve kıdem tazminatını talep ettiğini noter ihtarnamesiyle de işverene bildirebiliyor. Böylece bildirimin tarihi ve içeriği kayıt altına alınmış oluyor.
İşveren kıdem tazminatını ödemezse süreç arabuluculuğa taşınabiliyor
SGK belgesine dayanarak iş sözleşmesini sona erdiren çalışana kıdem tazminatının ödenmemesi halinde işçi ile işveren arasında alacak uyuşmazlığı ortaya çıkabiliyor.
İşçi alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda dava öncesinde zorunlu arabuluculuk süreci bulunuyor. Arabuluculuk görüşmelerinden sonuç alınamaması halinde çalışan kıdem tazminatı talebini yargıya taşıyabiliyor.
SGK yazısı emekli maaşının hemen bağlanacağı anlamına gelmiyor
Bu uygulamada çalışan açısından önemli ayrımlardan biri de kıdem tazminatı hakkı ile emekli aylığının bağlanma tarihinin aynı konu olmaması. Çalışan ilgili koşulları sağlayarak iş sözleşmesini sona erdirebilirken, emekli aylığının bağlanması için kendi tabi olduğu emeklilik şartlarının tamamlanması gerekiyor.
SGK'nın güncel 4/a bilgilendirmesinde de emeklilik koşullarının ilk sigorta başlangıç tarihi ve tabi olunan mevzuata göre değiştiği görülüyor. Örneğin 30 Nisan 2008 sonrasında ilk kez 4/a kapsamında sigortalı olanlar için 7200 prim günü ile yaş koşullarının birlikte değerlendirildiği ayrı bir sistem uygulanıyor.
