İran ile ABD arasında uzun süredir devam eden gerilimin ardından, diplomasi yeniden devreye giriyor. İranlı ve Amerikalı diplomatlar, ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin 6 Şubat Cuma günü İstanbul’da bir araya geleceğini duyurdu. Kritik görüşmenin, nükleer müzakereleri yeniden canlandırma hedefi taşıdığı belirtiliyor. İstanbul’da yapılacak temaslar, yalnızca iki ülke açısından değil, bölgesel dengeler bakımından da yakından izleniyor.
BÖLGESEL AKTÖRLER DE MASADA OLACAK
Reuters haber ajansına konuşan bölgedeki bir diplomat, nükleer müzakereleri canlandırmak için yapılacak görüşmede Suudi Arabistan ve Mısır gibi ülkelerden temsilcilerin de yer alacağını söyledi. Diplomat, toplantıların kapsamının ikili temaslarla sınırlı kalmayacağını belirtti.
Söz konusu diplomat "Katar, Suudi Arabistan, BAE, Mısır ve bazı diğer ülkeler İstanbul görüşmelerine katılacak. İkili, üçlü ve değer formatlarda toplantılar yapılacak" dedi.
Bu açıklama, İstanbul’daki görüşmelerin çok taraflı bir diplomasi zeminine dönüşebileceğine işaret ediyor. Bölge ülkelerinin sürece dahil olması, olası bir anlaşmanın daha geniş bir mutabakatla şekillenmesini amaçlıyor.
TAHRAN’DAN MÜZAKERE MESAJLARI
Öte yandan İran Fars haber ajansı, İranlı bir hükümet yetkilisine dayandırdığı haberinde, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ülkenin nükleer programı konusunda "ABD ile müzakerelerin başlaması emri verdiğini" aktardı.
ABD Başkanı Donald Trump ise pazartesi günü yaptığı açıklamada anlaşma ihtimali konusunda iyimser konuştu. Ancak Trump, anlaşma sağlanamaması halinde "İran'a kötü şeyler olabilir" diyerek sert mesajlar da verdi.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani, müzakereler için bir çerçeve oluşturulduğunu açıkladı. Laricani, "Medyada oluşturulan savaş senaryolarının aksine, müzakereler için yapısal düzenlemelerde ilerleme kaydediyoruz" ifadelerini kullandı.
Reuters’a konuşan İranlı bir yetkili ise "diplomasinin sürdüğünü" vurgularken, görüşmelerin başlaması için Washington’ın bölgedeki askeri varlığını azaltması gerektiğini söyledi. Yetkili, "Şu anda top Trump'ın sahasında" dedi.
RUSYA’DAN URANYUM TEKLİFİ, TAHRAN’DAN NET RET
Bu süreçte Rusya da devreye girdi. Moskova yönetimi, İran ile ABD arasındaki gerilimi düşürmek ve müzakereleri desteklemek amacıyla, İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumu işlemeyi ve depolamayı teklif etti.
Reuters’a göre Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Dimitri Peskov, 2 Şubat’ta yaptığı açıklamada, Moskova’nın İran’dan zenginleştirilmiş uranyum alarak bunu sivil nükleer reaktörler için yakıta dönüştürme önerisini yinelediğini söyledi.
Ancak yarı resmi İran haber ajansı Tasnim’e göre, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nden bir yetkili, Tahran’ın zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına göndermeyeceği konusunda ısrarcı. Konsey Başkan Yardımcısı Ali Bakeri Kani, Washington ile olası görüşmelerde bu teklifin gündeme alınmayacağını açıkladı.
DİPLOMASİ TRAFİĞİ HIZ KAZANDI
İran ile ABD arasındaki gerilimin bölgesel bir çatışmaya dönüşmemesi için diplomatik temaslar da yoğunlaştı. ABD Başkanı Donald Trump, Ocak ayında İran’da artan protestoların ardından yardım yolda açıklamasını yapmış, bu sözler askeri müdahale ihtimali şeklinde yorumlanmıştı.
BBC Türkçe’nin derlemesine göre Trump, ilerleyen günlerde bir armadanın yolda olduğunu söylemiş, ABD’ye ait Abraham Lincoln uçak gemisinin CENTCOM bölgesine konuşlandırıldığı açıklanmıştı. Trump, 28 Ocak’ta Tahran’ı nükleer müzakerelere geri dönmeye çağırdı.
ABD Başkanı, Haziran 2025’te üç İran nükleer tesisini hedef alan saldırıları hatırlatarak, yeni bir müdahalenin çok daha kötü olacağını söyledi. Bu süreçte İran Devrim Muhafızları’nın 1 Şubat’ta Hürmüz Boğazı’nda yapması beklenen tatbikatın iptal edildiği bildirildi.
Aynı gün İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, CNN’e yaptığı açıklamada, İran’ın ABD’ye müzakere ortağı olarak güvenini kaybettiğini, ancak bölgedeki dost ülkeler aracılığıyla yürütülen temasların Trump yönetimiyle verimli görüşmeleri kolaylaştırdığını söyledi. Arakçi, nükleer program konusunda Washington ile bir anlaşmaya varılabileceğine inandığını da dile getirdi.
İran dini lideri Ayetullah Hamaney, ABD’nin olası bir saldırısının bölgesel savaşa yol açacağını belirtmişti. Türkiye de bu süreçte diplomatik temaslarını sürdürdü. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 29 Ocak’ta Arakçi ile görüşerek müzakere masasına vurgu yaptı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise 30 Ocak’ta İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi.
İletişim Başkanlığı’na göre Erdoğan, görüşmede Türkiye’nin İran ile ABD arasında kolaylaştırıcı rol üstlenmeye hazır olduğunu ifade etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, daha sonra Türkiye’de bulunan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’yi de kabul etti.
