Mutarrif İbn Abdillah (ra) rivayet etmiştir: Babası naklediyor: "Beni Amir, heyetiyle Resulullah (sav)‘ın yanına gitmiştik. "Sen bizim efendimizsin!" diye hitap ettik. "Efendi, Allah‘tır!" buyurdular. Biz: "Fazilette en ileride olanımız, mertlikte en başta gelenimizsin!" dedik. Bize: "Söylediğinizin hepsi bu veya buna yakın bir söz olsun. Şeytan sizi (mübalağalı medhlerde) koşturmasın buyurdular. [Ebu Davud]
‘Bana aşırı övgülerde bulunmayın‘
İbn Abbas anlatmıştır: Hz. Ömer (ra)‘nın şöyle söylediğini işittim: "Resulullah (sav)‘ı dinledim diyordu ki: "Hakkımda, Hıristiyanların Meryem oğlu İsa‘ya yaptıkları aşırı övgülerde bulunmayın. Şurası muhakkak ki ben bir kulum. Benim için ‘Allah‘ın kulu ve elçisi‘ deyin." [Buhari]
Birbirinizi övmekten sakının!
Ebu Bekre (ra) anlatıyor: Bir adam, Resulullah (sav)‘ın yanında bir başkasını medh-u sena etmişti. "Yazık sana! Arkadaşının boynunu kestin" buyurdular ve bunu üç kere tekrar ettiler. Sonra da şu açıklamayı yaptılar: "Bir kimse kardeşini illa da övecekse bari: ‘Falancayı zannederim, ona Allah kâfidir. Ben Allah‘a karşı kimseyi tezkiye etmem (çünkü Allah herkesi benden iyi bilir). -Ondan (böyle bir fazilet) biliyorsa- falanca şöyle şöyledir‘ desin." [Buhari, Müslim, Ebu Davud]
Ebu Hureyre (ra) şöyle demiştir: "Resulullah (sav), meddahların ağzına toprak saçmamızı emretti." [Tirmizi]
"Birbirinizi övmekten sakının. Çünkü övmek onu boğazlamaktır." [İbn Mace]
İlmi ile övünenin hali...
"Allah rızasından başka maksat için ilim öğrenen veya ilmini dünya menfaatine alet eden, Cehennemdeki yerine hazırlansın!" [Tirmizi]
İlmi yukarıda bildirilen maksatlarla öğrenmek caiz olmadığı gibi, Allah rızası için öğrenip de yukarıdaki maksatlarla kullanmak da caiz değildir. İlmi ile övünmek de Allah rızasına aykırıdır. Allah Resulü sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Bir kavim çıkar, Kur‘an okuyup ‘Kim bizden daha iyi bilir? Kim, bizden daha fazla fıkıh bilgisine sahiptir?‘ der. İşte bunlar, cehennem yakıtıdır." [Taberani]
"Vallahi bir zaman gelecek, insanlar Kur‘anı öğrenecek ve okuyacaklar. Sonra, ‘Biz okuduk, öğrendik. Bizden hayırlı daha kim var?‘ diyecekler. İşte onlar cehennem odunudur." [Taberani]
Hastalıkların en ağırı...
İlmi ile kibirlenmek, afetlerin en büyüğüdür. Hastalıkların en ağırı ve tedaviyi en zor kabul edeni ilmi ile kibirlenmektir. Allah Resulü sallallahu aleyhi vesellem, şöyle buyurmuştur: "Âlimin afeti, kendini büyük görmesidir."
Babası ve atası ile övünmek...
İnsanın babası, dedesi yahut ataları ile övünmesi ve tekebbür etmesi, cahillik ve ahmaklık olarak bildirilmiştir. İnsan, atalarının salih olmasıyla da övünmesi kerih görülmüştür. Övünmek yerine, salih ise ataları, ataları gibi salih olmaya, onların yolunda yürümeye çalışmalıdır. Ebu Davud‘da kaydedildiğine göre, Allah Resulü sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Atalarınız ile övünmeyi terk edin."
"Bir kimsenin kendi kötü ise, ahirette nesebinin [soy-sopunun] üstünlüğü ona fayda vermez." [Taberani]
Bir gün iki kişi birbirine üstünlük taslayarak biri, ‘Ben falancanın oğlu filanım. Ya sen kimsin?‘ dedi. Bunun üzerine Peygamber efendimiz aleyhisselam buyurdu ki:
"Hazret-i Musa‘nın yanında iki kişi birbirine karşı övünmeye başladı. Biri ecdadını 9 göbek geriye doğru saydı. Allah Teâlâ, Hazret-i Musa‘ya, ‘Ona söyle, iftihar ettiği 9 kişi Cehennemdedir. Kendi de onuncusudur‘ diye vahy etmiştir." [İ. Ahmed]
Övenin ve övülenin afetleri
Bunda altı afet vardır. Dördü söyleyen için, ikisi de övülmekte olan, dinleyen içindir:
Övenin afetleri
1. Olduğundan fazla söyleyip, yalancılık yapar. Hadis-i şerifte geldi ki: ‘İnsanları övmekte aşırı gidenin kıyamette dili, o kadar uzun edilir ki, yere yayılır, üzerine basar ve ayağı kayıp düşer.‘
2. Nifaka düşer. Karşısındakini överek onu sevdiğini göstermek ister. Hâlbuki onu sevmemektedir.
3. Aslını bilmediği şeyler söyler. Meselâ siz zâhidsiniz, müttekisiniz, ilimle dolusunuz ve bunun gibi sözler söyler. Bir kimse, bir başkasını övdü. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), ‘Sana yazıklar olsun. Onun boynunu vurdun.‘ buyurdu. Sonra yine buyurdu ki: ‘İlle de bir adamı övmek istiyorsanız, falancayı böyle sanıyoruz, Allah‘a karşı kimseyi tezkiye edecek değiliz. Herkesin murakıbı Allah‘tır. Allah da böyle kabul ederse iyidir, dersiniz.‘
4. Övdüğü kimse zalim olabilir ve onun sözüyle sevinebilir. Zalimi sevindirmek ise câiz değildir. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu: ‘Fâsıkı övene Allah Teâlâ gazab eder.‘
Övülenin afetleri
1. Övgü onda kibir ve gurur meydana getirir, kibir ve gurur ise helâk edicidir.
2. Övüleni hayırla övdüğünde, bu övmeden sevinir, hayır yapma yönünden gevşer ve nefsinden razı olur. Oysa nefsinden razı olan bir kimsenin çalışması azalır; çünkü nefsini kusurlu gören bir kimse ciddiyetle çalışmaya koyulur. [İmam Gazali]