Domates ve salatalık, sofralarımızın vazgeçilmezlerinden, bahar ve yaz mevsiminin olmazsa olmazlarındandır. Domates ve salatalık, her ne kadar kış aylarında bulabileceğimiz sebzelerden olsa da yaz mevsiminde olduğu gibi lezzetli değildir.
Beslenme uzmanları, bu tür sebzeleri kışın tüketmenin hiçbir yararı olmadığını hatta zararının olabileceğini söylemektedirler. Bu yüzden mevsiminde sebze ve meyve tüketmek en önemlisidir. Domates ve salatalık sabah kahvaltılarının ve akşam yemeklerinin baş tacıdır. Yararları da saymakla bitmez. Kan yapıcı özelliği ile domatesi kanı temizleyici özelliği olarak da salatalığı sofralarımızdan eksik etmemeliyiz.
Domatesin öyküsü
Sebze ve meyveleri yerken sadece yararlı olduğu düşüncesi ile yeriz. Nerden geldiği, nasıl yetiştiği konusunda pek bilgi sahibi değilizdir. Domatesin ilginç bir öyküsü vardır. Aslında domatesin bir sebze değil bir meyve olduğu da söylenmektedir. ABD‘de 1893 yılında mahkeme sebzelerle birlikte saklanıp yenildiğinden onu sebze diye sınıflandırmıştır fakat gerçekte meyvedir. Peru ve Bolivya da yabani sarı renkte bir türü bulunmuş ve o şekilde yetiştirilmiş. Daha sonra kırmızı türü de yetiştirilmeye başlanmıştır. 1900‘lü yıllara kadar birçok kişinin zehirli olduğu gerekçesiyle yemeği reddettiği domates bugün ise çok sevilen bir sebzedir. En çok yetiştirilen ülkelerin başında Çin, ABD ve Türkiye gelmektedir.
Cilt güzelliği için domates
Sağlık açısından mucize olarak değerlendirilen domatesi, içinde bulunan "Likopen" maddesi çok önemli kılan maddelerden bir tanesidir. Likopenin kanser, kalp ve damar hastalıkları, kemik ve cilt sağlığı açısından koruyucu etkisi bulunmaktadır. Domatesin içersindeki likopenin kanseri önlediği, cildi güzelleştirdiğini hatta erken yaşlanmayı bile önlediğini belirtiliyor.
Prostat kanserine domates
Domates, kanserden koruyucu ve yaşlanmayı zihinsel ve bedensel olarak yavaşlatıcıdır. C ve E vitaminleri içerir. Domates zengin bir potasyum kaynağıdır ve içerisinde çok az miktarda tuz bulunur. Yüksek kan basıncını düşürmeye yardımcı olur ve vücudun su tutmasını engeller. Kalp hastalıklarına ve prostat kanserine karşı etkilidir. ‘Beta karotin‘e yakın olan likopen içeriyor. Likopen vücudu kalp hastalıklarına karşı koruyan maddeler arasında yer alıyor. Araştırmalar domatesin prostat kanseri riskini azalttığını göstermektedir. Haftada en az iki kez domates yiyen erkeklerin, diğerlerine oranla prostat kanserine yakalanma riskleri az olduğu söylenmekte.
Likopenle ilgili yayımlanan bir kitapta likopenin yararlarını şu şekilde belirtiyor.
Domatesin enerji değeri (kalorisi) azdır. Bir orta boy domatesle en fazla 25 - 30 kalori alırsınız. Domates ve domates ürünlerinin kilo yönetimini kolaylaştırmasının bir nedeni de budur. Domates lif zengini bir besindir
Bir adet orta boy domateste ortalama 1 gram lif bulunur. Lif bakımından zengin beslenme; kolesterol kan şekeri ve trigliserid dengesine destek olur. Kan basıncını azaltır. Kansere karşı korur. Kilo yönetimini kolaylaştırır. Kansızlıkla mücadelede yardımcıdır. Domates ve domates ürünleri A vitamini, potasyum ve folik asit bakımından zengindir. Taze domateste C vitamini de bulunur. Günde bir orta boy domates yiyerek C vitamini ihtiyacınızın yüzde 15 - 20 sini, A vitamini ihtiyacınızın yüzde 10‘unu karşılayabilirsiniz.
Hastalıklara karşı likopen... * Göğüs kanserinde kanserli hücrelerin çoğalmalarını azaltabilir. * Yüksek serum seviyeleri ile rahim kanseri riskini düşürür. * Kolon kanserinden korunmada da etkilidir. * Endometrial kanserde kanserli hücrelerin çoğalmasını azaltır. * Vücudun rahim kanseri, özafagus kanseri ve karaciğer kanserinden korunmasını güçlendirir. * Ağız kanserine karşı da güçlü bir destektir. * Pankreas ve yutak kanserine karşı korur. * Likopen prostat kanserinin görülme riskini düşürür, mide kanserine karşı korur. * LDL (kötü huylu) kolesterolü düşürür. Dolayısıyla kalp sağlığını korumaya da yardımcıdır. * Likopen, Alzheimer hastalığını önleyebilir. * Osteoporoz riskini azaltır. * Cildi korur.
Likopenden faydalanmanın püf noktaları * Sabahları güne hafif ısıtılmış ve biraz zeytinyağı ilave edilmiş soyulmuş domates yiyerek başlayabilirsiniz. * Salatalarınızı kurutulmuş domatesle lezzetlendirebilirsiniz. * Makarna üzerine domates sosu ekleyebilirsiniz. * Sebze yemeklerine domates salçasını ekleyebilirsiniz * İçecek olarak daha çok domates suyu içebilirsiniz. * Domates suyu, domates püresi ve salça ile yapılmış sosları daha bol yiyebilirsiniz. Salatalık
Salatalık, A, C, B1 ve B2 vitaminleri bulunan sulu bir besindir. Hem lezzetli hem de yararlı bir besin öğesidir. İçerisinde fosfor, manganez, demir, kükürt ve protein bulunur. Salatalık, içindeki kükürt ile kanı temizler ve ciltteki ter bezlerini çalıştırır.
Salatalığın kendisi ya da suyu cildimizi bir tonik kadar temizler. Salatalık kabızlığı önler, böbrek ve kalp hastalıklarında vücutta biriken suyun atılmasına yardımcıdır. Kalp hastalıkları ve enfeksiyonlara karşı etkilidir. Kükürt içeriyor ve bu madde vücudun enfeksiyonlara karşı dayanıklılığını artırdığı gibi, kolestrolü de düşürmektedir. İdrar söktürücü ve kanı temizleyicidir. Romatizma ağrılarını dindirir. Yorgunluğu giderir ve uykusuzluğa iyi gelir. Böbrek hastalıkları ile bağırsak iltihabı ve gut hastalığında faydalıdır.
Salatalık zayıflatıyor
Uzmanlar, salatalığın karpuzda olduğu gibi yüzde 90‘nın su olduğunu belirtiyor. Sudan oluştuğu için düşük enerji içeren salatalık başta olmak üzere yeşil sebzeler ve karpuz, birlikte yendiği yüksek enerji taşıyan gıdaların enerjilerini azaltıyor. Bu meyve ve sebzeler, yoğun şekilde yağ, protein ya da karbonhidrat ihtiva eden gıdalarla birlikte yenildiğinde onları absorbe ederek, vücutta yağ şeklinde birikmelerini azaltır. Bu nedenle diyet yapanlara, bol miktarda salatalık ve karpuz tüketmelerini öneriliyor. Salatalık yemenin su içmek gibi olduğunu dile getiren uzmanlar fazla yenilse de kalorisinin çok düşük olduğunu belirtmektedirler. Diyet yapanlarında bol olarak salatalık tüketmelerinin yararlı olduğu bilinmekte... Yüzdeki çilleri engelleyebilirsiniz
Salatalık taze olarak, haşlanarak ya da turşu olarak yenir. Kabuğuyla yenildiğinde Besin değerleri korunmuş olur. Ayrıca salatalık, cilt bakımı ve temizliği için sıklıkla kullanılır. Salatalık dilimlenerek cilde konursa, cildi yumuşatır ve nemlendirir. Ciltteki kaşıntıları, kırışıklık, sivilce ve lekeleri giderir. Çiller için, salatalık soğuk süte doğranıp bu karışım yüze sürülmeye devam edilirse faydası görülür.
