Eş adayını ‘araştırma’ aşamaları I

Evlenmeye karar veren eşlerin, birbirlerinin kişiliklerini ve yaşantılarını araştırıp öğrenmelerinin, tabii bir durum olduğunu belirtmeliyiz.

"Araştırma" deyince insanın aklına yanlış anlaşılmalar gelebilir. Şu gerçeği unutmamak gerekiyor. Bir ömür boyu hayat sürecek olan iki insanın "tedbir alma" gibi bir mecburiyeti vardır. Meseleye bu açıdan bakıldığında, yanlış anlaşılma söz konusu dahi edilmemeli. Burada önemli olan ölçüyü kaçırmamaktır. "Eşim olacak insanın hayatını araştırıyorum" diye hafiyelik yapma gibi bir arayışın içerisine girilmemeli. O zaman yanlış anlaşılmalar ve kırgınlıklar olur. Eşlerin kişilik ve onurları söz konusu olduğundan, bu konuda iki taraf da gayet hassas ve dengeli davranmak zorundadır.

Araştırmanın ilk adresi ailedir

İnsanların kişilik ve kimlikleri aile ocağında oluştuğundan, eşlerin araştıracakları konuların başında "aile içi yaşantı" gelir. Araştırılıp öğrenilecek her şey,  aile içerisinde teşekkül ettiğinden bu konu öncelik taşır.

Ailenin namus anlayışına, dinî duyarlılığına, insanî değerlerine, kültür seviyelerine, aile fertleri arasındaki saygı ve sevgiye dayalı ilişkilerine ve ekonomik durumlarına bakarak az- çok bir kanıya varılabilir.

Aile içerisinde üstlendiği rol

Her anne ve babanın çocuklarını yetiştirmek için, kendilerine göre uyguladıkları bir takım metotları vardır. Aile ocağında uygulanan bu metotlar neticesinde, aile içindeki her ferdin üstlendiği "role" göre kişiliği ortaya çıkar. Bunu anlayabilmek için eş adayı ne kadar gözlem yaparsa, o kadar da bilgi sahibi olur.

Kişilik kavramı ne düzeyde?

Yeni nesil artık tanışarak, konuşarak ve birbirlerini tanıyarak evleniyor. Aileler ne kadar aracı olsalar bile, hemen evlenmeye kalkmıyorlar. Aslında evlilik, ilişkide gelinecek en son noktadır. Bu noktaya gelinceye kadar birbirlerinin kişiliklerini, karakterlerini, ortak noktalarını, en önemlisi "önceliklerini"  test etmeleri artık zorunlu bir ihtiyaç hâline gelmiştir.

Öncelikli değerler, kişilere göre değişim göstermekle birlikte; evlenecek her insanın, "karakter ve kişilik araştırması" yapması en önemli gündemi olmalı. İnsanı insan yapan, karakteri ve kişiliğidir. Bu vasıf, aile ocağında başlar, okulda gelişir, cemiyette de olgunlaşır. Bireyin kendine özgü davranış biçimleri, duyguları, düşünceleri, ruhî durumları, alışkanlıkları ve zevkleri kişiliğini belirleyen en önemli özellikleridir. İnsanlar arasındaki ilişkileri, olumlu ve olumsuz davranışları, oturması, kalkması, konuşması kişinin karakterini ortaya koyar.

Kişinin karakterini en iyi tanımanın yollarından biri de ticari alışverişlerdir. İşin içine "para" girince insanın zaafları ortaya çıkar. Bunun yanında kavga anındaki konuşmalar, seyahate çıkma gibi davranışlar; karşımızdaki insanı tanımaya ve karakterini öğrenmeye yardımcı olacaktır.

Temel esaslardaki inanç bütünlüğü

Kuru kuruya karakter ve kişilik olmaz. Kişiliği ve karakteri besleyen ilkeler vardır.

İnsan şahsiyetini yakından ilgilendiren bu ilkelerin başında, "inanç bütünlüğü" gelmektedir. Bu ilkeler bizim kültürümüzde asırlardan beri uygulanmaktadır. Şahsiyetli kişilik ve karakter sahibi insanlar, "inanç bütünlüğü" ile beslendikleri vakit, gerçek anlamda  "karakter ve kişilik"  sahibi olurlar.

Karakter ve kişilik kavramının, inançla çok yakın ilgisi vardır. Bu kavramlar sayesinde insanın hayatı anlam kazanıyor. İnancı olmayan insanın ideali de olmayacağından, yaşadığı hayat bomboş bir hayattır. İdeal kavramı, kültürel değerler için olduğu gibi, mal-mülk için de olabiliyor. Bu bağlamda bazı insanlar, evlenecek eş adayında kişilik, karakter, dindarlık, idealistlik gibi değerler yerine, arabasına, dairesine, parasına ve servetine bakmaktadır.

Aslında serveti ideal edinen insanlar, şahsiyetli bir kişiliği amaç edindiklerinde en büyük servete talip olmuş olurlar. Malı-mülkü olan bir insan, ne kadar varlıklı olursa olsun, "değişken bir kişiliği" varsa, her şeyini bir anda kaybedebilir. Mal-mülk dediğimiz şey, bir kıvılcım gibidir, bir yangında yok olabilir. Evlenecek gençlerin malları-mülkleri olmayabilir. Fakat gencin bir mesleği var ise, ne yapacağını biliyorsa, inancı ve kişiliği oturmuş ise, azmettikleri takdirde ileride amaçlarına mutlaka kavuşurlar. Sonuç itibariyle, inançsızlık korkunç bir kişilik bozukluğudur. Çünkü inancı olmayan insan, her gayrimeşru olayı kendine "mubah"  görür.

Sorumluluk anlayışı

Evlilik sorumluluk ister. Kişinin kendisine ve başkalarına karşı sorumlulukları saymakla bitmez. Sorumluluk olgunluğuna erişememiş insanlar, sorunlar karşısında büyük sıkıntılar çekerler. Erkekte aileyi sahiplenme, kadında evi çekip çevirme ve geçindirme sorumluluğu,  evliliği sürdürmenin en önemli şartlarındandır.

Dengeli ve mutlu bir evliliğin olabilmesi için; eşlerin her birinin, "Sorumluluk anlayışı ne olmalıdır?" konusunu çok iyi kavramaları lazımdır. Genç bir kızın oturup kalkması, insan ilişkileri, ev idare etme becerisi gibi konularda nasıl bir sorumluluk bilincine sahiptir? Hayatın zorluklarıyla karşı karşıya kalındığında, kendi kendine sorumluluk yüklenebilecek bir bilince sahip midir? Parayı nasıl kullanıyor,  harcamalarda ölçüsü var mıdır,  tutumluluk anlayışı nedir?

En önemlisi, çocuk yetiştirme konusunda yeterince bilgi sahibi midir? Gelecekle ilgili kaygıları var mıdır?  Hayat tarzı dengeli ve ölçülü müdür, yoksa eline geçeni har vurup harman mı savuruyor? Zamanını nasıl kullanıyor?

Olumsuz alışkanlılıklar

Kişi alışkanlıklarının, esiridir. Alışkanlıklar, önceleri zararsız ve masumdurlar. Fakat daha sonra öyle bir hâle gelirler ki, ruhunuzu ve bedeninizi kaplar ve sizi bağımlı hale getirirler. Bu konuda İbn Haldun: "İnsan, alışkanlıklarının çocuğudur"  diyor. Evlilikte geçimsizliğin temel unsurlarından biri de kötü alışkanlıklardır. Evlenecek kız ve damada ait kötü alışkanlıkların mahiyeti, kesinlikle araştırıp öğrenilmeli. Kötü alışkanlıkların şöyle bir talihsizliği de var. Evlilik öncesinde, olumsuz olan bir takım davranışlar, iyice gizlendiği için kolay kolay ortaya çıkmazlar. Hatta "iş bozulmasın" diye saklı tutulurlar. Bunun üzerine, ısrarlı bir şekilde ve açık yüreklilikle gidilmeli. Zira evlilik sonrasında ortaya çıktığında, telafisi daha çok zorlaşacaktır. Eş adayını araştırma aşamalarının kalan kısmını da yarın incelemiş olacağız.