TÜSEMKOM Başkanı Yüksel Tavşan, Hal Yasası‘nın yürürlüğe girmesiyle birlikte sebze ve meyve fiyatlarında bir düşme olacağını sanmadıklarını ifade ederek, en büyük endişelerinin piyasa hakimiyetinin büyük market ve zincir mağazacılık tarafından ele geçirilmesi olduğunu açıkladı.
Yürürlüğe girmesine yaklaşık bir aylık süre kalan Hal Yasası‘yla ilgili tartışmalar bitmek bilmiyor. Türkiye Sebze ve Meyve Komisyoncuları Federasyonu (TÜSEMKOM) Başkanı Yüksel Tavşan, 26 Mart 2011‘de yürürlüğe girecek Hal Yasası‘yla birlikte ileri sürüldüğü gibi sebze ve meyve fiyatlarında bir düşme olacağını sanmadığını, bunun ancak üretim planlaması yapılarak, bu işin paydaşları arasında rekabetin artırılması ve şeffaf piyasa ortamı oluşturularak sağlanabileceğini bildirdi. Tavşan, Hal Yasası‘yla yapılan düzenlemelerden bazılarının yerinde bulurken, bazı endişelerini de dile getirdi. Meyve sebze sektöründe dörtte üç oranında kayıtdışılık bulunduğunu ve bunun sektörde her türlü dengeyi bozduğunu belirten Tavşan, yasanın uygulanabilirliğinin sağlanması halinde bu durumun önüne geçilebileceğini anlattı.
Yeni yasayla getirilecek yenilikler arasında hal kayıt sistemi, bildirim ve künye sisteminin oluşturulmasının yer aldığını, bunların mutlaka uygulanması gerektiğini belirten Tavşan, ikinci önemli yeniliğin ise izlenebilirlik olduğunu ve bunun ürün ve halk sağlığı açısından oldukça önem arz ettiğini bildirdi. Tavşan, izlenilebilirliğin ürün künyesiyle sağlanacağını ve bu sayede artık bir ürünün nereden geldiği, üretiminde nelerin kullanıldığı, ilacın ne zaman atıldığı, ne zaman hasat edildiği gibi her türlü bilgiye ulaşılabileceğini belirtti.
Büyük market ve zincirleri piyasayı ele geçirebilir
Hallerin modernizasyonuyla ilgili düzenlemelerin de faydalı olacağını belirten Tavşan, ancak yasaya ilişkin taşıdığı bazı endişeleri de dile getirdi. Hal Yasasıyla sebze ve meyvelerin toptancı halleri dışından sağlanmasına imkan tanındığını anlatan Tavşan, bunun büyük market ve zincir mağazaların ihtiyaçlarını hal dışından sağlamalarına yol açacağını kaydetti. Şu anki uygulamada da böylesi bir durumun var olduğunu, ancak bu uygulamanın yasanın yürürlüğe girmesiyle yasal bir zemine oturacağını belirten Tavşan, bunun sonucunda piyasa hakimiyetinin büyük market ve zincir mağazacılık tarafından ele geçirileceği kaygısı taşıdığını, bunun en büyük endişeleri olduğunu anlattı.
Büyük market ve zincir mağazaların toptancı hallerini tamamen by-pas ederek ihtiyaçlarını direkt üreticiden veya kendileri için yaratacakları büyük üreticilerden karşılamalarının gündeme gelebileceğine vurgu yapan Tavşan, bu durumda küçük üreticinin malını satacak yer bulmakta zorlanacağını, bu konuda tekelleşmenin ortaya çıkabileceğini, bu tekelleşmenin de tedarikçiyi ezeceğini söyledi.
Sebze ve meyvenin genel olarak raf ve stoklama ömrü bulunmadığına dikkat çeken Tavşan, özellikle küçük üreticinin zamanında malını satamaması halinde zor durumda kalacağını, toptancı hallerinin üreticinin ağırlıklı olarak bu sorununu çözdüğünü bildirdi.
Ucuzluk beklemeyin
Yeni Hal Yasası‘nın meyve sebze fiyatlarında yüzde 25‘ler civarında ucuzlamaya neden olacağına ilişkin kamuoyunda yaygın bir kanı bulunduğunu ancak bunun doğru olmadığını belirten Tavşan, meyve sebze fiyatlarının yüksek olmasının faturasının toptancı hal komisyoncularına çıkarıldığını söyledi. Ancak komisyoncuların sadece belli bir komisyon oranı bulunduğunu anlatan Tavşan, ‘‘Komisyoncular malı satın almıyorlar ki, sadece üretici ve tüccar adına iş yapıyorlar‘‘ dedi.
Tavşan, şunları kaydetti: ‘‘Toptancı hallerinde bir ürünün ortalama satış fiyatı 50 kuruş ile 1 lira arasında değişiyor. Büyük şehirlerin market raflarında ise aynı ürün 2,5-3 liradan satışa sunuluyor. Zamana ve mevsime göre ortaya iki, üç, dört, beş misli bir fiyat farkı çıkıyor. Yani toptancı hal fiyatıyla nihai fiyatı arasında yüzde birkaç 100 fark oluşuyor. Ancak bazıları Hal Yasası‘nın yürürlüğe girmesiyle birlikte sebze ve meyvenin fiyatında yüzde 10-15 ile yüzde 20-25 oranında ucuzlama olacağını öne sürüyor. Toptancı hallerinde ortalama 1 liradan satılan bir ürünün fiyatında iddia edildiği gibi yasayla birlikte yüzde 10‘luk bir ucuzlama olursa bu ürünün fiyatı 10 kuruş düşer. Oysa aynı ürün büyükşehirlerdeki marketlerinde 2,5-3 liradan satılıyor. Toptancı hallerinde gerçekleştirilecek 10 kuruşluk indirimle market fiyatlarında yüzde 10,15 veya yüzde 20 ile 25 arasında bir azalma sağlanamaz.
