Machiavelli’ye göre politikanın tek kuralı nedir?

Siyami Akyel
Siyami Akyel

Machiavelli, hükümdar, kaba ve ahlaksız görünmemek için dindar görünmeye çalışmalıdır der ve İspanya kralı Ferdinand’ın İtalya’ya dini bahane ederek saldırmasını örnek gösterir. Hükümdarın, “merhamet, acıma duygusu, imanla, namusla, insancılıkla hemhal olmuş, bunlarla bezenmiş gibi görünmesi” gerektiğini savunur.

Machiavelli’ye göre devleti yöneten kişi, hoppa, kaypak, kadınsı, mızmız, kararsız gözükmemelidir. Bu özellikler kendisinin hor görülmesine, aşağılanmasına ve otoritesinin sarsılmasına, karizmasının yara almasına sebep olur. Hükümdar, kararlı, ciddi, ağırbaşlı ve karizmatik görünmelidir.

Hükümdar/devlet başkanı, pis işleri başkalarının sırtına iyi işleri kendine mâl etmelidir. Hükümdar/devlet başkanı, güçlü ve kudretli kişilerle arayı iyi tutmalıdır ancak zayıfların kalbini kazanmayı da bilmelidir.
Hükümdar/devlet başkanı, çok büyük işlere kalkışmalıdır ki bunları başardığı zaman unutulmaz bir saygınlık kazansın. Hükümdar/devlet başkanı, itaatkâr kişileri yardımcısı seçmelidir. Öyle ki yardımcısı kendisinden daha çok lideri düşünüyorsa o yardımcı iyidir. Hükümdar da yardımcısını gözetmelidir ki, kendine bende edebilsin ve ihanetinden emin olsun.

Hükümdar, etrafına dalkavukları yanaştırmamalı, bunların yerine bilge adamları istihdam etmelidir. Bunların özgürce konuşmalarına izin vermeli ve görüşlerini almalıdır. Görüşlerini aldıktan sonra hemen uygulamamalı, kendi istediği zaman uygulamayı yapmalıdır diyen Machiavelli, hükümdar, etrafındaki danışmanların kendisine bir konuda fikir beyan etmesinin önünü açmalı ancak kendisine akıl verir gibi hareket etmesini engellemelidir. Danışmanları sabırla dinlemeli ancak sorgulayıcı bir üslup takınmalıdır ki danışmanlar güzel şeylerin kendilerinden tevarüs ettiği fikrine kapılmasınlar der.

Hükümdarların işlerin iyi gittiği zamanda kötü günler için hazırlık yapması gerektiğine inanan Machiavelli, insanların başlarına kötü bir şey geldiği zaman talih böyleymiş dediğini, ancak talih ile özgür iradenin eşit olduğunu savunarak der ki: “Bununla birlikte, özgür irademizle hareket etmemiz büsbütün yok olmadığına göre talihin eylemlerimizin yarısının efendisi olduğuna, ama öbür yarısını ya da hemen hemen yarısını yönetmeyi bize bıraktığına inanıyorum. Talihi, coştuğu zaman ovaları basan, ağaçları ve yapıları yıkan, toprağı bir yerden sokup bir başka yere koyan coşkun, taşkın bir ırmağa benzetiyorum. O halde, sonuç olarak diyorum ki talih değiştikçe insanlar da davranış tarzlarında inat etmeyip koşullara uyum sağlarlarsa mutlu olurlar, uyum bozulursa mutsuz olurlar” demektedir.

Cemil Meriç’in dediği gibi Machiavelli, tüm dalavereleri bilir. Bize, nasıl dolandırıldığımızı anlatır. Yani insanlığın velinimeti. Ama madalyonun bir de tersi var.

Machiavelli’ye göre dürüstlük özel hayatta olur, politikanın tek kuralı iktidarın menfaatidir. Politika ahlâk dışıdır. Çünkü namussuzlar arasında yüzde yüz namuslu kalmak isteyen er geç mahvolur; tarihî eylem içinde iyi kalplilik felakete götürür insanı; zulüm, yufka yüreklilikten daha az zalimdir. İç savaşları önlemek için üç beş kelle koparmak zulüm değil, vazife. İktidar bir hâle ile çevrili... Politikanın kaderi görünüşte cereyan etmek, görünüşe önem vermek. İnsanlar ellerinden çok, gözleriyle hüküm verirler. Kimse ne olduğumuzu bilmez. Nasıl göründüğümüzü bilir.

- Milli Gazete, Siyami Akyel tarafından kaleme alındı
https://www.milligazete.com.tr/makale/5663885/siyami-akyel/machiavelliye-gore-politikanin-tek-kurali-nedir