Çok önceden beri mecliste veya yalnız otururken daha yaşlı ya da makam mevki sahibi veya siyasi kimliği olan birisi geldiğinde bunun için ayağa kalkılır mı kalkılmaz mı meselesi hep tartışılagelmiştir. Eğer âlimlerimizin beyanları dinlense, mesele onlara sorulsa böyle bir tartışma olmayacaktı.
Bu konuda kitaplarımız ne yazıyor, âlimlerimiz ne diyor Onlara müracaat edelim. Böylece meseleyi tartışılır olmaktan çıkaralım. Müslümanların büyük âlimlerinden Nevevi (vefatı: 676/1277) sırf bu konu ile ilgili bir eser yazmıştır.
Ayrıca büyük bir hadis âlimi olan İbni Hacer el-Askalani, Sahihi Buhari Şerhi’nde ki bunun adı Fethü’l-Bâri’dir (XI. 52–56, isti zan 261) Buralarda konu enine boyuna ele alınmış ve konuya nokta konulmuştur.
Bu iki değerli âlimimiz konuyu inceledikten sonra aynı sonuca varmışlar, aynı kanaatte birleşmişlerdir. Demişlerdir ki;
• Anne-baba ve diğer aile büyüklerine;
• Âlimlere;
• Ariflere;
• Fazilet ehli kişilere;
• Yaşantısı İslam’a uygun olanlara;
• Yaşı ihtiyarlık devresinde olanlara;
• Adaletli devlet adamlarına,
• Talebenin hocasına;
• Saygıdeğer insanlara hürmeten ayağa kalkmak müstehaptır.
Ancak;
• Yağcılık ve yalakalık yapmak;
• Menfaat elde etmek;
• Mürailik yapmak… gibi düşüncelerle gelen kişiye karşı ayağa kalkmak mekruhtur.
Faziletli ve saygıdeğer insanlara hürmeten ayağa kalkılmasını teşvik eden hadis-i şerifler vardır. Mesela, Sevgili Peygamberimiz (S.A.V.) önde gelen sahabelerinden olan Sa’d İbni Muaz (R.A.) hazretlerine yanıma gelsin diye haber gönderdi. Sa’d, kendisini beklemekte olan Rasûl-i Ekrem (S.A.V.)’in yanına geldiği sırada, Efendimiz (S.A.V.) orada bulunanlara;
“Hayırlınız için ayağa kalkın” buyurdular. (Buhari, Menakıbu’l-Ensar 12. Müslim, Cihad, 64)
Âlimlerimiz başta Nevevi, İbni Hacer el-Askalani olmak üzere hadis, tefsir, fıkıh âlimlerimiz faziletli birine saygı göstermek için ayağa kalkmanın caiz olduğuna ilişkin beyanlarına bu hadis-i şerifi kaynak göstermişlerdir.
Ayrıca Sevgili Peygamberimiz (S.A.V.) kızı Fatıma (R.A.) yanına geldiklerinde hep ayağa kalkmışlardır. Aynı şekilde Fatıma (R.A.) da Efendimiz (S.A.V.) yanlarına geldiklerinde ayağa kalktığı kaynaklarımızda çok net ifade edilmektedir. (Ebu Dâvud, Edeb 144. Tirmizi, Menâkıb 60)
Konuyla ilgili başka uygulamalar da vardır. Konu böyle vuzuha kavuşturulmuştur.