Ekonomik dalgalanmaların gölgesinde hayata tutunmaya çalışan vatandaşın cebindeki paranın rotası tamamen değişti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan "Hanehalkı Tüketim Harcaması, 2025" araştırmasının sonuçları, mutfaktan ve ulaşımdan kısılan paranın doğrudan kiralara gittiğini acı bir şekilde ortaya koydu. Ay sonunu getirmek için kılı kırk yaran milyonlar için beklenen olmadı ve barınma maliyetleri bütçeleri tamamen sarstı. Özellikle tek yaşayanlar ve dar gelirliler için hesaplar iyice şaştı, kafalar karıştı.
Dar Gelirlinin Bütçesi Tamamen Esir Düştü
TÜİK verilerine göre, Türkiye'deki hanehalkı bütçesinden en fazla pay konut ve kira harcamalarına ayrılırken, ikinci sırayı yüzde 20,5 ile ulaştırma, üçüncü sırayı ise yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecekler aldı. Eğitim hizmetleri yüzde 1,8, sağlık ise yüzde 2,2 ile bütçeden en düşük payı alan kalemler olarak dikkat çekti. Tüketicinin lüks ya da sosyal harcamalardan elini eteğini çektiği bu dönemde kurumsal ciddiyetle hazırlanan rapor, gelir grupları arasındaki derin uçurumu da gözler önüne serdi.
En düşük gelir grubunda yer alan yüzde 20'lik dar gelirli kesimin bütçesindeki barınma yükü, geçen yıla göre adeta patlama yaptı. 2024 yılında gelirinin yüzde 33,2'sini konut ve kiraya ayıran bu grup, 2025 yılında kazancının tam yüzde 38,7'sini barınmaya harcamak zorunda kaldı. Bu gruptaki vatandaşların gıdaya ayırabildiği pay yüzde 29,2 olurken, ulaştırma harcamaları yüzde 8,6'da çakılı kaldı. Buna karşılık en yüksek gelir grubundaki yüzde 20'lik kesim ulaşıma üç kat daha fazla pay ayırarak bütçesinin yüzde 25'ini bu kaleme yansıttı.
Tek Yaşayanların Sırtındaki Yük Ağırlaştı
Hanehalkı büyüklüğüne göre harcama kalıpları incelendiğinde, yalnız yaşayan vatandaşların omuzundaki kira yükünün taşınamaz bir boyuta ulaştığı görüldü. Geçen yıl toplam gelirden yüzde 35,2 pay alan tek kişilik hanelerin konut ve kira harcamaları, bu yıl yüzde 41'e fırladı. Yani tek başına eve çıkan bir vatandaş, kazandığı her 10 liranın 4 lirasından fazlasını doğrudan ev sahibine ya da faturalara teslim etti.
Maaş, ücret veya yevmiye ile geçinen sabit gelirliler bütçelerinin yüzde 26,4'ünü barınmaya aktarırken, kendi işinin sahibi olan müteşebbislerin ulaştırma harcamalarına yüzde 25,9 ile ilk sırada pay ayırdığı kaydedildi. Raporda yer alan bir diğer çarpıcı detay ise mutfaktaki bütçe darlığına rağmen yaşanan gıda israfı oldu. Hanelerde en fazla çöpe giden ürün grubu yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebze olurken, bunu yüzde 32,5 ile ekmek, yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri izledi. Vatandaşın gözü telefondaki ilanlarda, bütçeler ise tamamen sıkışmış durumda.
Harcama alışkanlıklarının tamamen zorunlu ihtiyaçlara evrildiği bu dönemde, gözler şimdi kiralardaki artış trendini yavaşlatacak yeni ekonomi hamlelerine ve konut arzına yönelik atılacak adımlara çevrildi.
