Sıkça söylenen, “Salgından sonra her şey değişecek” ya da “Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” cümlelerinin ne ölçüde gerçekleşeceğini kesin olarak ifade etmek mümkün olmasa da, salgının hayatımızı her alanda büyük ölçüde etkilediği, hatta bazı alışkanlıklarımızın bile değiştiğini söylemek yanlış olmaz. Tüm dünyayı etkileyen salgının bazı olumsuz sonuçları olacağı kesin. Böyle olmasaydı, her şey eskisi gibi devam edecek olsaydı sanıyorum etki bakımından ciddi bir değişiklik söz konusu olmayacak demekti. Bu noktada ortaya çıkacak değişikliklerin eskiye göre ne yönde etkili olacağı önemli. Salgının hayatımızda bazı müspet etkileri olduğunu iyimser bir bakışla söylemek mümkün. Söz gelimi yıllardır görüşemediğimiz bazı dost ve akrabalarımızı telefonla da olsa arayıp görüşmeler yapmış olmak müspet bir durum olarak değerlendirmek mümkün olmakla birlikte, zaten salgın olmasa da dost ve akraba arama işini yapmamız gerekiyordu. Hatta bu hepimiz için bir görevdi. Ancak, dünya telaşı içinde kendimizi kaybettiğimiz durumlar oluyor ve bu sebeple de dostlarımız ve akrabalarımızı aramayı ihmal ettiğimiz çokça oluyor. Bu bakımdan sadece bir noktaya bakarak hayatımızda ortaya çıkan bir değişikliğe bakarak değerlendirme yapmak sanıyorum eksik olacaktır.
Salgının hayatımızda ve dünyada geleceğe dönük ne gibi değişikliklere sebep olacağını bugünden tam olarak değerlendirmek eksik olacaktır. Ancak, salgının etkileri hayatımızın her alanında bir takım değişikliklere yol açacağını söylemek yanlış olmaz. Söz gelimi kaybedilen canların yerini doldurmak mümkün olmayacak ve onların acıları içimizde hep yerini koruyacaktır. İşini kaybeden insanların yaşadıkları ve yakınlarının çektiği sıkıntı öyle bir anda unutulup gitmeyecektir. Bu arada yıllarca dost bildiğimiz insanların acılı günlerinde yanlarında olamayışın ruhumuzda oluşturduğu acının izleri bir anda silinip gitmeyecektir. Aylarca okullarından uzak kalan öğrencilerin karşılaşacakları sıkıntıların ve kayıpların telafisi ne ölçüde mümkün olacaktır onu da şimdiden tespit etmek sanıyorum mümkün olmaz. Hemen belirteyim ki şartlara göre resmi makamlar öğrencilerden, işini kaybedip işsiz kalanların problemlerine çözüm bulmak için bir gayretin içindeler. Söz gelimi ilk ve orta öğretimde birinci karne notları aynı zamanda ikinci karne notu olarak kabul edilip, zayıfları da olsa hiçbir öğrencinin sınıfta kalmayacağı, borçlu olarak geçecekleri kararı alındı. Bu karar bir yönü ile öğrencilerden kaynaklanmayan bir sebepten dolayı okullarından uzak kalışlarının ortaya çıkaracağı mağduriyeti bir ölçüde giderecektir. Ancak, geçen süre içinde işleyemedikleri konuların yerini ileride de doldurmak tam olarak mümkün olmayacaktır. Elbette, öğrenciden öğretmene bu hususta görevli olan herkes elinden geleni yapacaktır. Söz gelimi bu eksikliğin giderilmesi için uzaktan eğitim devreye sokulmuş, öğrencilerin eksikleri giderilmeye çalışılmıştır. Ancak, bu tarzda bir eğitim ile ilk defa karşı karşıya gelen öğrencilerin önemli bir bölümü istenen sonuca ulaşabilmiş değiller. Bunu uzaktan eğitimin yararsız olduğunu vurgulamak için belirtiyor değilim. Sadece, yapılan değişiklerin hiçbiri bir anda insanların hayatında yerini tam olarak almıyor, alamıyor.
Elbette giden canların yerini doldurmak mümkün olmayacaktır. Buna karşılık sıkıntılar çekilse de maddi kayıplar tam olarak olmasa da bir ölçüde telafi edilebilir. Bunun yanında tüm öğrencilerimiz için bu ders yılı büyük ölçüde kayıp yıl olacaktır. Kısacası salgının hayatımızda oluşturduğu olumsuzlukların giderilmesi için toplum olarak hep birlikte hareket etmemiz, çaba göstermemiz gerekiyor.