Haberleri tahkik etmek (Araştırmak)

Siyami Akyel
Siyami Akyel

Allahü Teâlâ Kur’an-ı Kerimi’nde “Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size haber getirirse onu tahkik edin (araştırın). (Yoksa) bilmeyerek bir kavme sataşırsınız da yaptığınıza pişman kimseler olursunuz” (Hucurat, 6) buyurmaktadır.

Zann üzere hareket etmenin günah olduğu aynı surenin başka bir ayetinde belirtilmektedir: “Ey iman edenler! Zannın birçoğundan sakının. Çünkü bazı zann (vardır ki) günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın. Kiminiz de kiminizi arkasından gıybet (dedikodu) yapmasın. Sizden herhangi biriniz ölü kardeşinizin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz. Allah’tan korkun. Allah tövbeleri kabul edendir, çok esirgeyendir”.

Resûlullah (s.a.v) Efendimiz de “Kişiye, yalan olarak, her duyduğunu anlatması yeter” (Sahih-i Müslim, Mukaddime) buyurmaktadır.

Biz Müslümanlar, değişik vesilelerle ulaşan bir haber hakkında kesin hüküm vermeden, onu başkalarına olduğu gibi aktarmadan önce haberi iyice araştırmalı, başka kanallardan da teyid etmeliyiz. Yani zann üzerine hareket etmemeliyiz. Çünkü zann üzere hareket etmek ayetle men edilmiştir. Peygamber Efendimiz (s.a.v) de bize gelen bir haberi doğruluğunu araştırmadan başkalarına ulaştırmayı yasaklamıştır.

Günümüzde “gıybet (dedi kodu), kötü zann, söz taşıma ve iftira” gibi İslâm dininin men ettiği kötülükler, kitle ileşitim araçlarının artmasıyla daha da yaygın hale gelmiştir. Eskiden “gazete, dergi, radyo ve televizyon” vasıtasıyla bu tür kötülüklerin belirli kişiler tarafından yapılması imkân dâhilindeyken, günümüzde “blogların, sosyal medyanın (facebook, twitter, instagram, linkedinv.s) ve video sitelerinin (youtube, dailymotionvs)” yaygınlaşmasıyla toplumun tümüne yayılmıştır. Çünkü toplumun ekser kısmı yalan yanlış her türlü bilgiye ulaşma ve bu bilgileri başkalarına ulaştırma imkânına kavuşmuştur. Bu da bilginin güvenilirliği azaltmıştır.

Gerçek olmayan photoshop’lu resim ve yazıları alıntılayarak başkalarına ulaştıranlar, sosyal medyadaki “parody hesapları” gerçek zannederek ya da kasten yayanlar zannla hareket etmiş, Müslüman kardeşinin hakkına girmiş, yalana ortak olmuş, yalanı yaymış, iftiraya yataklık yapmış olur. Bilmemek insanı sorumluluktan kurtarmaz. Zira yukarıda bahsettiğimiz ayette “Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse onu tahkik edin (araştırın)... buyurulmaktadır.

Kur’an-ı Kerim’de “(Ey Muhammed ümmeti)! Siz beşeriyet (insanlık) için meydana çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz; iyiliği emreder, fenalıktan alıkoyarsınız ve Allah’a imanınızda devam edersiniz…” (Al-i İmran, 110) buyurulmaktadır. İyiliği emredip kötülükten alıkoymak gibi bir görevi olan Müslüman, başkalarının harîm-i ismetine halel getirecek fiillere giremez. Peygamber Efendimiz (s.a.v) “Müslaman, dilinden ve elinden Müslümanların zarar görmediği kimsedir…” (Sahih-i Buhari, İman) buyurmaktadır.

Müslüman sadece din kardeşine değil, kendisinden olmayanlara karşı da insafını korur. Bu da Müslümanlara Allah (c.c) ve Resûlü’nün emridir. Kul hakkı kavramı sadece Müslüman kardeşlerimizle alâkalı değil kâfirler için de geçerlidir. Müslüman kâfirin de kul hakkına giremez, bu dinimizce merduddur.

İslâm’da kâfirlerle savaşta bile bazı kurallar vardır: Zira Peygamber Efendimiz (s.av) savaşta “Yaşlılara, kadınlara, çocuklara, kendisini ibadete vermiş din adamlarına ve mabetlere dokunmayınız. Ağaçları yakmayınız. Hayvanlara dokunmayınız ve servetleri heder etmeyiniz” (Ahmed bin Habel, Müsned) buyurmaktadır.

Müslüman, kendisine bir haber geldiği zaman onu iyice araştırmalı, başka kaynaklardan da teyid ettikten sonra nakletmelidir. Bunu yapınca, hem Allahü Teâlâ’nın ve Peygamber Efendimiz’in emirleri yerine getirirerek azaptan kurtulup mükâfat alır, hem de insanların “güvenini” kazanır. “Emin yani güvenilir” olmak İslâm davasını anlatırken Müslümanın elini geçlendirir. Herkes “bu adam güvenilir, çünkü Müslüman” demeli ki netice hâsıl olsun. Başkalarının ne yaptığı önemli değil; Müslüman, kendine yakışanla hareket etmek mecburiyetindedir.

- Milli Gazete, Siyami Akyel tarafından kaleme alındı
https://www.milligazete.com.tr/makale/1477953/siyami-akyel/haberleri-tahkik-etmek-arastirmak