Yeni İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani nin şahsiyetine ve
izleyeceği politikalarına dair analizler ve tahliller devam ediyor. İran
devrimi üzerinden yaklaşık 34 yıl geçmesinden dolayı insanlar İran daki
yaşanılanları kanıksadı ve analiz etmesini de öğrendi. Neyin ne olduğunu anlama
melekesi ve hissi gelişti. Perşembenin gelişini çarşambadan biliyor. Artık
İran ı analiz etmek çok zor değil. 30 yılda kalıpları ortaya çıktı. Bundan
dolayı Hasan Ruhani nin seçilmesi ilk anda biraz şaşkınlık meydana getirse de
ardından isabetli yorumlar gelmeye başladı. Lafı gediğine koyuyorlar. Bu
anlamda, Hasan Ruhani nin geçmiş liderlerle mukayesesi yapıldı ve bu mukayesede
ortaya çıkan tablo kısaca şudur. Hasan Ruhani, Hatemi gibi yenilikçi ve
reformcu bir cumhurbaşkanı olarak görülse de kazın ayağı öyle değil. Sadece
reform görüntülü bir cumhurbaşkanı. Celili ile birlikte Hamaney in bürosunda
çalışan ve Ali Hamaney ile 40 yıllık dostlukları olan birisi. Tam bir devlet
projesi. Dolayısıyla, seçimleri Hamaney kazandı veya sol kolu kazandı gibi
sözler yanlış değil. Reformcu görüntüsü altında bir düzen adamı. Nevzat Tandoğan ın
söylemiyle de analiz edilebilir. Önemli olan sağ sol değil, bunu devletin
yapmasıdır. Ruhani üzerinden Hamaney ipleri elinde tutacak. Ruhani kesinlikle
bir Hatemi değil. Hatemi olmadığı gibi 2009 seçimlerinde Nejad ın karşısına
çıkan Mir Hüseyin Musevi de değil. Sadece pragmatik ve Ali Hameney in de bu
dönemde aradığı şey bu. Dışarıda öfkeyi bastıracak ve içeride de ekonomiyi
çekip çevirecek bir adam arıyordu. Hasan Ruhani bunun için biçilmiş kaftan.
2003 2005 yılları araksında İran ın nükleer programı noktasında Batılılarla
pazarlığı yürüten Ruhani olmuştur. 2003 sonrasında Kaddafi gibi İran da nükleer
programını askıya almıştır. Bush idaresinin tepkisinden çekinmiştir. Bu ise iki
taraf arasında gizli pazarlığı ve Afganistan ve Irak üzerindeki gizli ortaklığı
mümkün kılmıştır. Bu sürecin mimarlarından birisi ise Hasan Ruhani dir.
Dolayısıyla pazarlık hususlarında şerbetlidir.
*
Ruhani aynı zamanda Nejad da değildir. Her ne kadar
reformcu Nejad gibi algılansa da Nejad ın ekonomiyi batıran nükleer program
ayarlı politikasını zararlı görmüş ve eleştirmiştir. Batı ile nükleer pazarlığı
kotaran Nejad-Celili ikisini yanlış politika uygulamakla suçlamıştır. Hasan
Ruhani nin tarzı Rafsancani nin tarzıdır. Onun gibi pragmatik ve faydacıdır.
Lakin Rafsancani değildir. Bu nedenle Rafsancani seçim dışı bırakılırken onun
önü açılmıştır. Rafsancani Ali Hamaney ile eşit ağırlıktadır ve bundan dolayı
önü kesilmiştir. Hasan Ruhani ise Ali Hamaney ile aynı ayar değildir ve ona
sadakatle bağlıdır. Kimilerine göre, 2013 seçimleri 2009 seçimlerinin yarasını
saracak nitelikte görünmektedir. Bundan dolayı Kerrubi, Mir Hüseyin Musevi nin
göz hapsinden çıkarılması bekleniyor. Ali Hamaney 2009 yılında Nejad ın önünü
açsa ve desteklese de akabinde gelecek hesapları üzerinde yolları ayrılmıştır.
Nejad seçeneğinden dolayı pişman olmuştur. Hamaney, Ahmedinejad ile yaşamış
olduğu acı tecrübelerden sonra daha doğrusu ağzı yandığından dolayı radikal
veya muhafazakâr adaylardan uzaklaşmayı yeğlemiştir. Nejad İran da Putin-Medvedev
sarkacı gibi siyasi bir sarkaç kurmak ve iktidardan indikten sonra da dünürü
Meşşai vasıtasıyla bir ayağıyla iktidarda kalmak istemiştir. Dünürü yoluyla
İran siyasetini gütmek istemiştir. Hamaney ve çevresi ise buna izin
vermemiştir.
*
Anılan sebeplerden ötürü Hasan Ruhani hattı imam denilen
çizgiden yani Hamaney in vesayetinden çıkmayacaktır. Bu açıdan bu dönemde
cumhurbaşkanlığı ile rehberlik makamı arasında bir zıtlaşma öngörülmemektedir.
Sadece Ruhani imajı üzerinden içerinin ve dışarının gazı alınmak istenmiştir.
Bu açıdan da Hasan Ruhani ilk açıklamalarında Hamaney çizgisi doğrultusunda
hareket edeceği intibaı uyandırmıştır. Beşşar Esad ın 2014 yılına kadar
kalmasını istemiş ve nükleer programlarını da durdurmayacaklarını ama daha
şeffaf olacaklarını vaat etmiştir! Bu elbette dünyayı tatmin etmeyecektir.
Fehmi Huveydi nin ifadesiyle, Ruhani nin gelmesiyle değişecek olan söylem
dışarıyı bir süreliğine oyalayabilir. Ama dünya Ruhani analizini çok erken
yaptı. Kısaca, söylemin dışında değişecek bir şey yok. Bundan dolayı bölge
ülkeleri ve Batı, Ruhani konusunda realist bir beklenti içinde. Belki de bu
seçimler, Nejad dan kurtularak en fazla Hamaney i rahatlattı. Onun dışında
değişen bir şey olmayacak gibi gözüküyor. Yanılmayı tercih ederdim diyenler
çoğunlukta