Gündemin Ortadoğu ağırlıklı olduğu bir ortamda Rusya
Federasyonu (RF) Devlet Başkanı Vladimir Putin in Azerbaycan ziyareti belki
birçoğumuzun dikkatini çekmemiş olabilir.
Ama bu ziyaret en az Rusya kadar Türkiye yi de çok
yakından ilgilendiriyor; özellikle de iki ülkenin çıkarlarının kesiştiği,
Yakın Çevre Politikaları nın önceliklerini oluşturduğu ve bu kapsamda
örtülü-açık bir güç mücadelesine sahne olunan Kafkasya boyutu itibarıyla...
Hiç kuşkusuz, bu güç mücadelesinin merkez ülkesini enerji
zengini kardeş ülke Azerbaycan oluşturuyor.
Azerbaycan ın Kafkasya-Orta Asya bağlamında sahip olduğu
köprü konum ve aynı zamanda Rusya nın Güney e Doğru Politikası nda Ortadoğu ya
yönelik olarak oynadığı kapı rol , hiç kuşkusuz başta Türkiye ve İran olmak
üzere, bölge ülkelerinin güvenliği açısından bu ülkeyi oldukça önemli bir
stratejik konuma taşıyor.
Rusya-Türkiye-İran Üçgeni ve Azerbaycan...
Bu da bizi Rus yakın çevre politikasına götürüyor.
Burada, Dugin tarafından formüle edilen Rus Avrasyacılığı nın geleceği
açısından Azerbaycan ın ön plana çıkan rolü oldukça önemli.
Çünkü, bölgedeki stratejik konumu kadar; demografik
yapısı, ortak tarihi, coğrafi ve kültürel boyut, bu ülkeyi Rusya-Türkiye-İran
Üçgeni olarak da ifade edilen Rus Avrasyacılık yaklaşımında da hayati bir
konuma taşıyor.
Dolayısıyla, Moskova nın Türk-İslam ağırlıklı yeni
Avrasya politikasında Azerbaycan üzerinde sağlayacağı tam kontrol, Rusya nın
bölgesel-küresel politikalarının geleceği açısından büyük bir önem arz ediyor.
Diğer taraftan, bu ülkenin RF güvenliği açısından
oynayabileceği istikrarsızlaştırıcı rolü de Moskova nın göz ardı etmediğini
ve bundan dolayı Azerbaycan ı elde tutmak için başta Karabağ ve Hazar sorunları
olmak üzere, birçok kozu elinde tuttuğunu, yeri geldiğinde bunları oyuna
sürdüğünü de belirtmemiz gerekiyor.
Azerbaycan ı kaybeden Rusya nın bırakın Güney
Kafkasya yı, Kuzey Kafkasya da bile tutunabilmesi çok zor. Hatta Hazar
bağlamındaki siyaseti bile böyle bir durumda büyük bir darbe alacaktır ki,
nitekim Putin in son ziyaretinde yapılan anlaşmalar Rusya nın bu konudaki
kararlılığının bir devamı olarak değerlendiriliyor.
Neft Siyaseti ...
Dolayısıyla, Güney Azerbaycan ın merkez ülkesi ve bölge
siyasetinin kilit ülkelerinden biri olan Azerbaycan ın RF ile ilişkilerinin
alacağı boyut; Türkiye nin sadece enerji politikaları açısından değil, yakın
çevresinin güvenliği ve Kafkasya-Orta Asya ağırlıklı bölge siyasetinin geleceği
açısından da büyük bir önem taşıyor.
Burada, Azerbaycan sahip olduğu enerji kaynakları kadar,
güzergah ülke boyutu olması ve Hazar sorunu ağırlıklı arz güvenliği açısından
enerji güvenliği politikalarındaki öncelikli yeri de, hiç kuşkusuz göz ardı
edilemez.
Nitekim Azerbaycan 19. yüzyıldan bu yana devam eden,
hatta ilk Büyük Oyun un ortaya çıkmasında-şekillenmesinde büyük bir rol oynayan
ve Bir damla kan bir damla petrol sözüyle hafızlarda yer edinen Neft
Siyaseti nde de yoğun bir mücadeleye sahne olması da bundan dolayıdır.
SSCB nin dağılması, bu oyunun kaldığı yerden yine bu
adreste ortaya çıkmasına zemin hazırlamış ve Azerbaycan petrollerini Yeni
Büyük Oyun un önemli bir parçası haline getirmiştir. Bugün Azeri petrolleri
üzerinde Batılı şirketlerin, oluşturulan konsorsiyumlar ile sahip olduğu pay ve
bu noktada verilen mücadele bunun en büyük göstergelerinden birini
oluşturmaktadır.
Dolayısıyla, Azerbaycan Avrupa Birliği nin Rusya ya
enerji kaynakları ve güzergahlar noktasında bağımlılığını asgariye indirme
noktasında uygulamaya koyduğu TRACECA ve INOGATE politikalarının vazgeçilmez
bir ülkesi konumuna taşımaktadır.
İsrail in Yakın Çevre Politikası nda Azerbaycan...
Bundan ötürü, Azerbaycan ın yeni Kafkasya jeopolitiği
çerçevesinde sahip olduğu konum ve oynayabileceği rol; Türkiye nin Doğu
politikası kadar, Batı ile olan ilişkilerinde de önemli bir denge ve işbirliği
faktörü olarak karşımıza çıkıyor.
Bu arada, söz konusu hassas konum , Azerbaycan ı başka
güçler açısından da ön plana çıkartıyor ki bunların başında da İsrail geliyor.
İsrail in son dönemde Türkiye ve İran a yönelik çevreleme
politikalarının gözde ülkesi konumunda bulunan Azerbaycan, aynı zamanda Tel Aviv in
İsrail-Türkiye-Rusya merkezli Avrasya Üçlemesi nde de önemli bir yere sahip.
İsrail-Azerbaycan ilişkilerinde dikkat çeken bu
gelişmeler, muhtemelen Rusya tarafından da yakından takip ediliyor.
Bu konuyu Putin in son Azerbaycan ziyareti ve Rus dış politikasında
Yakın Çevre bağlamında değerlendirmeye devam edeceğiz...