‘Pump priming’ tulumbaya can suyu

Talep olacak, insanlar para harcayacak ki, mal ve hizmet satılsın. Mal ve hizmet satılsın ki üretim artsın. Yatırım yapılsın. İnsanlar iş bulabilsin. İnsanların eline para geçsin..

Açık anlatımıyla tüketim-üretim ilişkisi bir "emme-basma tulumbası"nın çalışmasına benzer. Tulumbada bozukluk var ise, tulumba çalışmaz ise su toprağın altında kalır. Toprağın üzerindeki insanlar susuzluktan kıvranır. İşte bu durumda yapılacak ilk iş şu veya bu nedenle çalışamaz hale gelen emme basma tulumbayı çalıştırmaktır.

Basitleştirerek anlatmaya çalıştığım bu tablo, Türk ekonomisinin bugünkü durumunu yansıtıyor. Vatandaşın bir bölümünün işi ve parası yok. Bir bölümü yarın korkusuyla para harcamıyor. Bu nedenle iç talep durdu. Dış piyasalar kriz nedeniyle daraldı. İhracat talebi düştü. İç ve dış talep düştüğü için üretim, yatırım yapılamıyor. İşsizlik ve fakirlik arttı.

İç talebi harekete geçirebilirsek üretimde artış başlayacak. Piyasa canlanacak. Bu durumda ne yapmamız lazım? Bu sorunla ilk defa karşılaşmıyoruz. Bu sorunla dünyada karşılaşan ilk ülke biz değiliz. Acaba bu sorunu başkaları nasıl çözüyor? Biz daha önce nasıl çözdük? Devlet Planlama Teşkilatı kurulduğu yıllarda (bizler uzman olarak DPT'de çalışırken) yabancı uzmanlar bize "Pump priming"i anlatmıştı. Pump priming, talep azalması sonucu "geberik" hale gelmiş piyasaları harekete geçirmeyi sağlayacak bir politikaya yabancılar tarafından verilen isimdir.

Eski günlerde kuyulardan su çekmek için "el tulumbaları" kullanılırdı. El tulumbası denilen şey, kalın, dökme demirden yapılmış geniş bir silindir içinde yukarıya aşağıya inip çıkan bir pistondur. Kolunu indirip kaldırdıkça silindir içindeki piston da yukarı ve aşağıya hareket eder. Yukarıya çıkarken havayla birlikte kuyudan suyu emer. Aşağıya inerken de suyu öndeki oluktan kovaya boşaltır.

Pistonun, silindir içinde yukarı aşağı hareket ederken hava kaçırmaması için deriden geniş bir conta kullanılır. Güneş altında kalan el tulumbalarının dökme demir gövdesi kızar, deri contası kurur. Tulumbanın kolu ne kadar indirilip kaldırılsa piston hava kaçırdığından kuyudan su çekmez...

(GÜNGÖR URAS / MİLLİYET)