“Çok netameli bir yer” cümlesinde yerin tekin olmadığını, uğursuz bir yer olduğunu anlarız.
“Çok netameli adam” dediğimizde adamın çok belalı olduğuna vurgu yaparız.
“Çok netameli bir konuşma yaptı” dediğimizde o konuşmanın sakıncalarına işaret ederiz.
“Netameli günlerden geçiyoruz” derken tehlikelere dikkat çekiyoruz.
Peki de “Netame” kelimesi konusunda hiç düşündünüz mü
Ben ömrümde hiç kullanmadım bu kelimeyi.
Dikenli, yaralayıcı, iğneli kelimeleri sevmem.
İğneli cümleler kuranlardan da hoşlanmam.
Geçen gün sevdiğim bir arkadaş, “Netameli” kelimesini eski lügatlerde bulamadığını kelimenin nereden geldiğini sordu, bilmediğimi, bu kelimeyi hiç kullanmadığımı ancak söylenişinin çirkinliğine bakarak kesinlikle Türkçe olmadığını söyledim.
Bağrında belayı, tehlikeyi, kuşkuyu, uğursuzluğu, tekinsizliği, sakıncayı besleyip büyüten ve sırtında taşıyan bu kelime hangi dilden türemiş, nerelerde beslenip büyümüş, yaşı kaç, kaç yıldır dilimizde tehlikenin kötü kokusunu bize önceden haber verir, hiç araştırıp baktınız mı
Ben baktım, kelimenin kendisi de netameli.
Kötü, pis, tiksindirici, leş, mikrop anlamlarına gelen “Netane” kelimesinden türediğini yazmış çağdaş lügatlar.
“İntaniye” terimini hastanelerde görürsünüz.
Enfeksiyon hastalıkları bölünün kapısında eskiden “İntaniye” yazardı.
Mikrop gibi parazitlerin tedavi edildiği yerler.
Son yüz yıl içinde “Netane” yi “Netame” ye çevirmişiz ve mensubiyet eki olan “li” ilave etmişiz ve “Netameli” olmuş.
Böyle denir ama “Netane” kelimesinden “Netameli” kelimesine gitmek biraz zorlama gibi geldi bana.
Çünkü “Netane” kelimesinin kökü “Netene” dir
İlla Arapçadan bir kelime aranacaksa doğrudan “Neta” kelimesine Türkçe olan “meli” ekini kullandık mı “Netameli” olur.
Asım efendinin Kamus tercemesi Okyanus’da “Neta uzvuhu” cümlesini örnek verir ve manasının vücutta domalan çıbana dendiğini söyler.
Buradan hareket edince çıbanı çıkan adam da netameli olur, çıbanbaşı olan adam da netamelinin ta kendisi olur.
Siz, siz olun, netameli günler geçirmemek için netameli yerlerden, netameli adamlardan, netameli kelimelerden uzak durun.
Ancak, bu netamelilerin de kendi haline bırakılmaması gerektiğinden onların mikroplarına karşı korumalı olan mütehassıs insanlarımız onların hastalıklarıyla ilgilenmesi gerekir.