Genelde Taşınmaz Mal Kanunu, özelde vakıf icareteyn ve
arazi-i mevkufa tahsisat dönüşümü konusunda düzenleme çalışmalarının
duyulmasından itibaren, Türk Cemaat Mensubu ileri gelenleri tarafından çeşitli
gazetelerde eleştiri yazıları yazılmaya başlanmış; kanun ve tüzüğün gazetede
yayımlanıp yürürlüğe girmesinden sonra bu yöndeki çabalar daha da artırılarak
neşriyata devam edilmiştir.
Kıbrıs Cumhuriyeti Kuruluş Antlaşması nın İngiltere
Sömürge İdaresi nin mal ve yükümlülüklerinin yeni kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti ne
intikal ettiğine ilişkin hükmü [(Ek-E, Bölüm II, Madde 3-b (i)] uyarınca, aynı
tazminat 1960, 1961 ve 1962 yıllarında Ortak Kıbrıs Cumhuriyeti Hükümeti
tarafından ödenmiştir. 1963 olaylarının başlamasıyla birlikte Evkaf İdaresi ne
yapılan bu ödeme kesilmiş ve bugüne kadar da bir daha ödenmemiştir.
Mal Dönüşüm Yasası şartlı bir kanundur. Tek yanlı olarak
Rum tarafı 1963 te tazminat ödemeyi durdurmuştur. Tazminatın tek taraflı
ödenmemesi sebebiyle şartlardan birisi fiilen ortadan kalkmıştır. Bu durumda
iki ihtimalden söz etmek mümkündür: Ya kanunun öbür şıkkı olan icareteynli
vakıfların mülke tahvili hükmü de ortadan kalkmıştır ya da anapara, enflasyon
kaybı ve faizler ilave edilmek suretiyle yapılacak hesaplamalara göre Vakıflar
İdaresi nin Kıbrıs Cumhuriyeti nden büyük bir alacağı doğmuştur.
İcareteynli vakıfların mülke dönüştürülmesi konusunda
ısrarla üzerinde durulması gereken meselelerden birincisi budur.
İkincisi ise bilerek veya bilmeyerek kanunun
uygulanmasında yaşanan yanlışlıklardır.
Kanun sadece tapu tasarruf vesikaları, tapu kütükleri,
vakıf belgeleri ve benzeri mülkiyetle alakalı arşiv kayıtlarında görülen
icareteyn kelimesinin mülk okunmasını öngördüğü halde; şayet (X) vakfına
ait tek bir taşınmaz icareteynli ise veya o vakfın sadece bir akarından
İcare-i müeccele alınıyor ise uygulamada genellemeye gidilerek vakfın bütün
taşınmazları icareteynli sayılmıştır. Bazen de bu yanlış anlayışa dayalı
olarak, icareteynle hiçbir ilgisi bulunmayan bir vakıf arazi, o yerin
kiracısına veya ekip biçenine devredilmiştir. Oysa aynı vakfa ait emlak
arasında değişik türden gayrimenkuller bulunabilmektedir.
Özetle, Kıbrıs ta vakıf malların tasfiyesi İngiliz
döneminde a şar ın ilgası, icareteynli taşınmazların mülke dönüştürülmesi,
işgal eylemi ile gasp, zamanaşımı yoluyla iktisap, istimlak ve istibdal
şekillerinden birisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu konu, Vakıfların
Tasfiyesine Yol Açan Uygulamalar adıyla hazırlanan müstakil bir raporda
belirtilmiştir.
VI. Vakıflaşma ve Tasfiyeye Dair Bir Örnek: Kapalı Maraş
Bu raporun yazıldığı 15 Haziran 2013 tarihi itibariyle
kapalı Maraş bölgesinde bulunan vakıf malları hakkında yapılan çalışma. Bilgi
sisteminde ilişkileri kurulmuş belgeler çerçevesinde tamamlanmıştır.
Kapalı Maraş bölgesi ile doğrudan alakalı olan üç
vakıftan biri, Kıbrıs Fatihi Lala Mustafa Paşa Evkafı, ikincisi Sadr-ı Esbak
Abdullah Paşa Evkâfı, üçüncüsü ise Kemahlı Hacı Bilal Ağa Vakfı dır.
Kapalı Maraş bu üç şahsiyetin 16, 18 ve 19. yüzyıllarda
kurdukları vakıfların topraklan üzerine oturmaktadır. Lala Mustafa Paşa Evkafı,
vakfiyesinde yer alan ifadelere göre, kapalı Maraş ın bir bölümü, Lala Mustafa
Paşa nın Mağusa nın fethi sırasında satın alıp mülk edindiği ve karargâhını
kurduğu bir köydür. Bundan dolayı Kumandande (Komandates, Komutanlık) Karyesi
adını almıştır. Komutanlık karargâhı işlevinden dolayı Kışlakyeri diye de
anılır olmuştur.
Şühedâ Mekâbiri nin bulunduğu, paşanın donattığı mescidin
yer aldığı, tekke inşa ederek asırlar boyunca gelenin gidenin doyurulmasına
vesile olduğu -bundan dolayı da Tekyeli Çiftliği diye tesmiye olunan- kutsal
bir mekândır... (Kaynak: Dr. Nazif Öztürk, II. Aşama II. Dönem Raporu, 2013)
(Devam edecek.)