En çok alt türü olan bitkilerden biri de bileşikgillerdir. Bileşikgillerin bir alt grubu olan seneciogillerin takriben 1200 alttürü mevcuttur. Seneciogiller yani kanarya otunun 1200 bilinen türü vardır. Bunlardan dördü tedavi maksadı ile kullanılmaktadır. Büyük kanarya otu eskiden‘‘senecio nemorensis L. Ssp. Fuchdii diye anılırdı. Şimdi ise ‘‘senecio ovatus WİLLD. Ssp. Ovatus‘‘ ismi ile anılmaktadır. Ayrıca Yakup kanarya oyu: ‘‘senecio jacobaea‘‘, Adi kanarya otu ‘‘senecio vulgaris‘‘, ve Altın kanarya otu ‘‘senecio aureus‘‘u sayabiliriz.
HALSİZLİK VE AŞIRI YORGUNLUK HİSSİNE ÇÖZÜM
Birleşimi:
1) Birleşimindeki önemli madde Alkaloit türevleri olup % 0,01-0,1 oranında bulunur fakat bu alkaloitler diğerlerinden farklı olarak Pyrolizidinalkaloitler olup bunlarda kanserojen (kanser yapıcı), mutagen (genetik bozukluğa neden olan) ve hepatogen (karaciğere zarar verici) özelliklere sahip olan türdür. Bu alkaloitlerde kendi arasında doymuş ve doymamış alkaloitler diye ikiye ayrılır. Doymamış Pyrrolizidinalkaloitler daha zehirlidir ve bazıları şunlardır; Senecionin, Senecalin, Pronenin, Retroiosenin, Otosenin ve Florasenin‘i sayabiliriz. Doymuş Pyrrolzidinalkaloitler Fuchsisenecionin, İsofuchsissenecionin, Bulgarsenin, Nemoresin‘i sayabiliriz. Doymuş veya doymamış oldukları 1.ve2. karbon arasındaki bağdan anlaşılır.
2) Flavonitler; Autin % 1 ve Quercitrin
3) Eter yağları (uçucu yağlar) % 0,1; ?-Bisabolol, ß-Caryophyllen-ß-Caryopyhyllenoxit ve Anhydrooplopanon‘u sayabiliriz.
4) Ayrıca Kumarinler, Chlorogenasit, Cynarin, Kumarinasit ve yağ asitleri içerir.
Tesir şekli: Kanamaları durdurucu, damarları kuvvetlendirici ve iltihapları önleyici özelliklere sahiptir.
Kullanılması:
a) Üniversite kliniklerinde insanlar üzerinde tedavi denemeleri ve araştırmalar yapılmamıştır ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar da yeterli değildir. Bu nedenle bugünkü bilgilere göre 2. sınıf bir şifalı bitkidir. Kanarya otu yerine göre daha etkili olan başka bitkiler kullanılmalıdır. Örneğin iç kanamalara ve adet sonrası kanamalara karşı Çobançantası, Kanada Şifa otu preparatları veya Gökçek İksiri daha etkilidir.
b) Halk arasında: Genellikle kadınlarda rahim kanamalarının durmaması, adet süresinin uzaması, doğumdan sonraki kanamalar, düşükten sonraki kanamalar ile burun kanamasına karşı kullanılır. Bana göre kanarya otu yerine bolca yetişen Çobançantası ve Kanada Şifa otu kullanılmalıdır. Bugüne kadar insanlarda herhangi bir yan tesiri de olmamışsa da dikkat edilmesi ve kullanılmaması en uygun olanıdır.
Çay: Bir kahve kaşığı ince kıyılmış B.kanarya otu demliğe konur ve üze-rine 200-300ml kaynar su ilave edilir. 5-10dk demlenmeye bırakıldıktan sonra süzülerek içilir. Günümüzde Veba otunun kökünden baş ağrısı için natürel ilaçlar imal edilmektedir ve özel bir yöntemle birleşimindeki Pyrrolizidinalkaloitler ayrıştırılarak zararsız hale getirilmektedir. Bu de-mektir ki ilerde bulunacak bir metotla B.kanarya otu ve diğerlerinden de istifade edilebilir. Karakafes otu ve kökü üzerinde yapılan araştırma¬larada Pyrrolizidinalkaloitlerin kanserojen (kanser yapıcı) özelliğinin olmadığı ispatlanmıştır. (geniş bilgi için Karakafese bak.).
B) Adi Kanarya otu, Gemeines Kreuzkraut, Senecio vulgaris
Hemen bütün Avrupa ile Asya‘nın orta ve batısında kendiliğinden duvar dipleri, yol kenarları, tarlalar, bahçeler ve viranelerde yetişir. Yaprakları gövdeye oturmuş, kenarları gelişigüzel kertikli veya derin parçalı ve grimsi yeşil renklidir. Çiçekleri bitkinin tepesinde rasgele dizilmiş olup, kupa yaprakları çan şeklinde, taç yaprakları ise küçük altın sarısı ve dil şeklinde ve de göbekte borucukları mevcuttur.
Birleşimi: Birleşimindeki en önemli madde % 0,05-0,15 ile Pyrrolizidinal-kaloitler olup bununda p-90‘ını Seneciphylline oluşturur ve ayrıca az miktarda diğer alkaloitler. Ayrıca flavonitler ve çok az miktarda eter yağı içerir.
Kullanılması: Aynı B.kanarya otu gibidir.
Yan tesirleri: Yan tesiri de aynı B.kanarya otu gibidir.
C) Altın kanarya otu, Goldkreuzkraut, Senecio aureus
Drugları: Altın kanarya otu; senecionis aureuse herba
Kökleri hariç tamamı çiçek açmaya başladığı zaman toplanarak değerlendirilir.
Birleşimi: Birleşiminde çok az miktarda % 0,001-0,006 Pyrrolizidinal-kaloitler olup en öenmlileri; Otosenin ve Florasenin‘dir. Ayrıca flavonitler ve çok az miktarda eter yağı içerir.
Kullanılması: Öncelikle kadın hastalıklarından menopoz, beyaz akıntı, ağrılı ve sancılı adet görme gibi hallerde kullanılır. Genç kızlarda görülen adet öncesi problemler (premenstural sendrom), baş ağrıları, eklem-sırt-bel ağrıları ve kramplara karşı kullanılır. Altın kanarya otunun çayı içilmez ve genellikle Homeopati‘de tentür yapımında kullanılır.
Yan tesirleri: Altın kanarya otu en az alkaloit içeren türdür.
D) Gümüş kanarya otu, Weissfilziges Geiskraut, Senecio bicolor
Drugları: Gümüş kanarya otu; Sinercio bicolor herba
Kökleri hariç tamamı çiçek açmadan önce toplanır ve Homeopati‘de ten¬tür yapımında kullanılır.
Botanik: Akdeniz ülkelerinde yetişen bu tür, diğer kanarya otu türle-rinden oldukça farklıdır. Yaprakları gümüşsü renkli, çok derin parçalı ve kısa saplıdır. Çiçeklerinin kupa yaprakları gümüşi renkte, küçük bir ça¬nak şeklinde, taç yaprakları sarı renkte, dil şeklinde ve göbekte küllenme şeklinde döllenme tozlukları vardır.
Birleşimi: Bu tür hemen hemen hiç alkaloit içermez fakat flavonitler ve az miktarda eter yağı içerir.
Kullanılması: Gümüş kanarya otu diğerlerinden farklı olarak genellikle göz rahatsızlıklarından göz yorgunluğu, göz kapakçıkları iltihabı, saydam tabaka ve göz iltihaplanmasına (konjoktivit) karşı kullanılır. Gümüş ka-narya otunun çayı içilmez. Bunun da tentürü yapılarak kullanılır.
Yan tesirleri: Bu türün bilinen bir yan tesiri yoktur.
E) Yakup otu, Jakops kraute, Sinecio jacobaea L.
Yakup kanarya otu
Drugları: Yakup otu; Sinecionis jacobaeae herba
Kökleri hariç tamamı kullanılır.
Birleşimi: Birleşimindeki Pyrrolizidinalkaloit türevlerinin oranı 0,2-0,4 olup başlıcaları; Jacobin, Jacolin, Jacozin, Jarozin ve Retrorsin‘i sayabiliriz. Flavonitler ve az miktarda eter yağı içerir.
Kullanılması: Aynı B.kanarya otu gibidir.
Yan tesirleri: Kullanılmaması daha sağlıklıdır.
