Vahşi Çin emperyalizminin yıllardır zulmettiği Uygur Müslümanlarına karşı katliamlara başlaması, tüm dünyanın öfkesini çekti.
BM‘den ABD‘ye kadar birçok kuruluş ve ülke, Çin‘e "itidal" çağrısı yaparken Uygur Müslümanlarının şehit ve yaralı sayısı sürekli artıyor. Uluslararası kuruluşların bir an önce Çin‘e heyet göndermesi ve tüm dünyanın Çin‘in insanlık dışı katliamlarına karşı baskılarını artırması gerekiyor.
Binlerce Müslüman Gözaltında
Çin resmi medyası, Doğu Türkistan‘da bin 434 kişinin tutuklandığı bildirdi ancak bölgeden gelen haberlerde, bu rakamların gerçeği yansıtmadığı, binlerce kişinin gözaltına alındığı belirtildi. Başkent Urumçi‘deki tutuklamaların paramiliter polis güçlerinin takviyesiyle çok sıkı güvenlik tedbirleri altında yapıldığı ifade edildi.
Bu arada resmi Şinhua haber ajansı, bölgenin ikinci büyük şehri Kaşgar‘da da 200 kişinin katıldığı bir gösteri düzenlendiğini bildirdi. Id Kah Camisi‘nden çıkan grubun polis tarafından dağıtıldığı belirtilirken, Kaşgar‘daki gösteriye ilişkin detaylı bilgi verilmedi. Ancak polis, Uygur Türkleri‘nin Kaşgar, Yili ve Aksu şehirlerinde daha büyük gösteriler planladığına dair kanıtlar bulduklarını söyledi. İsmini Yakup olarak açıklayan bir Uygur Türkü, cami çıkışında polisle tartıştıklarını ancak arbede yaşanmadığını belirterek, protesto sırasında etraflarının aniden polis tarafından sarıldığını kaydetti.
Öte yandan Çin hükümeti bölgedeki cep telefonu hatlarını kapatarak internet bağlantısını kesti veya bağlantı hızını veri aktaramayacak şekilde yavaşlattı.
Gelen bilgilere göre, Urumçi‘de tansiyon, 25 Haziran‘da bir fabrikada Uygurlarla, Han kökenli Çinliler arasında yaşanan kavgadan kaynaklanıyor. Uygur Türkleri, Uygur kökenli çok sayıda işçinin öldüğü olayla ilgili soruşturma başlatılması talebiyle Urumçi‘de gösteri yaptı. Göstericiler dağılmayı reddedince polisin sert müdahelesiyle karşılaştı.
Olayları değerlendiren ve ismini ancak Memet olarak açıklayan restoran işçisi bir Uygur Türkü ise, "Çinliler aynı ülkeye ait olduğumuzu söylüyorlar. Hep, büyük bir ailenin parçasıyız diyorlar. Fakat bize çok farklı muamele ediyorlar" dedi. Han kökenli olan ve soyadını Wang olarak belirten bir dükkan sahibi ise, Uygur Türkleri‘ni suçlayarak, "Sahip olduklarıyla asla mutlu olmuyorlar. Böyle bir karışıklığa sebep olanlar suçludur" diye konuştu.
Çatışmalar yeniden çıktı
Çin‘in kuzeybatısındaki Sincan Uygur Özerk Bölgesi‘nin merkezi Urumçi‘de yüzlerce kişinin dün sabah protesto için sokağa döküldüğü ve polisle göstericiler arasında çatışmalar çıktığı bildirildi. Yabancı haber ajansları, çoğunluğu kadın olan protestocuların önceki gün meydana gelen olaylardan dolayı yakınlarının keyfi olarak gözaltına alınmasına tepki gösterdiğini duyurdu.
Bu arada, olayların nedeni olarak gösterilen ve 26 Haziranda Guangdong eyaletindeki bir oyuncak fabrikasında meydana gelen kavgaya karıştıkları iddia edilen 15 kişi tutuklandı. Şinhua haber ajansı, tutuklananların çoğunun Guangdonglu olduğunu ve 400‘den fazla polisin diğer şüphelileri aradığını bildirdi.
Kadınlar eylem yaptı
Doğu Türkistan‘da çoğunluğunu kadınların oluşturduğu Uygur Türkleri eylem yaptı. Çinli yetkililerin denetiminde bölgenin başkenti Urumçi‘yi gezen yabancı medya mensupları da ilk kez bölgeden görüntü göndermeye başladı.
Urumçi‘de dün tutuklanan yakınları hakkında bilgi almak isteyen Türkler, çevik kuvvet polisi tarafından engellenince oturma eylemi yaptı. Çin resmi medyası, kanlı eylemlere sahne olan meydanda yapılan gösteride yaklaşık 300 kişinin yer aldığını, gösteriyi 60 yabancı gazeteci ile bölge sakinlerinin de izlediğini bildirildi. Polisin öğleden önce göstericilerden birçoğunu ikna ettiğini, az sayıda kişinin gösteriye devam ettiği kaydedildi.
Bu arada göstericiler arasında yer alan bir Türk kadının kucağındaki çocuğuyla yabancı gazetecilerin yanına geldiği, gözyaşları içinde, polisten eşinin serbest bırakılmasını istediği belirtildi.
Çin polisinin muhtemel protesto eylemlerine karşı Urumçi‘nin merkezi ve ana yollarında çok geniş güvenlik önlemleri aldığı ifade edildi.
Kader, Çin‘in suçlamalarını reddetti
Uygur Amerikan Derneği Başkanı Rabia Kader, Çin yönetiminin çatışmalardan kendisinin sorumlu olduğu yönündeki suçlamalarını reddetti. Halen ABD‘nin Virginia eyaleti Fairfax kentinde yaşayan Rabia Kader, Çin yönetiminin, bölgede meydana gelen ve resmi açıklamalara göre 156 kişinin yaşamını yitirdiği olayları kendisinin kışkırttığı yönündeki suçlamaların doğru olmadığını belirterek, kendisinin yalnızca Çin‘deki ailesini protesto hareketlerinden önce uyardığını söyledi. Protesto eylemlerinin yapılacağını internetteki Uygur ve Çin sitelerinden öğrendiğini belirten Kader, ailesinden birinin bu olaylar içinde yakalanması durumunda işkence göreceğinden endişe ettiğini bildirdi. Çin‘de işkadını olarak büyük başarı gösteren ve ülkede ‘‘azınlıklar arasından çıkmış başarılı bir kadın‘‘ olarak tanıtılan Kader, bir dönem bu ülkenin en zengin 10 kişisi arasında bulunuyordu.
Uygurlar‘ın politik temsilcisi olarak 1993-1997 yılları arasında Çin yönetimine yakın konumda bulunan Kader, ABD‘de yaşayan eşine bir gazete göndermesi nedeniyle ‘‘ulusal güvenliği tehlikeye atttığı‘‘ suçlamasıyla 1999 yılı ağustos ayında gözaltına alındı ve 2000 yılı mart ayında da 8 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Kader, 2005 yılının mart ayında dönemin ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice‘ın Pekin ziyareti öncesinde serbest bırakıldıktan sonra ABD‘ye yerleşti.
Sokağa çıkma yasağı ilan edildi
Doğu Türkistan‘da (Sincan Uygur Özerk Bölgesi) çatışmaların ardından gece sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Resmi Çin haber ajansı Şinhua, sokağa çıkma yasağıyla ilgili kararın bölge hükümeti tarafından alındığını duyurdu. Urumçi‘de resmi rakamlara göre 156 kişinin ölümüne yol açan olaylar, Uygurların 26 Haziran‘da Guangdong eyaletindeki bir oyuncak fabrikasında Han milliyetinden Çinlilerle Uygur işçiler arasında meydana gelen ve 2 Uygurun ölümüyle sonuçlanan kavgayı protesto etmek istemeleri üzerine başlamıştı.
Çinliler, sopalarla yürüdü
Sincan Uygur Özerk Bölgesi‘nin merkezi Urumçi‘de gerilim sürüyor. Ellerinde sopalarla protesto gösterisi yapmak isteyen Han milliyetinden Çinlilere karşı polis göz yaşartıcı bomba kullandı. Resmi Şinhua haber ajansı, bazı apartmanlarda sakinlerin taş ve sopalarla olası bir saldırıya karşı hazırlık yaptıklarını bildirdi. Bu arada, yetkililer, ölenlerin kimliklerini belirleme çalışmalarının sürdüğünü açıkladı.