Bu hafta kulis yok! Komşudan, İran’dan izlenimlerle karşınızdayız! İç protestolarla dünyanın gündemine oturan İran’ın son durumunu, devrim kutlamalarını birkaç meslektaş ile birlikte izledik. Tahran, Kum ve Meşhed’e gittik. İsfahan ve Tebriz, nasipte yokmuş!
*
Gazneliler, Büyük Selçuklular, Harezmşahlar, Timur Devleti, Akkoyunlular, Safeviler, Afşarlar, Kaçar Hanedanı… Cumhurbaşkanlığı forsunda geçen 16 Türk devletinden bazıları… Bazılarının resmi dili Farsça. İran bölgesinde kurulmuşlar. 27 milyon Azeri ile Türkçe konuşan en kalabalık ikinci ülke. İran ile tarih, din, kültür ve dil ve coğrafya birliğimiz bir. Sadece mezhep farklı.
REFAHTAN PAY İSYANI
Ahali, son aylarda sokağa çıkmış. “Ülke bu kadar zenginken, neden kaynaklarımız bu kadar Filistin’e, Hizbullah’a, Suriye ve Yemen’e aktarılıyor. Bize daha çok pay” demiş. Devalüasyon sonrası özellikle gıda fiyatlarının artmasını protesto etmiş. Yönetim de izin vermiş. Ancak Batılılar boş durur mu? İtfaiye aracını kaçırıp, halkın üzerine sürmüşler. Epey insan ölmüş. Batı’nın desteğini gören İranlılar, evlerine çekilmiş.
DEVRİM, MİLLİ BAYRAM GİBİ!
İran’da 11 Şubat, İslam Devrimi’nin 39. yıldönümü. Tahran’da 4 milyon insan, diğer şehirlerde de benzer kalabalıklar şehrin doğu, batı, kuzey ve güney istikametinden… Merkezdeki Özgürlük Meydanı’na akın ediyor. Yollar boyu STK ve öğrenciler, marşlar, ezgiler söylüyor. 20 ila 60 yaş arası nesil, özellikle kadınlar siyah çarşaflarıyla meydanlarda. Hasan Ruhani, “Halkımız bugün Batı’ya gereken cevabı verdi.” diyor.
İRAN ÜST KİMLİĞİ
İran’da devrim yanlısı dindar bir kesim var. Bir de sayıları giderek artan Batılı yaşam tarzına yatkın laik kesim. 27 milyon Azeri. Kürtler… Ancak müthiş bir üst kimlik var. Yurtdışında yaşayan sürgündeki muhalifleri bile İran deyince duruyor. Çünkü İran bir etnisite, mezhep vs. değil, geniş bir bölgenin adı.
TRUMP ÖFKESİ!
Trump demişken… Sıfatı, Amerikan Başkanı’na benzeyen bir köpek heykeli. Üzeri Amerikan bayrağı boyalı. Bir kamyonetin üzerinde. Boynunda bir zincir. Önde bir adam tutuyor… Bu maket heykel, Azadi Meydanı’na kadar sokaklarda gezdiriliyor. Amerika ve İsrail’e öfke çığ gibi İran’da.
KADINLAR ÇOK ETKİN!
Kadınlar hayatta çok aktif. Eğitimli. Yönetimde de aktifler. Evlilik mehirleri çok yüksek. Rivayet o ki, İran hapishanelerinde erkeklerin yaklaşık yüzde 20’sini, “Mihrini ödeyemeyen erkekler” oluşturuyormuş! Şaşırdım doğrusu! Bir taksi uygulaması var. Kadın yolcu arıyor, kadın şoför istiyor. Otobüslerin ön bölmesi de kadınlara ait.
İran’da duvar süsleme sanatı çok yaygın. Kültür, sanat, estetik, bilim çok köklü. Ancak Tahran’ın evleri çok renksiz. İç içe. Hava da kirli. Her taraf çınar ağacı dolu. Ama kışın yeşil neredeyse yok gibi.
LAİKİNİN DE, DİNDARININ DA EN ÇOK SEVDİĞİ ÜLKE!
Türkiye’deki İslamcılar, gelip İran’da Batıcılarla işbirliği yapıyormuş. “Mollalar İran’a!” diyenler de, İran’a geldiğinde mollalarla işbirliği yapıyormuş. İlginç. Ve maalesef ülkemizde özellikle beyaz Türklerde, bir İran antipatisi hep diri tutuluyor. Ancak İranlılar Türkiye’yi çok seviyor ve seyahat ediyor. Laik kesimi, özgür yaşam tarzı için. Dindar kesimi, Batı’ya kafa tuttuğu için seviyormuş. THY çok iyi çalışıyor. Ankara, İstanbul, İzmir, Konya, Denizli’ye uçak kaldırıyor.
KEŞMEKEŞTE DÜZEN!
Trafik çok hızlı ve pratik. Kimse şeridini kullanmıyor. Kaos içinde bir düzen tutturmuşlar. Ama diyelim kırmızıda geçtin. Çarptın yayaya, öldü! Ailesi ile de anlaşamadın. Cezası belli, idam! Bu caydırıcı oluyormuş. Ancak şeridinde giden hiçbir araç da göremedim. İran için “Dünya yansa umurlarında olmayacak insanlar ülkesi” de deniyor. Çok rahatlar!
AMBARGOLAR, KENDİNE YETEN ÜLKE YAPMIŞ
İran, ambargolar ülkesi. Bu, kendine yeten ülke idealini oturtmuş. Otomobil yapıyor, 2 bin km menzilli füze yapıyor. Ancak kanserden ölümlerde artış olmuş. Sebebi ambargo. Twitter, Facebook yasak. Instagram serbest.