İslam’da namaz başta olmak üzere birçok ibadet öncesinde abdest almak farz kabul edilir. Abdest, hem maddi temizlik hem de manevi hazırlık anlamı taşır. Belirli bir sıra ve usule göre alınması gereken abdest, Kur’an ve sünnetle belirlenen kurallara dayanır.
Abdestin Farzları
Abdestin geçerli olması için yerine getirilmesi gereken dört temel farz bulunur:
- Yüzü bir kez yıkamak
- Kolları dirseklerle birlikte yıkamak
- Başın bir kısmını mesh etmek
- Ayakları topuklarla birlikte yıkamak
Abdest Nasıl Alınır?
Abdest belirli bir sıra ile alınır. Uygulama şu şekildedir:
- Abdeste niyet edilir ve besmele çekilir.
- Eller bileklere kadar yıkanır.
- Ağıza üç kez su alınarak çalkalanır.
- Buruna üç kez su çekilip temizlenir.
- Yüz, saç bitiminden çene altına ve kulak hizasına kadar yıkanır.
- Sağ kol dirsekle birlikte, ardından sol kol aynı şekilde yıkanır.
- Baş mesh edilir.
- Kulaklar mesh edilir.
- Boyun mesh edilir (bazı mezheplerde sünnet kabul edilir).
- Ayaklar topuklarla birlikte önce sağ, sonra sol olmak üzere yıkanır.
Abdest alırken niyet edilmesi ve belirlenen uzuvların eksiksiz şekilde yıkanması gerekir. Bu işlem sırasında suyun, yıkanması gereken yerlere tam olarak ulaşması esastır.
Abdest konusu vatandaşlar tarafından merak ediliyor. Vatandaşların cevabını merak ettiği sorulardan biri "Abdest nasıl alınır?" sorusu... Din İşleri Yüksek Kurulu "Abdest nasıl alınır?" sorusunun cevabını aktardı.
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın hazırladığı 'Fetvalar' isimli kitapta "Abdest nasıl alınır?" sorusunun cevabına yer veriliyor.
"Abdest nasıl alınır?" sorusunun cevabı şu şekilde:
Abdest, “belli organları usulüne uygun olarak su ile yıkamak ve bazılarını da ıslak el ile mesh etmek” şeklinde tarif edilir (Merğînânî, el-Hidâye, I, 93-94).
Abdestle ilgili olarak Kur’an-ı Kerim’de, “Ey iman edenler! Namaza kalktığınızda yüzlerinizi, dirseklere kadar kollarınızı yıkayın, başınızı meshedin ve topuklara kadar ayaklarınızı yıkayın… Eğer su bulamazsanız temiz toprakla teyemmüm edin.” (Mâide, 5/6) buyurulur. Hz. Peygamber (s.a.s.) de hem abdestin nasıl alınacağını müslümanlara fiilî olarak göstermiş (Merğînânî, el-Hidâye, I, 102) hem de abdestsiz olarak kılınacak hiçbir namazın Allah katında kabul olunmayacağını belirtmiştir (Buhârî, Vudû, 2; İbn Mâce, Tahâret, 47).
Abdestin bu âyette ifadesini bulan dört farzında sünnî fıkıh mezhepleri ittifak etmişlerdir. Ancak Hanefî mezhebinin dışında kalan diğer üç sünnî mezhebin bunlara bazı şartlar ilave ettiği görülür. Mesela abdeste niyet etmek bu üç mezhebe göre, abdeste başlarken besmele çekmek Hanbelîlere göre, dört farzın âyette sayılan sıraya uygun yapılması (tertîp) Şâfiî ve Hanbelîlere göre, bu işlemlerin ara verilmeden yapılması (muvâlât) Mâlikî ve Hanbelîlere göre farzdır. Hanefilere göre ise bu sayılanlar sünnettir.
Sünnetlerine ve adabına (Buhârî, Vudû, 7; Ebû Dâvûd, Taharet, 50) riayet edilerek, abdest şöyle alınır:
Niyet ve besmele ile abdeste başlanıp önce eller bileklere kadar ve parmak araları da hilallenerek/ovuşturularak üç defa yıkanır. Varsa deri üzerindeki hamur, boya, sakız gibi maddeler temizlenir. Parmaktaki yüzük oynatılır. Misvak veya diş fırçası ile, bunlar yoksa sağ elin parmaklarıyla dişler temizlenir. Sağ el ile üç defa ağza, üç defa da burna su verilir. Yüz, üç kere yıkanır. Sonra dirsekle birlikte sağ kol üç defa, sonra aynı şekilde sol kol üç defa yıkanır. Sağ el ıslatılarak avuç ve parmakların
içiyle başın üstü bir defa mesh edilir. Bu şekilde başın dörtte birini mesh etmek yeterli ise de iki elle başın tamamının mesh edilmesi Malikî mezhebine göre farz (İbn Cüzey, el-Kavânîn, s. 84), diğer mezheplere göre sünnettir. Eller yine ıslatılarak başparmakla kulağın dışı, şehadet parmağı veya serçe parmakla içi mesh edildikten sonra her iki elin arkasıyla boyun mesh edilir. Önce sağ, sonra sol ayak, parmak uçlarından başlanarak topuk ve aşık kemikleri de dâhil olmak üzere yıkanır. Parmak aralarının yıkanmasına özen gösterilir (Kâsânî, Bedâî’, I, 23-25).
