Ticarette kural ya da kuralsızlık

Yazacaklarım sizlerin hiçde bilmediği şeyler değil. Günlük hayatımızda hergün karşılaştığımız, belki sürekli gördüğümüz için artık dikktatimiz i çekmez olmuş bazı uygulamalardır.

Ticaret hayatının kuralsızlığı ya da kural tanımazlığı diyebileceğimiz uygulamalardan iki örnek vermek istiyorum. Elbette bu örneklerle birlikte "Kapitalizm kuralsızlık anlamına mı geliyor " diye insan sormadan geçemiyor. Sanıyorum kapitalizmin vahşileşmeside bu kural tanımamazlılığı ile orantılı olarak ortaya çıkıyor.

Benim gibi sizinde dikkatinizi çekmiştir.. Bazı mağazaların vitrinlerine zaman zaman üzerinde "Kapatıyoruz" yazan kocaman bir bez asarlar, hemen altındada fiyatlarda yüzde 70-80lere varan indrim yaptıklarını duyururlar.İlk bakışta sanırsınızki o iş yerinin  sahibi dükkanını kapatıyor bu sebeplede elindeki malları çok ucuza bitirmeye çalışıyor.. Gerçekten ihtiyacınız varsa ve duyuruya inanmışsanız girer alış veriş yaparsınız.. İster bu tür duyuruları ciddiye alarak alışveriş yapmış olun isterseniz almamış, aradan uzun bir zaman geçtiği halde  söz konusu dükkanın kapanmadığını,satışa devam ettiği,hatta bir müddet geçtikten sonra bu defa karşınıza başka bir indirim kampanyası ile çıktığını görürsünüz. Sonra öğrenirsinzzki bu tür "Kapatıyoruz" kampanyaları dükkanın değil sezonun kapatıldığını anlatmak için yapılırmış.. Dikkatli bir tüketici iseniz görürsünüzki bu tür işyerlerinin sezonu da hiç bitmez.. Belki 20 kez arka arkaya sezon sonu indirip kampanyaları açarlar..

Sözü uzatmanın anlamı yok.."Kapatıyoruz" diyerek gerçek maksadın gizlendiği bir kampanya bana göre tüketiciyi aldatmacaya yöneliktir ve buna sahtekarlık denir.. Kapitalizmin her türlü sahtekarlığı normal kabul ettiğini sanmıyorum ama  ülkemizdeki kuralsızlık işte böylesine uygulamalara imkan veriyor ve bunu denetleyecek kurum ya yok varsa da bir işe yaramıyor.

Olayın bir başka boyutu ise artık süreklilik arzeden bu indirim kampanyaları insanlarda giderek anlamını yitirmeye başladı. İster istemez insan düne kadan 100 YTLye satılan bir malın bir anda 30 YTLye indirilmesini sorguluyor/sorgulamalıdı. Çünkü, 100 YÜLye satılan mal 30 YTLye satıldığında da kar edildiğine göre  ortaya çok ciddi bir çelişki çıkıyor. Demek ki esnaf 20 liraya alıp 100 belki daha da fazla etiket koyarak satıyor..Yani tüketici olarak işin aslını bilmediğiniz için ve esnafın iyi niyetine güvenerek alıyorsunuz. Ancak, birde bakıyorsunuz ki aynı malı aynı esnaf 30 liraya satmaya başlamış.Bilmem buna ticaret denebilir mi Gerçi alan razı satan razı olduktan sonra bunda yanlış bir yan yok diyenler olabilir.. Kapitalizmin kurallarını bilmem ama  ticaret ahlaki bakımdan yanlış değil midir

İkinci olay ise geçtiğimiz pazar günü şahit olduğum bir rekabet olayıdır.

Bir balıkçı cumartesi günü Hamsiyi sudan ucuz diye bağırarak 3 YTLden sattı. Bu fiyat pazar günü sabahıda devam etti. Karşısındaki market Hamsiyi 1.40 YTLden satmaya başlayınca Cumartesi ve pazar o saate kadar 3  YTLye sattığı Hamsinin etiket fiyatını 1 YTLye indirdi.. Bunun üzerine market  hamsinin fiyatını 89 Ykra indirdi.. Bu yarış burada bitecek derken balıkçı fiyatını 50 Ykrş.ye çekti.

Sanki ortada iki esnafın yarışı var bundan da tüketici karlı çıkayor gibi bir görüntü akla gelebilir... İyi de bir saat önceye kadar 3 YTLye satılan balık 50 YKRa indirilebiliyor ve satılabiliyor Bunda bir gariplik yok mu

Mal onun isterse bedava dağıtır isterse götürür çöpe döker demek mümkündür. Ancak, bunun ahlaki boyutuna bakıldığında ortada gerçekten bir kural tanımamazlık olduğu görülür.

Verdiğim misallere esnafın yarışından tüketicinin kazandığını düşünmek ve destek vermek akla gelebilir. Ancak, Hamsiyi 3 YTLye satan balıkçı sanıyorum en az yüzde 400-500 kar ediyordu. 50 YKR.a sattığında da kesinlikle zarar etmiyor. Bu arada balıkçı Hamsiyi 3 YTLye sattığında da 50 YKR.a sattığında da denizde balığı tutanın bir kazancı olmuyor. O yine bir kasa Hamsiyi çok düşük bir rakama satmaya devam ediyor.