"Teravih-i Enderun ve Cumhur Müezzinliği" geleneği Sultanahmet Camii‘nde
Teravih namazının her dört rekatının, Türk musikisinin beş ayrı makamında kılınmasını ve bu makamlarda bestelenmiş ilahilerle süslenmesini içeren ve adına ‘‘enderun usulü‘‘ denilen gelenek, bu Ramazan‘da Sultanahmet Camii‘nde başlayacak.
Uygulaması Osmanlı sarayında Enderun Mektebine dayanan ve bugün unutulmaya yüz tutmuş ‘‘Enderun Usulü‘‘ teravih namazı geleneği, bu yıl Ramazan ayında Sultahahmet Camii‘nde başlayacak ve ramazanın her gününde ayrı bir camide uygulanacak.
İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı Klasik Türk Müziği Yönetmenliği projelerinden olan ‘‘Teravih-i Enderun ve Cumhur Müezzinliği‘‘ programı, İstanbul Müftülüğü‘nün destekleriyle Ramazan‘ın ilk Teravih namazında Sultanahmet Camii‘nde başlayacak.
‘‘Teravih-i Enderun ve Cumhur Müezzinliği‘‘ geleneği, 80 sene öncesinin Ramazanlarında İstanbul‘un bütün camilerinde ve konaklarında uygulanıyordu. Bu usulde kılınan teravihlerin en önemli farkı, 20 rekatlık teravih namazının her dört rekatının, Türk musikisinin beş ayrı makamında kılınması ve bu makamlarda bestelenmiş ilahilerle süslenmesiydi.
‘‘Teravih-i Enderun ve Cumhur Müezzinliği‘‘ programının başlamasından önce, AA muhabirinin görüştüğü şair- yazar Memduh Cumhur, uzun yıllar Türk Musikisi ile ilgilendiğini ve bu namaz geleneğini Nurettin Cerrahi Asitanesi‘nde musikiye aşina büyüklerinden görerek öğrendiğini söyledi.
Cumhur, tarihten gelen kayıtlarda bu namaz geleneğinin resmi bir ismi olmadığını ama kimilerinin bu namaza ‘‘Enderun Teravihi‘‘ dediğini belirterek, ‘‘Teravih namazı 20 rekat olduğu için halkın sıkılmaması düşünülerek ona bir musiki zenginliği katılmak istenmiş. Osmanlı‘dan gelen ve 80 yıl öncesine kadar İstanbul‘da bir çok camide uygulanan bu namaz geleneğinde, her dört rekatta imam ve müezzin, Türk Musikisi makamlarını kullanarak duaları okur ve ilahiler seslendirirdi‘‘ dedi.
Bu gelenekte, 80 sene öncesinde, cemaatte musikiye aşina olan insanların bir çoğunun okunan makamdan çekilen tekbire kadar her şeyi bilerek kendini cemaate vakfettiğini belirten Cumhur, şöyle devam etti:
‘‘Enderun Usulü Teravih Namazı kılınırken, mesela, rast makamından hicaz makamına geçerken, baş müezzin makamlar arasındaki geçişi salavat çekerek yapardı. Hicaz makamına geçerken karar perdesinde bırakır ve genellikle o perdeye istinaden hicaz makamında 4 rekatta sureler okurdu. Daha sonra müezzin, karar kıldığı perdeden Hicaz makamından daha sonraki makama geçerken de yine salavat çekerken, makamdan makama geçiş hünerini sergilerdi. Daha sonra imam, hazır olan perdeden yeni makamdan tekbir çeker ve yeni 4 rekat namaz başlardı. Rekatlar arasında geçiş yaparken imam, bütün cemaatin katılabileceği şekilde ilahiler okurdu.‘‘ Makamların kullanılış şeklinin yıllar içerisinde klişeleştiğini ifade eden Cumhur, namaz kılınırken en çok ‘‘Hicaz‘‘, ‘‘Segah‘‘, ‘‘İsfahan‘‘, ‘‘Uşşak‘‘ ve ‘‘Acemaşiran‘‘ makamlarının kullanıldığını söyledi.
Cumhur, Teravih Namazı bittikten sonra kılınan 3 rekat Vitir Namazı‘nın da genellikle ‘‘Segah‘‘ makamında kılındığını kaydetti.
"Gelecek nesillere aktarılması gereken bir gelenek"
Bugün bu namaz şeklini bir çok kişinin bilmediğini vurgulayan Cumhur, bir festivalin içinde bu çeşit bir namazın kılınmasının çok önemli ve takdire şayan olduğunu dile getirdi.
Bu geleneğin gelecek nesillere aktarılması gerektiğini ifade eden Cumhur, ‘‘Teravih-i Enderun ve Cumhur Müezzinliği‘‘nin Teravih Namazı‘nın bir nevi şölen haline gelmesini sağlayan hoş bir uygulama olduğunu belirterek, ‘‘Bir ağızdan 500 kişinin camide aynı perdede ilahi okuduğunu düşündüğümüz zaman musiki anlamında çok güzel bir ahenk ve huşu oluşuyor‘‘ diye konuştu.
Bu tür bir namazı kıldırabilecek musiki eğitimi almış yeni imamlar ve müezzinler olduğunu anlatan Cumhur, ‘‘Bana bunları anlatanlar rahmetli sahhaf Muzaffer Özak. Bir de Selahattin bey adında bir zat vardı. Tekkeler açıkken 16 yaşındaymış. İyi bir bestekardı. Ben bu işin püf noktalarını ondan öğrendim. Eski usul Teravih namazının kıldırılmasında önemli bir köşe taşı diyebileceğim, Süleymaniye‘nin baş Müezzini Şevket Efendi‘den, Selahattin ağabeyimiz eser neşretmiş. Bahsettiğim 5 makamda ilahiler bestelemiş. Bunlar, halkın sevebileceği ilahiler olmuş ve bu günlere gelmiş‘‘ şeklinde konuştu.
İlk program 10 Ağustos‘ta Sultanahmet Camii‘nde
‘‘Teravih-i Enderun ve Cumhur Müezzinliği‘‘ programı ilk Teravih namazının kılınacağı 10 Ağustos akşamı Sultanahmet Camii‘nde başlayacak. 30 Salatin Camii‘nde uygulanacak ‘‘Teravih-i Enderun ve Cumhur Müezzinliği‘‘ programının sonuncusu, Ramazan Bayramı‘nın başladığı gün olan 9 Eylül‘de Bayram Namazı‘nda Süleymaniye Camisi‘ndeki uygulamayla sona erecek.
