Saat ve takvimlerin hesaplandığı “Muvakkithaneler” kitap oldu

Osmanlı-Türk medeniyetinde saat ve takvim  hesaplamalarının yapıldığı muvakkithaneler, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB)  Kültür A.Ş tarafından yayımlanan ''İstanbul Muvakkithaneleri'' adlı esere konu  oldu.

Yapılan açıklamaya göre, araştırmacı-yazar Server Dayıoğlu'nun  hazırladığı eserde, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın ''Saatleri Ayarlama Enstitüsü'' adlı  kitabında da konu edilen İstanbul muvakkithaneleri mercek altına alındı.

Eserde, zamanı kavramamıza yardımcı olan saat, takvim gibi belirteçlerin  hesaplandığı bu mekanların tarihsel gelişimi konu alınıyor.

Açıklamaya göre, Osmanlı-Türk medeniyetinde ''imaret'' adıyla bilinen  kamu binalarında yer alan muvakkithaneler, hemen her şehir ve kasabada cami veya  mescitlerin bahçesinde bulunurdu. Muvakkithaneler, bulundukları külliyenin vakfı  tarafından idare edilir, buralarda çalışan kimselere ise zamanı ayarlayan kişi  anlamında ''muvakkit'' denilirdi.

Özellikle İstanbul'da adım başında bir muvakkithane vardı. En acele işi  olanlar bile muvakkithanelerin penceresi önünde durarak cebinden altın, gümüş,  kordonlu, kordonsuz saatlerini çıkarır ve kurarlardı.

Emeviler döneminde ortaya çıkan muvakkithaneler, Osmanlılarda özellikle  İstanbul'un fethinden sonra yaygınlaştı.

Astronomi dersleri de verilirdi

İstanbul'da ilk inşa edilen muvakkithane 1470 tarihli Fatih Camisi, en  meşhuru ise Beyazıt Camisi muvakkithanesiydi. Evliya Çelebi, bu muvakkithanenin  ününün, saatlerinin çok dakik olmasından ileri geldiğini ifade etmişti.

İsteyenlere basit astronomi derslerinin de verildiği muvakkithanelerde,  bazı muvakkitler, senelik takvim ile Ramazan ayı için imsakiye hazırlardı.

Muvakkithaneler, muvakkitlerin bilgisine göre hem bir astronomi eğitimi  yeri ve hem de basit bir gözlemevi idi. Bu yüzden İstanbul'daki bazı  muvakkithanelerin, müneccimbaşıların (astrolojik hesaplara dayanarak uğurlu  zamanı padişaha belirtmekle görevli kişi) yetişmelerinde önemli bir yeri  bulunmaktaydı.

Muvakkithaneler, Osmanlı'nın son dönemlerinde özellikle Sultan Abdülmecid  döneminde meydan saatlerinin yapılmaya başlanması ve mekanik saatlerin  yaygınlaşmasıyla zamanla önemini yitirdi.