Her başlangıcın bir sonu, her kemâlin bir zevâli vardır. Bunun tek istisnası Allahü Tealâ’dır. O, ezelî ve ebedidir. Başlangıcı ve sonu yoktur. Ölümsüzdür, Kâdir-i mutlaktır.
İnsan ve toplumların zevâli mukadderdir, kaçınılmazdır. Ancak, toplumların yok oluşunu hazırlayan sebepler vardır. Bunlardan ibret alınırsa çöküş geciktirilebilir ve ibret ve ders alanlar dünya imtihanını kazanmış olurlar.
İbret alıp gereğini yapmak isteyenler için İslâmî kaynaklarda geniş bilgiler vardır: “Ant olsun ki, onların kıssalarında akıl sahipleri için ibretler vardır.” (Yusuf, 111)
Mustafa Soykök Hoca, bu alanda, ciddî bir araştırma üzerine kurulmuş bir kitap hazırladı: Uygarlıkların Çöküşü. Kitap MGV Yayınları içinde çıktı. Sorumlu yayıncılık anlayışını benimseyen MGV Yayınları faydalı ve okuyucuya istikamet kazandıracak kitaplar yayınlıyor. Yayınladığı kitap sayısı 109’a ulaştı. Bu kitaplar, her seviyedeki insana hitap edecek özellikte.
Kitabın yazarı hem İlâhiyatçı, hem de konusunun uzmanı. Manisa İl Vaizliği görevinden sonra, şimdi Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Sorumlusu olarak görev yapıyor.
Kitapta tamamen kaynaklar konuşturulmuş olup yazar devreden çıkmış gibi. Yazarın rolü, ya konu bütünlüğünü sağlayan kaynakların bağlantısını kurmak; ya da kaynakların anlaşılmasını kolaylaştıran açıklamalar yapmak şeklinde ortaya çıkıyor.
Kitap hazırlanırken 110 kaynağa müracaat edilmiş. 184 sayfalık kitapta 679 dipnot (kaynak adı) var.
Yazar, konuyu daha geniş araştırmak isteyenlere 33 kitap ismi vermeyi de ihmal etmemiş.
Kısaca kitap; titiz, yorucu ve büyük bir sabırla yapılmış bir çalışmanın ürünü.
Çöküşün Sebepleri
Yazar, “Önsöz”de şu ifadeye yer veriyor: “Yenilmez zannedilen ordular, yıkılmaz zannedilen saraylar, tahkim edilmiş kaleler, çökmez zannedilen devletler, bozulmaz zannedilen ekonomiler ve pek çok ihtişamlı abidevî eserler, sanki hiç olmamış, sanki hiç yaşanmamış gibi tarihin derinliklerinde kaybolup gitmiştir.” (Sh. 11)
Yine “Önsöz”de Hadîs-i Şerifler ışığında önceki ümmetler ve toplumsal çöküşün yasalarına yer verilmiş.
Birinci bölümde, İslâmî kaynaklarda “çöküşleri anlatılan uygarlıklar”ın bilgisi var. Çöküş sebeplerine genişçe yer verilmiş. Meselâ:
Nuh kavminin çöküş sebebi; peygamberleri ile alay etmeleri, putlara tapmaları, zâlim, fâsık, vicdansız, kibirli, ahlâken çökmüş bir toplum olmalarına bağlanmış. Allah onları bu özellikleri sebebiyle tufanda boğmuş. Ancak iman edenleri hariç: “Biz onu ve gemidekileri kurtardık.” (Ankebût, 25) “Sonra da geride kalanları suda boğduk.” (Şuara, 119)
Eserde, Nemrut ilâhlık iddiasında bulunan zâlim ve zorba bir hükümdar olarak tanıtılıyor. Kavminin; şirk, faiz, tefecilik, fuhuş ve zinayı meşrulaştırdığını, menfaate dayalı ilişkileri yaygınlaştırdığını anlatılıyor. Hz. İbrahim’i (a.s) ateşe atacak kadar zâlim ve acımasız olan Nemrut ve taraftarları bu yaptıkları sebebiyle helâk oldular.
Lût kavmi, putçuluk ve homoseksüelliği (erkek erkeğe ilişki) yaygınlaştırdıkları, zâlim, bozguncu, câhil ve günahkâr bir kavim oldukları için helâk olmuştur. Lût kavminin helâki yanardağ patlaması ve şiddetli bir depremle gerçekleşti: “Üzerlerine pişmiş çamurdan bir taş yağmuru indirdik. Uyarılıp da aldırmayanların yağmuru gerçekten ne kötü oldu.” (Neml, 57 - 58)
Allah Rasülü (s.a.v) uyarıyor: “Ümmetim için en çok korktuğum şey Lût kavminin işidir.” (Tirmizi)
Eserde, diğer kavimlerin de çöküşü genişçe yer alıyor.
Çöküşten Korunmak İçin
Kitapta, Hadîs-i Şerifler ışığında çöküşün sebepleri anlatılıyor. Bu sebepler, psikolojik ve sosyolojik açıdan tahlil edilerek günümüzle bağlantısı kurulmaya çalışılıyor.
Çöküşü önlemenin yolu olarak şu âyet-i kerime nakledilmiş: “Ey iman edenler! Hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı sarılın. Tefrikaya düşüp parçalanmayın. Allah’ın size olan nimetini hatırlayın.” (Al-i İmrân, 103)
“Allah’ın ipi cemaattir” (Taberanî) Hadîs-i Şerifi’nden hareketle, toplu olarak, cemaat halinde ve “baş başa bağlı, baş Allah’a bağlı” prensibiyle bütünlüğün korunması istenmiştir.
Yönetici ve âlimlerin toplumun ıslahındaki rolü şu Hadîs-i Şerif ile desteklenmiş: “Ümmetimden iki sınıf düzelirse, bütün insanlar düzelmiş olur. Onlar bozuldukları zaman bütün insanlar bozulur: Bu iki sınıf; idareciler ve âlimlerdir.” (Tirmizi)
Yine Hadîs-i Şerifler kaynak gösterilerek saptırıcı yöneticilere karşı şu uyarıya yer veriliyor: “Ümmetim hakkında saptırıcı önderlerden korkuyorum.” (İbni Mâce)
Eserde, zulmün çöküşe sebep olacağı, adaletin toplumu ayakta tutacağı da vurgulanıyor. Akrabalık ilişkilerinin sağlamlaştırılması, ırk ve renk ayrımından kaçınılması öğütleniyor.
Özet olarak, Kavimlerin Çöküşü, faydalı, ders ve öğüt verici bir eser. Temel kaynaklardan hareketle günümüzü değerlendirme fırsatı veriyor. Yazar, kitabını “Çöküşe direnen tüm ıslah erlerine ithaf” etmiş.
Mustafa Soykök Hoca’yı tebrik ediyor, yeni çalışmalarını bekliyoruz.