Niccola Machiavelli “Prens” kitabını 16. yüzyılda yazmıştır. Machiavelli’nin tespitlerinin bir kısmı dönemin olaylarıyla bağlantılı olsa da tespitlerinin büyük bir kısmı sonraki yüzyıllarda hatta günümüzde birçok siyasetçinin başucu kitabıdır.
Siyasete ve siyasetçilere negatif imajların yüklendiği, siyasetin kirli yüzünü, yolsuzluk, haksızlık, halkı kandırmak, ikiyüzlülük ve algı yönetimi gibi konularda her devirde her siyasetçinin elinden düşüremeyeceği türden bir eser kaleme alan Machiavelli, “Prens/Hükümdar”ın yani yöneticinin ulusal çıkarları korumak için gerekirse kötü olabileceğinden bahseder. Diğer yandan sadece ulusal çıkarlar için değil, kendi iktidarını koruyabilmek için de sürekli mücadele içinde olması gerektiğinin altını çizer.
Machiavelli’nin “Prens” kitabında bahsettiği tespitler ve verdiği taktiklerin en önemlilerini özetleyerek dikkatinize sunuyoruz:
1-Machiavelli’ye göre, devleti yöneten kişi, savaş sanatına hâkim olmak zorundadır. Güçlü ve yöneticinin emrindeki bir askeri yapı her zaman gereklidir. Hatta öyle ki, devleti yöneten kişinin savaştan ve ona hazırlanmaktan başka düşüncesi ve işi olmasa yeridir.
2-Hükümdar/devlet başkanı, özellikle siyasi tarihi iyi okumalı ve tarihteki büyük önderleri ve bu önderlerin davranışlarını taklit etmelidir. Bu tarihi şahsiyetlerin başarıları, başarısızlıkları, başarı ve başarıdaki faktörlerini iyi irdelemeli ve zihninde uygun örneklemler oluşturmalı ve bunu başarıyla uygulamalıdır.
3-Machiavelli, tebaanın, şikâyetlerini kolaylıkla ulaştırabildikleri bir hükümdarı sevdiğini, çok nefret ettirici, halkın canına, ırzına ve malına direkt el uzatmayan bir prensin uzun yıllar iktidarda kalabileceğini savunur. Hükümdarın, sert davrandığı anlardan sonra yumuşak ve sevecen davranması, eskiyi unutturabileceğini savunan Machiavelli, “Çünkü her değişiklik bir yenisi için zemin hazırlar” demektedir.
4-Machiavelli’nin siyaset felsefesinde bir hükümdar/devlet başkanı tahtını elinde tutabilmek için katı yürekli olmasını bilmelidir ve gerektiğinde buna tevessül etmelidir.
5-Hükümdar/devlet başkanı, eli açık bilinmelidir. Cömert bir hükümdar, cömertliği abartmadıkça her zaman kârlı çıkar. Cimri olarak bilinmektense cömert görünmek daha iyidir.
6-Hükümdar/devlet başkanı, askeri gücü iyileştirdiği, halkı yoksul bırakmadığı, açgözlü olmadığı müddetçe cimri de görünse bu duruma aldırmamalıdır. Çünkü halk, onun bu davranışı, devletin iyiliği için yapılmış cimrilik olarak görecektir ve bu aslında artı puan olabilir.
7-Machiavelli’ye göre hükümdar/devlet başkanı, kendisine ya da tebaasına ait olmayan zenginlikleri, ganimetleri bol keseden dağıtabilir ve bu bazen hükümdara avantaj sağlar. Yine, hükümdarın zalim gibi görünmek yerine merhametli görünmeyi tercih etmesini, bu tercih edişi de yerli yerinde kullanması gerekir.
8-Prens/devlet başkanı, merhametli, güvenilir, karşısındakini anlayan, dürüst ve güvenilir görünmeye çalışmalıdır. Fakat aslında prensin kudreti onun gerçekten merhametli olmasına çok az izin vermelidir.
9-Hükümdar/devlet başkanı, halkın yaşam kalitesini yükseltmek için kendisinin ne kadar gerekli olduğunu göstermelidir. Yani kendisi olmazsa kaos olacağını halka hissettirmelidir. Örneğin, herhangi bir birey veya kurum üzerindeki kontrollü baskıyı geçici olarak gevşetmenin neticesinde oluşacak kaos ortamının etkilerini göstermek, kendisinin ne kadar vazgeçilmez olduğunu kanıtlamanın önemli adımlarından birisidir.
10-Machiavelli, hükümdar “korkulmalı mı yoksa sevilmeli mi?” sorusunu sorar ve korkulmanın daha güvenli ve siyaset açısından daha mantıklı olduğunu söyler. Bu görüşünü de insanın nankör, değişken, içten pazarlıklı, korkak ve çıkarcı yapısına bağlar ve şöyle der: “İnsanlar severken kendilerine, korkarken prense bağlıdır.”
11-Hükümdarın/devlet başkanının, dürüst, namuslu ve idealleri için uğraşan birisi olması övgüye layıktır ancak bunları yapan hükümdarlar iktidarlarını fazla sürdüremezler. Verdikleri sözleri tutmayan liderler, dürüstlüğü temel almış liderlere karşı galebe çalmışlardır.
12-Machiavelli, devleti yöneten kişi, kaba ve ahlâksız görünmemek için dindar görünmeye çalışmalıdır der ve İspanya kralı Ferdinand’ın İtalya’ya dini bahane ederek saldırmasını örnek gösterir. Hükümdarın, “merhametli, acıma duygulu, imanla, namusla, insancılıkla hemhal olmuş, bunlarla bezenmiş gibi görünmesi” gerektiğini savunur.
13-Machiavelli’ye göre devleti yöneten kişi, hoppa, kaypak, kadınsı, mızmız, kararsız gözükmemelidir. Bu özellikler kendisinin hor görülmesine, aşağılanmasına ve otoritesinin sarsılmasına, karizmasının yara almasına sebep olur. Hükümdar, kararlı, ciddi, ağırbaşlı ve karizmatik görünmelidir.
14-Hükümdar/devlet başkanı, pis işleri başkalarının sırtına iyi işleri kendine mal etmelidir. Hükümdar/devlet başkanı, güçlü ve kudretli kişilerle arayı iyi tutmalıdır ancak zayıfların kalbini kazanmayı da bilmelidir.
15-Hükümdar/devlet başkanı, çok büyük işlere kalkışmalıdır ki bunları başardığı zaman unutulmaz bir saygınlık kazansın.
16-Hükümdar/devlet başkanı, itaatkâr kişileri yardımcısı seçmelidir. Öyle ki yardımcısı kendisinden daha çok lideri düşünüyorsa o yardımcı iyidir. Hükümdar da yardımcısını gözetmelidir ki, kendine bende edebilsin ve ihanetinden emin olsun.
17-Hükümdar, etrafına dalkavukları yanaştırmamalı, bunların yerine bilge adamları istihdam etmelidir. Bunların özgürce konuşmalarına izin vermeli ve görüşlerini almalıdır. Görüşlerini aldıktan sonra hemen uygulamamalı, kendi istediği zaman uygulamayı yapmalıdır.
18-Machiavelli, hükümdar, etrafındaki danışmanların kendisine bir konuda fikir beyan etmesinin önünü açmalı ancak kendisine akıl verir gibi hareket etmesini engellemelidir. Danışmanları sabırla dinlemeli ancak sorgulayıcı bir üslup takınmalıdır ki danışmanlar güzel şeylerin kendilerinden tevarüs ettiği fikrine kapılmasınlar der.
19-Machiavelli’ye göre dürüstlük özel hayatta olur, politikanın tek kuralı iktidarın menfaatidir. Politika ahlâk dışıdır. Çünkü namussuzlar arasında yüzde yüz namuslu kalmak isteyen er geç mahvolur; tarihî eylem içinde iyi kalplilik felakete götürür insanı; zulüm, yufka yüreklilikten daha az zalimdir.
20-Machiavelli’ye göre iç savaşları önlemek için üç beş kelle koparmak zulüm değil, vazifedir. Politikanın kaderi görünüşte cereyan etmek, görünüşe önem vermek. İnsanlar ellerinden çok, gözleriyle hüküm verirler. Kimse ne olduğumuzu bilmez. Nasıl göründüğümüzü bilir.