Oğuz Güven‘in yazdığı ‘Zordur Zorda Gülmek‘ isimli kitapta Diyarbakır Cezaevi‘ndeki insanın dinlemeye bile dayanamadığı uygulamalar bir bir sıralanıyor.
Mahkûmlara uygulanan işkencelerin bedenler ve ruhlarda derin izler bıraktığı, tanıkları yıllar sonra anlatırken ortaya çıkıyor. ‘Türkçe konuş, çok konuş!‘ komutunun her daim geçerli olduğu Diyarbakır 5 No‘lu Cezaevi‘nde (Bugünkü adıyla Diyarbakır E Tipi Kapalı Cezaevi. Adli mahkûmlar kalıyor.) yaşananlar bir devrin trajik izlerini yansıtıyor. 12 Eylül 1980‘den Mart 1984‘e kadar Kürt tutuklulara uygulanan işkenceler, nefretleri sevgilerin önüne geçirdi. Bu, çoğu uzmana göre, terör örgütü PKK‘nın palazlanmasına ve güçlenmesine vesile olan planlı bir projeydi.
Diyarbakır Cezaevi‘nde yaşananlar bugün üzerinde durulan en hassas konuların başında geliyor. Cezaevinin müzeye dönüştürülmesi veya yıkılıp yerine barış anıtı dikilmesi gündemde. Müzeye dönüştürülmesi fikriyle gündeme gelen cezaevi konusunda bir çalışma ortaya konuldu. Bu sefer acı satırlara sığmadı, dile geldi; belgesele dönüştürüldü.
Yönetmen Çayan Demirel, 5 No‘lu Cezaevi adıyla cezaevinde yaşananları belgeselde anlattı. Demirel 100 tanıkla görüşüp 45‘ni belgesele dâhil etmiş. Belgeselin tamamı daha sonra kitap olarak piyasaya çıkacak. Belgeselde aynı zamanda 4 kadın mahkûmla da ilk kez görüşülüyor. Ayrıca çocuk kısmında kalan 2 mahkûm da ilk defa konuşuyor. Celil Beyazgül ve Fehmi Behçeçi çocuk koğuşunda kalırken o dönemde uçak kaçıran hava korsanları Yılmaz Yalçıner, Ömer Yorulmaz ve Mekki Yassıkaya‘nın himayesinde eğitimden geçiriliyor.
Yönetmen Çayan Demirel bu belgeselle Türkiye‘nin bazı acı ve hatalarıyla yüzleşeceğini düşünüyor. Demirel‘e göre, Diyarbakır Cezaevi‘nde din, dil, ideoloji ayrımı yapılmadan eşit işkence uygulandı.
Çayan Demirel, Koray Kesik, Burak Dal, Ayşe Çetinbaş‘tan oluşan belgesel ekibi aynı zamanda Adalet Bakanlığı‘nın izniyle Diyarbakır Cezaevi‘nde oluşturdukları örnek bir koğuşta çekim yapmış. 2 yıl süren çalışma sonucunda tamamlanan ve 101 dakikadan oluşan belgesel kasım ayından itibaren sinemalarda gösterime girecek.