Hepimiz suçluyuz!

Dilenciliği "mendil satıcılığı" kılıfına sokan "organize" aileler, çocuk haklarını koruyamayan devlet ve minik yüreklere acıyıp onlara yardım ettiğini sananlar elbirliğiyle çocukları sokağa mâhkum ediyor.

Geçtiğimiz hafta, gündemin tüm yoğunluğuna karşın, bir haber bütün Türkiye'nin yüreğini yaktı. Günlerce konuşuldu, tartışıldı, televizyonlarda programlar yapıldı, Meclis'te önergeler verildi. Sokakta yanından geçerken bizlere yardım bekleyen gözlerle bakan, kâğıt mendil, çiçek, simit satan ya da bir köprü altında, bir duvar dibinde oturup tiner çeken, avucunu açıp üç kuruş dilenen yüzlerce Bedrettin'le karşı karşıyayız. Kimi zaman onları fark ediyor, kimi zaman da görmezden gelip geçiyoruz.

Oysa çoğumuz için "öteki" niteliğini taşıyan bu çocuklar, bizim hemen yanı başımızdadır. Ve onlar henüz çocuk yaşta olmalarına rağmen hayatın her türlü acımasızlığını en kötü şekilde yaşamak zorunda kalmışlardır. Ancak maalesef değişen hiçbir şey olmadı. Olay, soğuk bir kış günü, gece yarısı işkence edildikten sonra Haliç Köprüsü'ne atılan ve sokakta zorla dilendirilen Bedrettin isimli dilenci çocuğun dramıydı. Halıcıoğlu metrobüs durağı yakınında yol kenarında baygın halde bulunan ve hayırsever bir vatandaşın hastaneye götürdüğü 5 yaşındaki Bedrettin K.'nın durumunu araştıran polis, aynı bölgede mendil satıp dilenen çocuklar tarafından Bedrettin'in bu hale getirildiğini ortaya çıkardı. Bedrettin'i döven çocuklardan M.S. ve F.S. savcılık kararıyla polis ekipleri tarafından Çocuk Esirgeme Kurumu yurduna götürüldü. 5 yaşındaki Bedrettin K.'rın, Topkapı'daki bir evde yaklaşık 20 çocukla birlikte kaldığı ve bu çocukların her sabah minibüslerle dilendirilmeye götürüldüğü, olayın arkasında organize suç şebekelerinin bulunduğu anlaşıldı.

Çocuk dilendirmek evrensel suç!

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Bildirisi'nin 9. maddesi, çocukların her türlü istismar, ihmal ve sömürüye karşı korunmasını ve hiçbir şekilde ticaret konusu olmamasını beyan etmektedir. Ayrıca, çocukların uygun bir asgari yaştan önce çalıştırılmamasını; sağlığını ve eğitimini tehlikeye sokacak; fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişmesini engelleyecek bir işe girmeye zorlanmamasını gerektirmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün verilerine göre dünya genelinde 200 milyondan fazla çocuk işçi bulunuyor. Uluslararası Çalışma Örgütü, çocukların mafya ve çetelerin elinde; zorla gasp ve yankesicilik suçlarına ve dilenciliğe yönlendirildiğine dikkat çekerek bunun suç olduğunu vurguluyor.

Tüm Türkiye'de 38 merkez var

SHÇEK'e bağlı 38 Çocuk ve Gençlik Merkezi ve bunlara bağlı 6 gözlemevinde sokakta çalışan çocuklar rehabilite edilerek topluma kazandırılıyor. Bu merkezlerde, çocuklara yönelik; eğitim-öğretim, psiko-sosyal ve kültürel gelişimlerini destekleme, meslekî beceri kazandırma, sağlık taraması ile madde kullanan çocukları tedaviye yönlendirme çalışmaları yürütülüyor. İhtiyaç duyan çocuklara sağlık hizmetleri sunulurken, uçucu madde kullananlar tedavi amacıyla ÇEMATEM veya UMATEM'lere havale ediliyor.

Yaşananlar, modern cahiliye!

Çözülen aile, yok olan mahalle, medeniyet değerlerinden yoksunlaşan kentler, insanın hızla koştuğu bireyselleşme gibi etkenlerin, Bedrettinlerin artacağının göstergesi olduğuna dikkat çeken Saadet Partisi İstanbu İl Başkanı Erol Erdoğan şöyle konuşuyor: "Dünyada ve ülkemizde çocukların mağduriyeti yetişkinlere oranla hızla yükselmektedir. Aslında biz tehlike değiliz, tehlikedeyiz" diyen 16 yaşındaki sokaktaki çocuğun sesini artık duymamız gerekiyor. Evet, bu çocuklar tehlike değiller; ama gerek toplum tarafından ve gerek devlet tarafından tehlikeye itilmektedirler. Çocuklarımıza, yarının umutlarına, sahip çıkın. Sahip çıkamıyorsanız bunu açıkça toplumla paylaşın. O zaman toplum "nasıl olsa devlet sahip çıkıyor" anlayışından vazgeçer ve kendisi sahip çıkar. Unutmamalıyız ki bu çocuklar aç, evsiz, babasız ve annesizler. Onlara merhamet edecek, onların başını okşayıp kendilerine kucak açacak ellere muhtaçlar. Öksüz ve yetime sahip çıkılması ve korunması inancımızın önemli sorumluluklarından birini teşkil etmektedir.

Yoksa tıpkı cahiliye toplumundaki kız çocuklarının diri diri toprağa gömülmesi gibi bir durumla karşı karşıyayız demektir. Yaşadığımız modern cahiliye toplumunda, sokakta diri diri ölen çocukların sayısı her geçen gün artmakta veya sokak çocuklarının insani özellikleri hızla azaltılmaktadır. Bu nedenle sokaktaki çocuklar için yapacağımız her türlü olumlu çaba hem bu sahipsiz çocukların ıslahı için hem de toplumsal geleceğimizin ıslahı ve kazanımı için daha sağlıklı, zinde ve sahih bir inşa çabasını ifade edecektir. Bu konuya ayıracağınız bütçeyi misliyle arttırın! Bu konu IMF'den daha önemlidir. Bedrettinler için ayıracağınız imkânlar ve yapacağınız sosyal projeler, faiz ödemelerinden, imaj çalışmalarından daha önemlidir ve acildir. Milletin hesabını sizden sormayacağı tek kalem de bu olacaktır."

5 yaşında ağır bir işçi

Sokakta ölümden dönen beş yaşındaki Bedrettin K.'nın trajedisi, kamuoyunun dikkatini başta İstanbul olmak üzere büyük kentlerin kanayan yarası haline gelen sokaklarda dilendirilen ve çalışmak zorunda kalan küçük işçilere çekti. Sıcacık yuvalarında, oyun ve eğitim yaşında olan çocukların yeniden sosyal hayata kazandırılması, çocukların çalıştırılmalarının ve dilendirilmelerinin önüne geçilmesi için sivil toplum örgütleri, siyasiler ve kamu kurumları bir şeyler yapma ihtiyacı duydu. Ancak sonuç yine de değişmedi. Sadece İstanbul sokaklarında 4 bine yakın çocuğun dilendirildiği veya çalıştırıldığı gerçeği değişmedi. İstanbul İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü'nün 2009 yılı rakamlarına göre, İstanbul'da Bedrettin gibi sokaklarda çalıştırılan 4 bin çocuk var. İlkbahar ve yaz aylarında bazı ailelerin ve organize suç çetelerinin daha çok çocuğu büyük şehirlere dilendirmek üzere getirdiği biliniyor. Saadet Partisi İstanbul İl Başkanı Erol Erdoğan, politik kavgaların tozu dumanı içinde konuyu atlamadan, dilendirilmeye karşı çıktığı için işkence edilen Bedrettin K. olayında harekete geçen, hassasiyet gösteren bir siyasetçi olarak dikkat çekti. Hem tespitleri hem de çözüm önerileri ile bu ülkenin geleceğini çok yakından ilgilendiren bir konuda neler yapılabileceğine işaret etti. "Hiçbir çocuk, uyuşturucu kullanmayı, suç işlemeyi, dilenciliği kendi kendine öğrenmez. Bunları ona sokağı, çevresi ve belki ailesi öğretir. Ya da ekonomik ve sosyal şartlar çocuğu alıp o dehlizlere götürür" diyen Erdoğan, bu açıdan Bedrettin olayının da, vahşi kapitalizmin, çöken batı değerlerinin ve karşı karşıya kaldığımız bize özgü yozlaşmanın ürünü olduğunu vurguluyor.

Cezası 70 lira!

Anadolu'nun birçok şehrinden dilendirilmek için İstanbul'a getirilen çocukların sayısı her geçen gün artıyor. Büyükşehir Belediyesi zabıta ekiplerinin 2004 yılında müdahale ettiği dilenci çocuk sayısı bin 657 iken 2009'da bu rakam 2 bin 334'e çıktı. Bir yılda müdahale edilen toplam dilenci sayısı ise 8 bin 425 olarak kayıtlara geçti. Yetkililer, mevzuattaki yaptırımlar yetersiz olduğu için dilenciliğin önüne geçilemediğini belirtiyor. Bu yasal olmayan işin büyük bir sektör haline geldiğine dikkat çeken yetkililer, dilenciler arasında İstanbul'un bölge bölge parsellendiğini vurguluyor.

2009 yılı içerisinde, sokaklarda çalıştıkları belirlenen çocuklara yönelik olarak 10 bin 741 yasal işlem yapıldı. Bu çocukların sadece 400'ü Sosyal Hizmetler Müdürlüğü'ne bağlı yurtlara alındı. Diğerleri ailelerine ve yakınlarına tekrar teslim edildi. İstanbul'da sokakta çalıştırılan çocukları rehabilite etmek amacıyla kurulmuş sadece üç merkez var. Dilenirken yakalanan çocuklar, zabıta ekiplerince Çocuk Koruma Şube Müdürlüğü'ne götürülüyor. Ailesi ve kimliği tespit edilen çocuğun anne veya babası hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunuluyor. 18 yaşını dolduran dilencilere ise 70 TL ceza kesiliyor. Sokakta yaşayan ve suça itilen çocuklar öncelikle Ağaçlı'da bulunan Çocuk ve Gençlik Merkezi'nde rehabilite ediliyor. Şu anda Ağaçlı'da 70 çocuk var. Ayvansaray ve Küçükbakkalköy'de bulunan merkezler ise 'ilk adım istasyonu' olarak hizmet veriyor. Bu merkezlerde çocukların yatacak yer, banyo ve sıcak yemek ihtiyaçları karşılanıyor. Sokakta çalıştıkları belirlenen ve ailelerinden alınan çocuklar ise Beyoğlu'nda bulunan 75. Yıl Çocuk ve Gençlik Merkezi'ne götürülüyor. Ailesi, yakını veya suç çetesinin bir çocuğu sokakta dilendirmesinin veya çalıştırmasının cezası Kabahatler Kanunu'na göre sadece 143 lira.

Çocuklardan mendil alana ceza

İstanbul Valiliği, 18 Kasım 2009 tarihinde yayımladığı kararname ile sokakta dilendirilen ve dilenme görüntüsünü perdelemek için kullanılan ciklet ve mendil satma gibi eylemleri mercek altına aldı. Bu çocuklardan mendil, su, çiçek, ciklet vb. satın alan vatandaşlara 143 TL para cezası kesilecek. Çocuk Polisi'nin de satıcılık kılıfı altında dilenen çocuklara yönelik harekete geçmesini engelleyen bu durumun düzeltilmesi olumlu bir gelişme olarak görülüyor. Çocuk polisi ekipleri, sadece 20 günde 486 çocuk ve ailesi ile ilgili işlem yaptı. Yeni dönemde çocuk istismarcılarıyla mücadelede kurumlar el ele verecek. İl Emniyet Müdürlüğü Çocuk Şube Müdürlüğü'nün hazırladığı 'İstanbul Çocuk Koordinasyon Projesi' ile 9 kurum ortak çalışacak.

Mendil alanlar çocuğa zulmediyor

Sokakta ailesi veya organize bir suç çetesi tarafından dilendirilen çocuklar, eskisi gibi avuç açmak yerine, "satıcı" kılıfı ile dilendiriliyor. Mendil, ciklet, su vs. satan çocuk aslında zorla dilendirilen bir sokak mahkumu. Öyle ki Sultanahmet ve Taksim gibi turistik bölgelerde günde 100 TL para kazanan çocuklar var. Ramazan ayında manevi duyguların zirve yapması ile dilenci çocukların kazancı günde 250-300 lirayı buluyor. Ayda yaklaşık 5 bin TL kazanan çocukları, özellikle Adana ve Konya'daki köylerinden alıp getirerek onları dilendiren bazı aileler var. Ayda çocuk başına 5 bin lira kazanan bu aileler, devletin 700 liralık yardımı yerine çocuklarını dilendirmeyi seçiyor. Çocuklara para vererek onlara yardım ettiğini zannedenler aslında en büyük kötülüğü yaparak o çocukları sokağa mahkûm ediyor.

Çalışmaya mahkum 41 bin çocuk

Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK), çocuğunu zorla çalıştıran aileler hakkında işlem yaparken rakamlar, mevcut yaptırımların etkisiz olduğunu gösteriyor. Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı'nın valilikler aracılığıyla yaptırdığı araştırmaya göre Türkiye genelinde sokakta zorla çalıştırılan ve dilendirilen çocuk sayısı 41 binin üzerinde. 30 bin 891 çocuk ise sokaklarda yaşıyor. Mağdur çocukların yüzde 98'i İstanbul'da bulunuyor. İnsan Hakları Masası Başkanı Vildan Yirmibeşoğlu, bu toplumsal sorunu çözmek için çocuğunu dilendiren anne-babaların cezalandırılmasını öneriyor. İnsan Hakları Başkanlığı'nın verilerine göre 41 bin çocuk sokakta zorla çalıştırılıyor veya dilendiriliyor. Bunların yaklaşık 30 bini İstanbul'da yaşarken, Türkiye'nin en büyük metropolünü 6 bin 700 rakamı ile Ankara, 3 bin 300 ile Diyarbakır, 640 ile Van, 637 ile Mersin ve 420 ile İzmir takip ediyor.

Saadet Partisi İstanbul il Başkanı Erol Erdoğan:

Böyle giderse "Bedrettin"ler artacak

Hiçbir çocuk, uyuşturucu kullanmayı, suç işlemeyi, dilenciliği kendi kendine öğrenmez. Bunları ona sokağı, çevresi ve belki ailesi öğretir. Ya da ekonomik ve sosyal şartlar çocuğu alıp o dehlizlere götürür. Bu açıdan Bedrettin olayı, vahşi kapitalizmin, çöken batı değerlerinin ve karşı karşıya kaldığımız bize özgü yozlaşmanın ürünüdür. Çözülen aile, yok olan mahalle, medeniyet değerlerinden yoksunlaşan kentler, insanın hızla koştuğu bireyselleşme. İşte bunlar Bedrettinlerin artacağını gösteriyor. Öksüz ve yetime sahip çıkılması ve korunması inancımızın önemli sorumluluklarından birini teşkil etmektedir. Yaşadığımız modern cahiliye toplumunda, sokakta diri diri ölen çocukların sayısı her geçen gün artmakta veya sokak çocuklarının insani özellikleri hızla azaltılmaktadır. Bu konu IMF'den daha önemlidir. Bedrettinler için ayıracağınız imkânlar ve yapacağınız sosyal projeler, faiz ödemelerinden, imaj çalışmalarından daha önemlidir ve acildir.

İnsan Hakları Başkanlığı İstanbul il Masası Başkanı Avukat Vildan Yirmibeşoğlu:

Dilendirenler tutuklanmalı

Bu büyük toplumsal sorunun çözümü için hem devlet hem de sivil toplum daha sistemli bir çalışma yapmalı.  Dilenciliğe aracı olmak suçtur. Türk Ceza Kanunu'nun 229. maddesine göre, ailelerin cezalandırılmaları gerekir. Bedrettin K. ve dört kardeşinin sokakta dilendiği 7 Ekim 2006 tarihinde İstanbul Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı mobil ekipler tarafından tespit edilmiş. Çocukların ailesine Kabahatler Kanunu'na göre birkaç defa para cezası kesilmiş. Aile ayrıca 2006 yılında 5 çocuğunu dilendirmekten uyarı almış. Çocuklar bir süre muhafaza altına alındıktan sonra K. ailesine teslim edilmiş. Bunun mutlaka cezasının verilmesi lazım ama ailenin hâlâ neden dışarıda olduğunu anlayamıyorum. Niçin tutuklanmadılar?