İlk ve ortaöğretimdeki sınav sistemi eğitimde işleri zorlaştırıyor, hatta karmaşaya sebep oluyor. Özellikle zorunlu eğitimin ilk ve orta öğretimi de kapsadığı bir sistemde liselere geçişte tüm öğrencilerin zorunlu olarak sınava girmeleri zorunlu eğitim anlayışı ile bağdaşır nitelikte değildir. Bu bakımdan ilk öğretimin ardından isteyen öğrenciler bulundukları il ya da ilçede bir liseye kayıtlarını yaptırabilmelidirler. Ama daha iyi bir okula girmek isteyen öğrenciler içinde sınav sistemi devam edebilir, etmelidir de. Ancak, mademki devlet zorunlu eğitimi 12 yıla çıkarmış, her gencin bu 12 yıllık eğitimi tamamlamasını zorunlu hale getirmiştir, o zaman istemeyen öğrencilerin ille de sınava girmesinin mantığı yoktur. Bu köşede çeşitli kereler ifade etmeye çalıştım. Bunun yolu ikinci sınıfta bölümlere ayrılma imkânı olan düz liselerdir. Buna şimdilerde Çok Programlı Lise deniyorsa bu isteyen öğrenciler bu liselere doğrudan kayıt yaptırabilmelidirler. Yoksa tüm ortaöğretim öğrencilerinin sınava girme mecburiyeti arkasından öğrenciler ve velilerini zorunlu olarak 15 okulu tercih mecburiyetinde bırakıyor. Böyle olunca da ister istemez öğrenciler bulundukları yerlerin çok dışında okullara kayıt yaptırmak zorunda kalıyorlar. Tekrar ediyorum ortaöğretimden liselere geçişte sınav olmalı ama bu tüm öğrenciler için zorunlu olmamalı, isteyen öğrencilerle sınırlı tutulmalıdır.
Sayın Milli Eğitim Bakanı Avcı’yı Çarşamba akşamı TRT Haber’deki programda sonuna kadar izlemeye çalıştım. İyi niyetinden hiç kuşkum yok. Ama öyle anlaşılıyor ki, ortaöğretime geçişteki sınavı olmazsa olmaz kabul eden bir anlayışla soruları cevaplandırdı. Gerçekten ortaöğretime geçişte sınav olmazsa olmaz ise mevcut aksaklıklar bir dereceye kadar giderilebilir ama şikâyetlerin önünü almak mümkün olmaz. Çünkü zorunlu eğitim ile sınav mecburiyeti bağdaşmaz.
Ya zorunlu eğitim eskiden olduğu gibi 8 yılla sınırlı tutulmalı ya da ortaöğretime geçişte öğrenciler ve aileleri istemediği takdirde yaşadıkları yerlerin dışındaki okulları tercih mecburiyetinde bırakılmamalıdır. Çünkü öğrenciler sınav sonucunda bir okula girebilmek için tercihlerini sıralayacak, bilgisayarda buna göre öğrenciyi bir yere yerleştirecektir. Böyle olunca da ilk bir ya da ikinci tercihine girmeyi başaramayan öğrenciler ister istemez yaşadıkları yerlerin dışındaki okullara gitmek zorunda kalacaklardır. Tekrar ediyorum zorunlu eğitimde tüm öğrencilerin girecekleri okulun sınav ile belirlemesi yöntemi doğru değildir. Sınav sadece kendilerine göre bir hedef belirlemiş öğrenciler için uygulanmalıdır. Çünkü o öğrenci ve velileri daha işin başında hedeflerindeki okul nerede olursa olsun orada okumayı göze almışlar demektir.
***
Bu arada bir sıkıntı da önümüzdeki günlerde özel okullara devlet desteğinde yaşanacak. Bugünden itibaren devlet desteğine müracaat etmiş öğrenci velileri 15 okulu kapsayan bir tercih listesi yapacaklardır. Hâlbuki her veli daha önceden çocuğunu okutacağı özel okulu belirlemiş durumdadır. Böyle olunca da veliler çocuklarını okutmak istedikleri okullarda değil de bilgisayarın belirlediği okullara kayıt yaptırmak zorunda kalacaklardır. Hâlbuki devlet destek veriyorsa öğrenci ve veli hangi özel okulu istiyorsa kaydını oraya yaptırabilmelidir. Bir yandan devlet desteği çıkıyor ama ardından bu desteğin hangi okula verileceğini de devlet belirlerse doğru bir uygulama olmaz sanıyorum.