Anayasa Mahkemesi 50 yaşında

ANKARA - Türk yargı sistemindeki yerini 25 Nisan 1962‘de alan Anayasa Mahkemesi, 50. yaşını geniş katılımlı bir törenle kutlamaya hazırlanıyor.

Kutlamalar kapsamında 60 ülkeden Anayasa Mahkemesi başkan ve üyeleri Türkiye‘ye gelecek. 25 Nisan‘da yapılacak kuruluş yıl dönümü töreninde, Başkan Haşim Kılıç‘ın yanı sıra Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başkanı Nicolas Bratza da birer konuşma yapacak. Geniş katılım nedeniyle ATO Kongre Merkezi‘nde yapılacak kutlamalar çerçevesinde, mahkeme üyeliğine yeni seçilenler de yemin edecek.

İlk olarak 1984 yılında kutlanmaya başlanan kuruluş yıl dönümü etkinliklerinde bu yılki tören, Anayasa Mahkemesi tarihinde bugüne kadar yapılmış ‘‘en kapsamlı ve geniş katılımlı ulusal ve uluslararası faaliyet‘‘ niteliği taşıyacak.

Törenin ardından, 2 gün sürecek ‘‘21. Yüzyılda Hak ve Özgürlük Hareketleri ve Anayasa Mahkemelerinin Rolü‘‘ konulu bilimsel toplantı başlayacak. Toplantıda 40 ülkeden Anayasa Mahkemesi yetkilileri tebliğ sunacak. Toplantı, 26 Nisan günü Anayasa Mahkemesi Başkanvekili Serruh Kaleli‘nin kapanış konuşmasıyla sona erecek.

Etkinlikler kapsamında, 27 Nisan Cuma günü de İstanbul Çırağan Sarayı‘nda uluslararası bir sempozyum düzenlenecek. Bu toplantıda, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile Ürdün Başbakanı Avn El Hasavne‘nin birer konuşma yapması bekleniyor.

-İlk karar 5 Eylül 1962‘de-

1961 Anayasası‘nın 9 Temmuz 1961‘de kabul edilmesinin ardından, Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan ‘‘Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı‘‘, 11 Ocak 1962‘de Bakanlar Kurulunca kabul edildi. Dönemin İstanbul Milletvekili Saadet Evren ve üç arkadaşının hazırladığı ‘‘Anayasa Mahkemesi Kanunu Teklifi‘‘ 1 Şubat 1962 tarihinde TBMM Başkanlığı‘na sunuldu.

Tasarı ile teklifler birlikte müzakere edilmek üzere Anayasa Komisyonu‘na gönderildi. TBMM‘deki görüşmeler 22 Nisan 1962‘de kanunun yasalaşmasıyla sonuçlandırıldı. 22 Nisan 1962 tarih ve 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, 25 Nisan 1962 tarihli Resmi Gazete‘de yayımlandı. Yasanın 1. maddesinde ‘‘Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile verilen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak üzere Başkentte bir Anayasa Mahkemesi kurulmuştur‘‘ denildi.

Yasanın yürürlük tarihini düzenleyen 59. maddesine göre de Kanun 25 Nisan 1962 tarihinde yürürlüğe girdi. Yüksek Mahkeme‘nin ilk seçilen üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından Resmi Gazete‘de 24 Mayıs 1962‘de duyuruldu. Anayasa Mahkemesi ilk toplantısını 1 Eylül 1962‘de yaptı ve ilk kararını 5 Eylül 1962‘de verdi. İptal isteminde bulunan İnaç Tureren adlı kişinin başvurusu üzerine, inceleme yapan Mahkeme‘nin, ilk kararı, ‘‘1962/1‘‘ karar numarasıyla arşivlere girdi. Kararda, istek sahibinin, iptal davası açmaya yetkili olmadığı gerekçesiyle dilekçenin yetki bakımından reddi gerektiği belirtildi.

Bireysel başvurular, 1962 yılında 109, 1963 yılında 168 kez yapıldı, Anayasa Mahkemesi‘nin yetkisizlikten ret kararları vermesi üzerine sonraki yıllarda giderek azaldı.

12 Eylül 2010 referandumuyla Anayasa‘ya dahil olan Anayasa Mahkemesi‘ne bireysel başvuru hakkı, 3 Nisan 2011 tarihli Resmi Gazete‘de yayınlanan 6216 sayılı Kanun‘la hayata geçti. Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi‘ne yapılan yoğun başvurunun aza indirilmesi amacıyla devreye girecek olan bireysel başvurulara Eylül ayında bakmaya başlayacak.

-Yüce Divan yargılamaları-

50. kuruluş yıl dönümünü kutlamaya hazırlanan Anayasa Mahkemesi, siyasi parti kapatma davalarından, Yüce Divan yargılamalarına kadar pek çok önemli karara imza attı.

1964‘te ‘‘Arpa Davası‘‘ olarak bilinen dava nedeniyle Yüce Divan‘a sevk edilen eski Ticaret Bakanı Mehmet Baydur beraat etti.

Dönemin Sosyal Güvenlik Bakanı Hilmi İşgüzar, 1981‘de ‘‘kayırma, usulsüzlük‘‘ gibi suçlar nedeniyle yargılandığı Yüce Divan‘da 9 yıl 8 ay hapis ve para cezasına çarptırıldı. İşgüzar ile birlikte yargılanan 53 kişiden çoğunluğu beraat etti.

Eski Gümrük ve Tekel Bakanı Tuncay Mataracı, rüşvet aldığı iddiasıyla 27 Nisan 1981‘de yargılandı ve 36 yıl ağır hapis, para cezası ve memuriyetten temelli yoksun bırakılma cezasına çarptırıldı.

Bayındırlık Bakanlığı yapan Şerafettin Elçi ise 1982‘de rüşvet almak ve görevini kötüye kullanmak iddialarıyla Yüce Divan‘a sevk edildi. Elçi, rüşvet suçundan beraat etti, görevini kötüye kullanmak suçunu işlediği gerekçesiyle 2 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldı.

Eski Bayındırlık Bakanı Selahattin Kılıç da 1982 yılında yargılandığı Yüce Divan‘da beraat etti.

Dönemin Devlet Bakanı İsmail Özdağlar da rüşvet almak ve görevini kötüye kullanmak iddiasıyla 1985‘te yargılandı. Özdağlar, 2 yıl hapis ve 30 bin lira ağır para cezasına mahkum edildi.

Eski Bayındırlık ve İskan Bakanları Sefa Giray ve Cengiz Altınkaya, otoyol ihaleleri sözleşmelerinde fiyat farkı ödenmeyeceğine ilişkin hüküm bulunmasına karşın, fiyat farkı ödedikleri iddiasıyla 20 Ocak 1993 tarihinde Yüce Divan‘a sevk edildiler. Giray ve Altınkaya suçsuz bulundu.

Eski Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Hüsamettin Özkan ve eski Devlet Bakanı Recep Önal, ‘‘Türkiye Halk Bankası‘nın zarara uğramasına sebep oldukları‘‘ iddiasıyla 2004‘te Yüce Divan‘a sevk edildiler. Eski Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Özkan ile eski Devlet Bakanı Önal beraat etti.

-Başbakanı yargıladı-

Cumhuriyet tarihinde ilk kez bir başbakan Yüce Divan‘a sevk edildi. Eski Başbakan Mesut Yılmaz ve eski Devlet Bakanı Güneş Taner hakkında, Yüce Divan‘a sevk kararı, 13 Temmuz 2004 tarihinde alındı. Yüce Divan, 23 Haziran 2006 tarihinde davanın kesin hükme bağlanmasını kamuoyunda ‘‘Rahşan affı‘‘ olarak bilinen 4616 Sayılı Kanun uyarınca erteledi.

Eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanları Cumhur Ersümer ve Zeki Çakan de enerji ihalelerinde yolsuzluk yapıldığı gerekçesiyle 13 Temmuz 2004 tarihinde Yüce Divan‘a sevk edildi. Çakan 2007‘de beraat ederken, Ersümer‘e 1 yıl 8 ay hapis cezası verildi. Ersümer‘in cezası ertelendi.

Dönemin Bayındırlık ve İskan Bakanı Koray Aydın‘ı da 24 Şubat 2004‘te yargılamaya başlayan Yüce Divan, 5 Ekim 2007‘de Aydın‘ın beraatına karar verdi.

Yüce Divan‘da son yargılama 2004 yılı Kasım ayında eski Bayındırlık ve İskan Bakanı Yaşar Topçu‘nun davası oldu. Topçu hakkındaki davanın da kesin hükmü bağlanması, 4616 sayılı kanun gereğince ertelendi.

Yargıdaki rüşvet iddialarına ilişkin soruşturmada adı geçen eski Yargıtay 6. Hukuk Dairesi Başkanı Hasan Erdoğan‘ın Yüce Divan‘a sevk edilmesiyle Yüce Divan tarihinde ilk kez bir yüksek yargıcı yargılamaya başladı. Erdoğan hakkındaki dava süreci devam ediyor.

-İki önemli dava bekliyor-

Yüksek Mahkeme, Türkiye gündeminde önemli yer tutan kanunlarla ilgili iptal istemlerini de karara bağlayacak.

Anayasa Mahkemesi heyeti, CHP‘nin, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, seçimlerin 5 yılda bir yapılması, bir kişinin, en fazla iki kez cumhurbaşkanı olabilmesini düzenleyen ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül‘ün görev süresinin de 7 yıl olmasını öngören Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu‘nun iptali istemiyle yaptığı başvuruyu önümüzdeki günlerde görüşecek.

MİT mensupları hakkında soruşturmayı Başbakanın iznine bağlayan Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu‘nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun‘un iptali için CHP‘nin yaptığı başvuru da Yüksek Mahkeme‘nin gündeminde.

-İlk kadın Başkan-

Sünuhi Arsan, Anayasa Mahkemesinin kurulduğu 1962‘den 1964‘e kadar ilk başkan olarak görev yaptı. Anayasa Mahkemesi‘nin daha sonra görev yapan başkanları şunlar:

Ömer Lütfi Akadlı (1964-1966), İbrahim Hilmi Senil (1966-1968), İsmail Hakkı Ketenoğlu (1970-1971), Muhittin Taylan (1971-1975), Kani Vrana (1975-1978), Şevket Müftügil (1978-1982), Ahmet Boyacıoğlu (1982-1985), Hasan Semih Özmert (1985-1986), Orhan Onar (1986-1988), Mahmut Cuhruk (1988-1990), Necdet Darıcıoğlu (1990-1991), Yekta Güngör Özden (1991-1998), Ahmet Necdet Sezer (1998-2000), Mustafa Bumin (2000-2005).

Anayasa Mahkemesinin ilk kadın başkanı seçilen Tülay Tuğcu görevine 2005‘de başladı. Tuğcu, yaş haddinden 12 Haziran 2007‘de emekliye ayrıldı. Tuğcu‘nun ardından 22 Ekim 2007‘de Anayasa Mahkemesi Başkanlığına seçilen Haşim Kılıç, 14 Eylül 2011‘de yeniden Anayasa Mahkemesi Başkanlığına seçildi.

- Milli Gazete, Gündem bölümünde yayınlandı
https://www.milligazete.com.tr/haber/1096630/anayasa-mahkemesi-50-yasinda