- Söz nedir
- Söz, iç alemimizdeki kaynaşmaların, bilgilerin ağız
kanalıyla çıkarak şekillenmesidir.
Bundan dolayı Rabbimiz Teala şöyle buyurmuştur:
(Ey peygamber) kullarıma söyle en güzel (söz) ne ise onu
söylesinler. (İsra Suresi, âyet: 53)
Öyle sözler var ki, bal etkisi yapar. Öyle sözler de var
ki, zehir etkisi yapar. Yunus Emre bu gerçeği şöyle ifade eder:
Söz ola kese savaşı
Söz ola kestire başı
Söz ola ağulu aşı
Yağ ile baş ede bir söz.
Sözlerle zehirleme sanatını insanlar icat etti. Sesiyle
zehirleyen hiçbir hayvan yoktur. İnsanlar sözleriyle zehirlerini acımasızca
kullanırlar. Bundan dolayı bir şâirimiz bu duruma itiraz eder ve şu tenbihte
bulunur:
Söz altındır, kelâm inci hemen derceyle derceyle!
Teraziye koyup satma yeri geldikçe harceyle.
Karacaoğlan ın dizeleri de es geçilecek cinsten değil. O
da diyor ki:
Mecliste ârif ol kelâmı dinle,
El iki söylerse sen birin söyle.
Bu konuda Ruhi Su da şu nasihati verir:
Bilirim bilirim dersin, bilene danış;
Danışan dağları aşar mı aşar
Danışmadan yola çıksa bir kişi,
Akıbet yolundan şaşar mı şaşar.
İnsan denilen varlık bir söz ile Müslüman olur; bir söz
ile de dinden imandan olur. Bir söz ile dünyasını da ahiretini de yıkar.
Ağzından çıkan bir kelime ile yıllarca yapılmış ibadetler, hayırlar, iyilikler
mahvolup silinir.
Hülâsa kitabında şöyle denilmiştir:
Bir kimse küfrü icab ettiren bir kelimeyi kullanır da
bunun küfür olduğunu bilmiyordum derse, âlimlerin çoğunun görüşüne göre kâfir
olur. (Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevi, Ehl-i Sünnet İtikadı, Sf: 161)
Böyle bir tehlikeye düşmemek için Ali Çavdar, Söz
Söyleme Sanatı başlıklı şiirinde şu nasihati veriyor:
Sözü süz de söyle,
Mânâyı inci gibi diz de söyle,
Yüzde söyle, gıybet olmasın,
Ukdeyi içinden çöz de söyle, yapmasın yara,
Öyle bir söyle ki hoş gelsin ağyâra.
İmâ ile söyle, ister remizle,
İllâ haddini hududunu çiz de söyle,
Güzde söyleyeceğini güzde söyle, bırakma yaza,
Sırlarını candan içe dosta söyle, sızdırma yoza.
Düzde söyleyeceğini düzde söyle,
Ne yüksekte ne tümsekte.
Hem de iyi bir pozda, tam bir dozda söyle.
Bir de acele etme kozu gözetle.
Hakkı yüzde yüz söyle Cebbâra,
Dilsiz şeytan olmayasın sonra,
Söyle sen hakkı yerli yerince,
Artık düşünme pek ince ince.
İster gözle söyle, ister yaz da söyle,
İster nazla, ister niyazla.
Söylerken Hakkı biraz da
Nefsine söyle, değil âfâka.