Türkiye, şekerde pazar haline mi getirilmek isteniyor

Türkiye, şekerde pazar haline mi getirilmek isteniyor?

01.09.2010 - 11:10 Yayınlanma

Bugün 500 milyon nüfuslu 25 tane ülkeyi kapsayan AB (25) ülkelerinde 2009/2010 yılında toplam 690 bin 440 ton NBŞ üretim kotası tahsis edilmişken, 70 milyon nüfuslu tek ülke Türkiye‘de ise aynı yıl 406 bin 350 ton NBŞ üretim kotası tahsis edildi. AB‘nin 25 ülke toplamında bile kişi başına 1.5 kg NBŞ düşerken, Türkiye‘de ise, kişi başına yaklaşık 6 kg NBŞ düşüyor.

Bugün Türkiye‘nin dünyadaki ve şeker sektöründeki gelişmeleri dikkate alarak pancar ve şeker üretimini arttırması gerekirken özelleştirmede ısrar ederek sektörün geleceğini risk altına alması, Türkiye‘nin şeker üretiminden tamamen çekilebileceği ve pazar haline gelebileceği anlamını taşıyor. Türkşeker‘in eksik kapasite ile çalışmasından kaynaklanan kayıplara ilaveten pek çok kayıp ve olumsuzluk yaşanacak.

Zira AB‘ye tam üyelik ve uyum aşamasında ülkemizin şeker üretimi son üç yılın ortalamalarına göre belirleneceğinden, şeker fabrikalarının çoğunluğu kapanacak, şeker üretimi küçük bir bölgeyle sınırlı hale gelecek ve ülkelerarası kota transferi nedeniyle ülke kotamız başka ülkelere aktarılacak. Buna bağlı olarak da Türkiye, şeker kotasının çok büyük bir bölümünü kaybedecek. Diğer yandan şeker üretimi kotalarında önemli oranda kayba uğrayabilecek olan ülkemiz, şeker üretiminden çekilmek zorunda kalabilecek ve pazar haline gelecek.

Şeker fabrikaları bugünkü mantıkla özelleştirilirse, Türkiye nelerini kaybedecek?

Bugün Türkşeker‘e bağlı fabrikaların verileri incelendiğinde, Türkşeker‘in özelleştirilmeleri durumunda, birim maliyetleri düşük, kapasitesi, kârlılığı ve verimliliği yüksek 5-6 fabrikanın haricindeki en az 18-20 fabrikanın kapanması kaçınılmaz olacak.

Bu fabrikalardan 15 tanesinin (Ağrı, Alpullu, Ankara, Çarşamba, Elazığ, Elbistan, Erciş, Erzurum, Kars, Erzincan, Malatya, Muş, Susurluk ve Uşak fabrikaları) birim şeker üretim maliyetleri, birim şeker satış fiyatının üstünde. Fabrikaların özelleştirilmeleri halinde özel sektörün kâr amacıyla hareket ettiği göz önüne alındığında, kârlılığı belli bir seviyenin altında kalan fabrikaların da yaşama şansının olmayacak. Bu kârlılık seviyesini minimum yüzde 10 olarak kabul etmemiz halinde, toplam 5 fabrikanın (Burdur, Çorum, Kastamonu, Kırşehir ve Yozgat fabrikaları) birim şeker üretim maliyetlerinin bu kârlılık oranını sağlayamadığı görülmektedir. Bu durumda mevcut verilere göre en az 19 fabrikanın kapanması kaçınılmaz hale gelecek.

Türkiye toprağını kaybedecek

Bu fabrikaların etkilediği alanlar dikkate alındığında ise, 300 bine yakın pancar çiftçisi pancar tarımından dışlanacak. 10 bine yakın çalışan işsiz kalacak. Aileleri ile birlikte düşünüldüğünde doğrudan etkilenenlerin sayısı 2 milyona ulaşacak. Yan sektörler göz önüne alındığında ise yaklaşık 6 milyon kişi olumsuz etkilenecek.

Ayrıca yaklaşık 1 milyon 200 bin dekar alanda pancar tarımı yapılamayacağı, pancar üretimin 4,5 milyon ton, şeker üretiminin 631 bin ton daralacağı, taşıyıcılar sağlanacak olan 12 milyon tonluk iş hacminin kaybolacağı, ülke ekonomisinde 1,5 milyon liradan fazla katma değer kaybı yaşanacağı anlaşılıyor.

Tüketici daha ucuz şeker tüketecek iddiası ne kadar doğru?

Şeker sanayisinin özelleştirilmesini olmazsa olmaz olarak gösteren kesimlerin en önemli iddialarının başında ‘daha ucuz şeker tüketeceğiz‘ iddiası geliyor. Bu iddialarını da masum göstermek için, Türkiye‘de şeker fiyatlarının dünya pazarına göre oldukça yüksek seviyelerde seyrettiğini, bu ana gıda maddesinin tüm toplum tarafından daha pahalı tüketilmesinin bir sosyal adaletsizliğe sebep olduğu vurgulanıyor.

Gerçekleri hasıraltı eden bu iddia artık birilerinin klişesi haline gelmiş durumda. Bilindiği üzere dünya şeker fiyatları kamış şekerine göre belirlenir. Bu nedenle Türkiye‘deki fiyatları dünya fiyatlarıyla karşılaştırmak son derece yanlış olacaktır. Bu elmalarla armutları karşılaştırmaktan başka bir şey değildir. Şekerin ucuz mu pahalı mı tüketildiğini anlayabilmemiz için Türkiye, kendisi gibi pancar şekeri üreten ülkelerle, özellikle de AB ülkeleri ile karşılaştırılmalıdır. Böyle bir karşılaştırmada ise, ülkedeki perakende şeker satış fiyatlarının AB ortalaması seviyesinde olduğu açıkça görülecektir.

Tabloda görüldüğü gibi, Türkiye‘de şekerin kilogramı KDV dâhil 2.20-2.30 TL‘ye satılıyor. Ülkemizde şeker fiyatları hiçbir zaman pancardan şeker üreten ve tüketen ülkelerdeki fiyat seviyelerinin çok üzerine çıkmamış, tüketici de AB ülkelerinden çok daha pahalıya şeker tüketmemiştir.

Özetlersek, özelleştirme şekeri ucuzlatmayacağı gibi daha da pahalılaştıracak. Çünkü özelleştirme ile şekerde dışa bağımlı hale geleceğiz.

NBŞ kotası Türkiye‘de dünyanın hiçbir ülkesinde olmadığı kadar yüksek oranda uygulanıyor...

Günümüzde; nişasta bazlı şeker sektörünün iç pazarda pancar şekeri aleyhine büyümesi büyük bir tehlikeyi de beraberinde getiriyor. İçerisinde fruktoz şurubu bulunan katı ve sıvı gıda maddelerinin genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) içermesi nedeniyle, nişasta bazlı şekerler olarak bilinen kimyasal destekli sentetik tatlandırıcılar gerek dünyada gerekse de Avrupa Birliği‘nde kesinlikle fazla rağbet görmediği gibi kısıtlanıyor.

Dünyanın stratejik sektörü olan şeker sektörüne tehlike arz etmemesi için, bu tatlandırıcıların üretim ve tüketimlerinden olabildiğince uzak duruluyor ve yaklaşık yüzde 2 gibi bir kota sınırlandırması ile üretim ve tüketimlerinin azaltılıp kısıtlanması politikaları uygulanıyor.

2000 yılı itibariyle, AB‘de toplam 16 ülke NBŞ üretiminden tümüyle çekilmiş olup, halen NBŞ üretimini sürdüren 8 ülkenin NBŞ üretim sebepleri ise, pancar şekerini hiç üretememeleri ya da çok az miktarda üretim potansiyeline sahip olmalarından kaynaklanıyor. 2009/2010 pazarlama yılı itibariyle, AB‘nin en gelişmiş ülkelerinden olan; Almanya‘da NBŞ üretim kotası yüzde 1.95 iken, Fransa, İngiltere ve Hollanda‘da ise NBŞ üretimine hiç kota tahsis edilmiyor.

Tablolarda görüleceği üzere pancar memleketi olan ülkemizde dünyanın hiçbir yerinde uygulanmayan yüzde 10 gibi yüksek bir kota tahsis edilmiş olup, hemen hemen her yıl da Bakanlar Kurulu aracılığıyla da bu kota artırılmaya çalışılıyor. 2008/2009 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile NBŞ kotası yüzde 25 artırılarak, NBŞ‘nin toplam şeker üretimindeki oranı yüzde 12,5 seviyesine yükseltilmişti. 2009/2010 yılında ise yüzde 10 kotası Bakanlar Kurulu kararı ile yüzde 50 arttırılarak, NBŞ‘nin toplam şeker üretimindeki payı yüzde 15 olarak uygulanmıştı. Bu da şeker sektörünün giderek daraltılmasına ve dışalıma dayalı bir üretimin genişlemesine sebebiyet veriyor.

Üzülerek görmekteyiz ki yabancı yatırım adı altında ülkemize gelen ve uluslararası rekabette rakibimiz olan ülkelerin pazarını genişletmekte Truva atı olan bazı nişasta bazlı şeker üreticisi şirketler, bazı çevreleri de arkalarına alarak menfaatlerine yönelik eylemlerinde büyük ölçüde başarı elde etmişler ve pancar şekeri sanayinde önemli kapasite kayıplarına neden oldular. Görülen odur ki, gelinen noktada pancardan şeker üreten milli sanayimiz yok edilmeye çalışılıyor.

Tatlandırıcılardaki tatlı kâr göz kamaştırıyor

Bugün dünya genelinde üretimi ve tüketimi kısıtlanmaya çalışılan NBŞ üretiminde kullanılan ithal transgenetik mısırların dekara verimi, normal mısırın üç katı olduğundan, maliyeti normal mısıra göre yüzde 70 daha düşük olmakta, dünya genelinde bu şekilde tamamen ticari ve aşırı kâr amaçlı üretilerek dış ülkelere ihraç ediliyor.

Diğer taraftan, dünya NBŞ borsa fiyatlarını ülkemizle kıyasladığımızda, dahilde tüketilen NBŞ fiyatlarının dünya fiyatlarının çok üzerinde olduğu görülecektir. NBŞ üretiminin tamamına yakın kısmında hammadde olarak mısır kullanılıyor.

Dünya NBŞ fiyatları ortalama 700 $/ton civarında seyrediyor. Yurt içinde tüketilen NBŞ fabrika çıkışı KDV hariç satış fiyatları yaklaşık 1.320-1.430 TL/ton (900-950 $/ton) arasında bulunuyor. Bu durum NBŞ üreticilerinin ülkemizde dünya piyasa fiyatlarından yaklaşık 250-300 dolar daha fazla kârla NBŞ pazarladığını, bu nedenle dış pazarla yönelmek yerine, dâhilde kota artışına yönelik gayret gösterip, pazar paylarını ve kârlarını artırmayı hedefledikleri görülüyor.

NBŞ‘lerin önemli kullanıcılarını; şekerlemeler, şekerli maddeler, unlu mamuller, baklava, helva, dondurma, reçel, alkollü alkolsüz içecekler ve sakız imalatçıları oluşturuyor. Toptancı ve tedarikçi kâr payları ile birlikte ürünün Kg satış fiyatı 2.05 TL‘ye çıkıyor. Konuyu nihai tüketiciler bazında ele aldığımızda ise NBŞ‘lerin fiyatı ülkemizde 1.357 $/tona geliyor. Dünya NBŞ fiyatları yaklaşık 700$/ton olduğunu düşündüğümüzde fark 657 $/tona çıkıyor. Görüldüğü üzere NBŞ‘ler, ülkemizde dünya borsa fiyatlarına göre yaklaşık iki katı fiyatla tüketiliyor.

Dünyada üretilen NBŞ ile ülkemizde üretilen NBŞ‘ler arasında kalite ve nitelik olarak hiçbir fark bulunmuyor. Buna rağmen en pahalı NBŞ‘lerin Türkiye‘de tüketiliyor olması, çokuluslu NBŞ üreticilerinin tatlı kârlarını da gözler önüne seriyor. Bu yüksek kâr marjlarından dolayı, çokuluslu NBŞ üreticilerinin, dahilde pazarlanan NBŞ‘lerin üretim kotasını daha da artırma çabalarının temeli ve tek amacını, ticari kâr marjına dayanıyor. Ayrıca kapasiteleri olduğu halde üretimlerin kotalarla sınırlandırıldığını iddia eden NBŞ üreticileri neden üretimlerini ihraç etmiyorlar? Bu da Türkiye içerisindeki tatlı kârı açıklayan önemli unsurlardan birisini oluşturuyor.

AB Ülkelerinde Şeker Kotaları (2009/2010)

Ülkeler Şeker Oranı (% ) İzoglukoz Oranı (% )

Almanya 98,5 1.95

Avusturya 100 0

Belçika 83.05 16.95

Bulgaristan 0 100

Çek Cum. 100 0

Danimarka 100 0

Finlandiya 100 0

Fransa 100 0

Hollanda 100 0

İngiltere 100 0