Mehmed Zihni Efendi ve Görüşleri

Sona doğru Osmanlı’da önemli âlimler yetişmiştir. Bunlardan birisi de hiç şüphesiz Mehmed Zihni Efendi’dir. Zihni Efendi, 1846’da İstanbul’da doğdu. Küçük yaşta Kur’an’ı ezberleyerek hıfzını tamamladı. Çok zeki ve kavrayışlı olmasından dolayı hocaları tarafından “Zihnî” mahlâsı verildi. Ulûm-i Âliye şehâdetnâmesi diğer adıyla İcâzetnâme-i Esâtize (medrese öğretim üyeliği) aldı. 1864 yılında Babıâli Meclis-i Vâlâ Mazbata Odası’na mülâzım oldu. Bir süre sonra Matbaa-i Âmire Takvîm-i Vekâyi kâtiplik ve musahhihliğine getirildi (1868). Burada on yıl kadar çalışarak birçok dinî ve edebî eserin hatasız bir şekilde basılmasını sağladı.

Galatasaray Mekteb-i Sultanîsi Ulûm-i Arabiyye ve Dîniyye Muallimliği (1879), Mekteb-i Mülkiyye Usûl-i Fıkıh Muallimliği (1883), Tedkîk-i Müellefât Komisyonu üyeliği Meclis-i Kebîr-i Maârif üyeliği (1894), Maarif Nezâreti Encümen-i Teftîş ve Muayene üyeliği ve başkanlığı (1902) görevlerinde bulundu. Halvetiyye-Şâbâniyye Tarikatı şeyhi Necib Efendi’ye intisap etti. 16 Aralık 1913’te İstanbul’da vefat etti. Beylerbeyi’ndeki Küplüce Mezarlığı’na defnedildi.

Arapça ve Farsçaya hâkimdi. Edebiyat zevki vardı. Arapçanın öğrenilmesinin zor olmadığını savunmuş ve kolay Arapça öğrenimini sağlamak için kitaplar yazmıştır. Galatasaray Lisesi’nde öğretmenliği sırasında Babanzâde Ahmed Naim, Ali Nazîma, Kenan Rifâî, Hanbelîzâde Muhammed Şâkir ve Abdülhak Şinasi Hisar gibi birçok talebe yetiştirmiştir. Rahmetli Mehmed Şevket Eygi Bey, Mehmed Zihni Efendi’nin Galatarasay Lisesi’nde sarığıyla ders verdiğinden bahsederdi.

Nİ’MET-İ İSLÂM:

Nimet-i İslâm eseri, Mehmed Zihni Efendi’ye şöhretini kazandıran en önemli eseridir. Geniş bir ilmihal, hatta muhtasar bir fıkıh kitabıdır. Zira konular oldukça detaylı işlenmiştir. Kitabın birinci kısmında İslâm/Ehl-i Sünnet akidesi işlenmektedir. Kitabın ikinci kısmında ise taharetten başlayarak, abdest, namaz, oruç ve zekât, hac, avlanma, hayvan kesimi, kurban ve akika konuları tafsilatıyla anlatılmaktadır. Üçüncü bölümünde münâkehât ve müfârakât adıyla hazırlanmış, nihak, talak, eyman ve rada vb. konular anlatılmaktadır.

Mehmed Zihni Efendi’nin Nimet-i İslâm’ın yanı sıra önemli eserleri telif ve tercüme edilmiştir. Üstadın, İslâm dinini anlatan eserlerin yanında Arap diline ait eserleri de önemli yer tutar. Yine biyografi eserleri, tashih ve talikleri de mevcuttur.

İslâmî İlimlere ait eserleri şunlardır: “1- Usûl-i Fıkıh (Husûlü’n-nekh fî usûli’l-fıkh): Ders kitabıdır, İstanbul’da basıldı (1309). 2- Elgâz-ı Fıkhiyye. İbrahim Halilcan tarafından sadeleştirilerek Fıkıh Bilmeceleri adıyla yayımlanmıştır (İstanbul 1978). 3- Hanımlar İlmihali (İstanbul 1313). 4- Kızlar Hocası (Küçük Hanımlar İlmihali). 5- El-Muhtasarât fî mesâili’t-tahârât ve’l-ibâdât (İstanbul 1332). Ni’met-i İslâm’ın özeti olan bu eser Diyanet İşleri Başkanlığı’nca el-Muhtasarât ismiyle neşredilmiştir. Ayrıca Bedir Yayınevi tarafından da sadeleştirerek yayınlanmıştır. 6- El-Hakaik mimmâ fi’l-Câmii’s-sagir ve’l-Meşârık min hadîsi hayri’l-halâik. 7- El-Kavlü’s-sedîd fî ilmi’t-tecvîd (Tecvîd-i Cedîd). 8- Tuhfetü’l-erîb fi’r-reddi alâ ehli’s-salîb Tercümesi. Abdullah b. Abdullah et-Tercümân’a ait eserin Said Efendi ile birlikte yapılan çevirisi olup Hristiyanlığa Reddiye adıyla yeni harflerle de yayımlanmıştır (İstanbul 1965). 9- El-Münkızu mine’d-dalâl Tercümesi. İmam Gazali’nin bu önemli eserini Said Efendi ile birlikte tercüme etmiştir.

Arap dilinin öğretimi için yazdığı eserler: Mehmed Zihni Efendi, Arapçanın kolay bir dil olduğunu iddia etmiş, bunun için de önemli eserler kaleme almıştır. Bu eserler şunlardır: “1- El-Müntehab fî ta‘lîmi lugati’l-Arab: Sarf kitabıdır. Temrin başlığıyla ayet, hadis ve Arap edebiyatından şiirler örnekleriyle zenginleştirilmiş bir kitaptır. 2- El-Muktedab mine’l-Müntehab fî ta‘lîmi lugati’l-Arab. Sarfın özeti şeklindedir. 3- El-Müşezzeb (Mektebü edeb fî sarfi ve nahvi lisâni’l-Arab, el-Mürteeb fî sarfi ve nahvi lisâni’l-Arab. Sarf kitabıdır. 4- El-Muktedab. Nahiv kitabıdır. Türkçeye çevrilmiştir. 5- El-Müşezzeb fî sarfi ve nahvi lisâni’l-Arab. Nahiv kitabıdır. 7- Kitâbü’t-Terâcim. Arapça okuma metni için âlim ve ediblerin biyografilerini içermektedir. 8- Feyz-i Yezdân Tercüme-i Nasîhatü’l-ihvân. 9- Atvâku’z-zeheb Tercümesi. İmam Zemahşerî’nin eserinin tercümesidir.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Siyami Akyel - Mesaj Gönder



Şehir Markaları

Siz de şehir markaları arasındaki yerinizi mutlaka alın...

+90 (212) 697 10 00
Reklam bilgi

Anket Asgari ücret 2 bin 825 TL oldu! Zamdan memnun musunuz?