Ramazan ı idrak ediyoruz. Bu idrakin derecesini artırmak için birtakım ilave hamlelere ihtiyaç duyabiliriz. Kitaplarla ve ramazan edebiyatıyla haşir neşir olmak bunlardan birisi
Bu kapıyı, tefekkür ve edebiyat dünyamızın zirve ismi Sezai Karakoç la açalım. Ramazanı Samanyolunda Ziyafet ile selamlıyor.
"Bu kitap, yazarın, ömür boyu, daha çok ramazanlarda yazdığı oruç hakkındaki yazılardan oluşmaktadır. Bu bakımdan, kitap, oruçla ilgili düşüncelerin yanı sıra, duyuşları ve bir dönemin toplum yaşantısından kesitler ve izlenimleri de yansıtmaktadır." Kitabın ilk sayfalarına konulan uyarının cümleleri arasında, Samanyolunda Ziyafet in macerasına dönük ipuçlarını da okuyoruz: "... oruçla ilgili bu yazıların bu kitapta bir araya gelişi, yıllardan beri, dostların ve okurların isteği olup..."
Bir kısmı dergilerde, bir kısmı başka kitaplarda yer alan Samanyolunda Ziyafet in içindeki yazıların makale, gazete fıkrası, deneme, hatıra, günlük, şiir vb gibi türlerden oluştuğunu görüyoruz. İşte bazı başlıklar: Betonları Kıran Oruç, Orucun Ömrü, Oruç da Acıkır, Diriliş Saati, Oruç ve Diriliş, Orucun Ruhu, Ruhun Şöleni, Gök Armağanı Oruç, Oruç Ülkesi, Ramazan Aynasında Hayat...
İşte "İnsan ve Oruç" başlığıyla kitapta yer alan şiirin son dörtlüğü: "Ey oruç, diriltici rüzgâr, İslâm baharı/Es insan ruhuna inip yüce ilham dağından/Kevser içir, âb-ı hayat boşalt kristal bardağından/Susamış ufuklara insan kalbinin ufuklarına"... (Diriliş Yay., 2. Bas., İst., 2004, 130 s.)
Ramazan ayının Halk edebiyatımızdaki en renkli yankısı ramazannamelerde karşımıza çıkar. Ramazannamelerle ilgili elimizdeki en cazip çalışma, Âmil Çelebioğlu tarafından hazırlanan Ramazannâme dir. Merhum Âmil Çelebioğlu nun "1826 Yılından Ramazan Mânileri" alt başlığı ile hazırladığı Ramazannâme, İstanbul gibi belli bir bölgeye ait olsa da, ramazan ile ilgili Halk edebiyatı numunelerinin derli toplu yer aldığı önemli bir hazine değerindedir. Ramazannâme, Amil Çelebioğlu tarafından, "yazma" bir nüshadan sıkı bir tetkik ile edebiyat alemine kazandırılmıştır. Çelebioğlu, eserin baş kısmına "Müellife" ve "Esere" dair özelliklerin ele alındığı geniş bir araştırma ve inceleme yazısı yerleştirmiştir. Bu yazıda eser şekil, imla ve dil bakımlarından tahlil edilir.
Ramazannâme nin asıl bölümü ramazanla bağlantılı farklı konularda yazılıp söylenmiş ilginç manzum metinlerden oluşmaktadır. Renkli bir ramazan hayatına mensup olan klâsik kültüre ait pek çok unsuru bu manzumelerde bulabiliriz: Ramazandan önceki gece, ramazan, ikinci gece, reçeller, iftar, camiler, bekçi, davulcu, çeşnigir, gül, bülbül, Cuma gecesi, pehlivan, şaşkın, cüzdan, üzümler, Beykoz, hekim, kimyâcı, paçacı, Dolmabahçe, kayıklar, kütüphane, Üsküdar, köpekler, yalılar, Kız Kulesi ve bunlara benzer onlarca zaman, mekân, meslek vb... Bu kitap, başta araştırmacılar olmak üzere, konuya duyarlı insanlar için şaheser niteliğindedir. (Tercüman 1001 Temel Eser, İst., tarihsiz, 276+ s.)
Ramazanın şiirimizdeki yankısını okuyabileceğimiz bir başka eser Filiz Kılıç ve Muhsin Macit in birlikte hazırladıkları Türk Edebiyatında Ramazan Şiirleri güldestesidir. Ortak imzalı bu çalışmanın önsözünde "Edebiyatımızda dinî-manzum türler arasında ramazaniyyelerin ve ramazan konulu diğer şiirlerin önemli bir yeri olduğu" vurgusu yapılmaktadır. 15. yüzyıldan itibaren edebiyatımızda örnekleri görülen ve 18. yüzyılda zirveye çıkan bu şiirler, zamanla "ramazan edebiyatı"mızın oluşmasını sağlamışlardır.
Türk Edebiyatında Ramazan Şiirleri nde yer alan metinlerin çoğunluğu klâsik edebiyatımızdan oluşmaktadır. Bu şiirler arasında Sâbit, Nedim, Seyyîd Vehbî, Koca Ragıp Paşa, Enderunlu Fâzıl, Vâsıf, Leylâ Hanım, Zâtî, Fuzûlî, Bahtî, Şeyh Gâlip, Şeref Hanım, Eşref Paşa, gibi şairlerimizin kaside, terki.-i bend ve gazel gibi şiirleri vardır. Tasavvufî edebiyatın iki önemli ismi; Üftâde ve Niyâzi-i Mısrî de birer ilahî ile eserde yer almaktadır. Mehmet Akif Ersoy, Tevfik Fikret, Yahya Kemâl Beyatlı, Arif Nihat Asya, Necip Fâzıl Kısakürek, Feyzi Halıcı, Abdullah Satoğlu, Dilaver Cebeci, Ömer Lütfi Mete, Hasan Akay gibi yeni dönem edebiyat temsilcilerimizin şiirlerinin bulunduğu bölümü ramazan manileri ve ramazannâmelerden yapılan seçmeler takip etmektedir. Bu son iki bölüm eserin zayıf halkaları durumundadır. Son dönem Türk şiiri üzerine yapılacak geniş bir araştırma ve Anonim Halk şiiri üzerine yönelik küçük bir tedkik, güldesteyi daha sağlam kılacaktır. Fakat, edebiyatımızdaki bildiğimiz kadarıyla- ilk örnek olması, sonuna eklenen "Özel terimler ve Açıklamalar Sözlüğü", "Lûgatçe" ve "Bibliyoğrafya" ile tamamlanması, elimizdeki eserin önemli bir kaynak olduğunu göstermeye yetmektedir. Ramazanda şiir okuyacaklar için tavsiye edilir. (TDV Yay., Ank., 1995, 198 s.)
Medeniyetimizin güçlü can damarı ramazan, Müslüman veya gayri Müslim, pek çok kalbe etki etmiştir. İbrahim Refik, hazırladığı Ramazan Medeniyeti adlı eserde sözkonusu etkileri yansıtmıştır. Kitap, farklı edebî eserlerden yapılan seçmelerle "derleme" niteliğindedir ve 10 bölümden müteşekkildir: Ramazan Hazırlıkları ve İftarlar, Çocuk Gözüyle Ramazan, Ramazana Dışarıdan Bakış, Ramazan ın Renkleri, Şiirleşen Ramazan, Hüzünlü Ramazanlar (Mütareke Devri Ramazanları), Sarayda Ramazan, Ramazan Çeşitlemeleri, Yaşayanların Kaleminden Ramazan, Bayram Sevinci... Bu bölümlerin her birinde bilim, kültür ve sanat dünyasının önde gelen şahsiyetlerinin, ramazanın maddî, manevî, sosyal ve kültürel yönleriyle ilgili duygu ve düşünceleri yer almaktadır. Bunlardan bazılarını şöyle sıralayabiliriz: Samiha Ayverdi, Ref i Cevat Ulunay, Refik Halit Karay, Ahmet Rasim, Halide Edip Adıvar, Reşit Rıza, Theophile Gautier, Süheyl Ünver, Mitat Enç, Halit Fahri Ozansoy, Yahya Kemal Beyatlı, Aziz Mahmud Hüdayi, Ercümend Ekrem Talu, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Safiye Ünüvar, Bediüzzaman Said-i Nursi, Nâbî, Osman Yüksel Serdengeçti, Cemal Kutay, M. Fethullah Gülen, Sezai Karakoç, Mustafa Kutlu, Ahmet Turan Alkan, Gerard de Nerval, Mehmet Akif Ersoy... (Albatros Yay., 3. Baskı, İst., 2003, 240 s.)
Benzeri bir kitap da Özlem Olgun un hazırladığı Ramazan Kitabı. Eser, eski ramazanlara duyulan özlem duygularını hissettirmek bakımından dikkat çekiyor. Ramazan ayının eskiden nasıl yaşandığı, sosyal hayatımızdaki karşılığı eserin temel esprisini oluşturuyor. Bu durumu Özlem Olgun, kitabın önsözünde şöyle belirtiyor: "Bir ibadet ve mağfiret ayı olması dolayısıyla gelişi özlemle beklenen, sayılı günleri ilahi bir neşve içinde geçen ve tatlı bir hüzünle uğurlanan ramazan ayının sosyal hayatımızda ayrı bir yeri vardır. Şüphesiz ki, her anının ibadetle dolu dolu olması, insanın varoluş sebeplerini bu ayda daha fazla idrak etmesi, özümüzde yer alan, ancak çoğu kere farkına varamadığımız iyilik ve feragat hassamızın bu ay içinde kendisini fazlasıyla göstermesi, dikkatimizi ramazan ayına rapt eden sebepler arasında sayılabilir./ Bunun içindir ki, inanan inanmayan herkes ramazan ayından mutlaka nasibini alır. Çünkü bu ay farklı tezahürleriyle farklı kesimlere hitab etmesini bilir./Kimine ibadetin coşkun ruh hallerini sunarken, kimilerine de kendisine has pidesinin sıcaklığı ile yaklaşır. Kısacası ramazan herkesin hürmetini kazanan, bunu da fazlasıyla hakeden kutlu bir aydır."
Ramazan Kitabı da derleme niteliğinde hazırlanmış. Edebiyatımızın seçkin kalemlerince yazılmış ramazan yazıları bu kitaptan zevkle okunabilir. İşte yazısı bulunan ediplerimiz: Refik Halit Karay, Samiha Ayverdi, Cemal Oğuz Öcal, Halit Fahri Ozansoy, Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Rasim, A. Süheyl Ünver, Ruşen Eşref Ünaydın, Namık Kemal, H. Rahmi Gürpınar, Cenap Şehabettin, Reşit Rıza, Musahipzade Celal, Mustafa Kutlu, Ahmet Turan Alkan, Beşir Ayvazoğlu... (Kitabevi Yay., İst., 2001, 376 s.) Eski ramazanlar pek çok okur ve dinleyicinin ilgi odağı olmuştur. İşte onlar için ilginç bir kitap: İstanbul da Bir Ramazan. Abdullah Uçman tarafından yayına hazırlanan kitap Cenap Şehabeddin imzalı. Eser, 1920 Ramazan ını, Direklerarası, eski Ramazan eğlenceleri, Darülbedayi merkezli olarak anlatıyor. Fakat sadece bunlar anlatılmıyor; bunlarla birlikte siyasî meseleler, Birinci Dünya Savaşı ve bu savaşın ortaya çıkardığı ahlakî çöküntüler, bunalımlar... Cenab Şahabeddin in Alemdar gazetesinde 20 Mayıs-18 Haziran 1920 tarihleri arasında yayımlanan yazılarından hazırlanan bu kitapta 1920 ramazanı ile birlikte bir döneme ışık tutuluyor. Fakat lezzetli bir üslup ile... (İletişim Yay., İst., 1994, 128 s.)
Ramazan da okuyabileceğiniz kitaplar bu kadar mı Cevabı kitapçılarda. En iyisi siz bu günlerde kitapçınıza uğrayın
P. K. 205, Ulucami, BURSA * www.cevatakkanat.blogcu.com