Afganistan'ın başkenti Kabil 2030 yılına kadar "suyu tamamen tükenen ilk modern kent" olma riski altında.
Sadece 2001 yılında 1 milyonun altında olan Kabil nüfusu, köylerden kaçışlar ve sınır dışı edilen Afganların dönüşüyle bugün 6 milyonu aştı. Şehrin her köşesinde mantar gibi biten çok katlı binalar, zaten kısıtlı olan kaynakları adeta sömürüyor.
CNN televizyonunun Prosper Global raporuna dayandırdığı verilere göre, Kabil'de yeraltı su seviyesi son 10 yılda tam 30 metre (yaklaşık 100 fit) geriledi. Mevcut su çekim hızı, doğanın kendini yenileme kapasitesinin çok üzerine çıkmış durumda. Yılda 1,55 milyar fit küpü aşan devasa bir açık var ve şehrin can damarı sayılan kuyuların yarısı sessiz sedasız kurudu.
Nüfusun sadece beşte birinin şebeke suyuna erişimi bulunurken, halkın yüzde 80'i kenti çevreleyen akiferlere ve derin su kuyularına mahkum bırakıldı.
CÜZDANLAR BOŞALIYOR, HASTALIK KOL GEZİYOR
Altı yıldır aralıksız süren kuraklık ise tabloyu daha da kararttı. BM kayıtlarına geçen veriler ürkütücü; kar yağışı son 25 yılın en dip seviyesine indi, 2014-2020 arasında karda yüzde 20'lik kayıp kaydedildi. Yağan az miktardaki yağmur ise betonlaşan geçirimsiz yüzeylerden süzülemeyip can alan sellere dönüşüyor.
Dahası, kalan yeraltı sularının yüzde 80'i lağım suları ve arsenik gibi zehirli maddelerle kirlenmiş durumda.
Şebeke suyu göremeyen vatandaşın gözü cami avlularındaki tulumbalarda ya da fahiş fiyata su satan özel tankerlerde. Analistlerin hesaplamalarına göre; BM standartlarında hane gelirinin en fazla yüzde 3'ü olması gereken su masrafı, Kabil'deki yoksul ailelerde kazancın tam yüzde 30'unu yutuyor. Temiz suya ulaşamayan binlerce aile, hastalıkları göze alarak suyu kaynatıp içmek zorunda kalıyor.
UZMANLARDAN "SU İFLASI" UYARISI
Uzmanlar yaklaşan felaket için net konuşuyor. Afganistan Su ve Çevre Profesyonelleri Ağı'ndan Necibullah Sadid, meselenin gelip geçici bir kriz olmadığını, tam anlamıyla bir "su iflası" yaşandığını vurguladı.
Sadid'e göre, geri dönüşü olmayan bir kaynak göz göre göre tüketiliyor.
BM Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Mohd Faizee ise kentin eşi görülmemiş bir insani felakete sürüklendiğine dikkat çekerek, zamanın artık tükendiğini ifade etti.
DEV PROJELER ASKIDA KALDI
Taliban'ın 2021'de yönetimi devralmasının ardından bir anda kesilen dış yardımlar, çözüm yollarını da tıkadı. Kabil Nehri üzerinde kurulması planlanan ve 2 milyon kişiye nefes aldıracak Şahtut Barajı projesi, Hindistan'ın finansmanı kesmesi ve Pakistan'ın su itirazları sebebiyle rafa kalktı. Pencşir Nehri'nden şehre su taşıyacak 124 millik kurtarma boru hattı projesi ise hala etüt aşamasında bekliyor.
Afganistan Enerji ve Su Bakanlığı Sözcüsü Matiullah Abid, 2024 yılında 20 bin haneyi besleyecek Şah ve Arus Barajı'nı devreye aldıklarını aktarsa da, asıl büyük projeler için çok ciddi zaman ve bütçe gerektiği kaydedildi.
