Ahıskalı Ali Haydar Efendi ve görüşleri

Ali Haydar Efendi, 1870 yılında Batum’un Ahıska kazasında doğdu. Doğduğu yere nispetle “Ahıskalı Ali Haydar Efendi” adıyla maruftur.

İstanbul Fatih ilçesi Çarşamba semtindeki Şeyh İsmet Efendi Dergâhı’nın son şeyhi Ahıskalı Ali Haydar Efendi, iki yaşında annesini, dört yaşında babasını kaybetti. Batum’dan Erzurum’a gelerek burada Bakırcı Medresesi’nde tahsil gördükten sonra İstanbul Fatih Camii’nde derslere devam etti. Buradaki tahsilini tamamlayıp Bayezid dersiamlarından Çarşambalı Hoca Ahmed Hamdi Efendiden icazet aldı (1901). Buradaki eğitimiyle eş zamanlı olarak kadı yetiştiren Medreset’ül-Kuzat’a kaydolarak 1906 yılında mezun oldu.

İslâmî ilimler sahasında yapılan imtihanda başarılı olan Ali Haydar Efendi, Fatih Camii’nde talebe okutmaya hak kazanarak Fatih dersiamlarından oldu. 1909 yılında Fetvâhâne’defetvâ için görevlendirildi. Bu arada Sahn-ı Semân Fatih Medreseleri Fıkıh Müderrisliği’ne tayin edildi.

Ali Haydar Efendi’nin tasavvufa girmesine vesile olan olay Bandırma’da Ramazan ayında halka vaaz ettiği hengâmda tasavvuf aleyhinde konuşmasıyla gerçekleşmiştir. Özellikle Bezzâz Ali Rızâ Efendi aleyhinde konuşmuş; cemaatte Bezzâz Ali Efendinin talebelerinden Börekçi Hasan Efendinin durumu şeyhine anlatması üzerine şeyhin, “Hiç merak etme, çok yakında bizim yanımıza gelecek” cevabından kısa bir süre sonra tasavvufa girişi gerçekleşmiştir. Bezzâz Ali Rıza Efendinin kendisini İstanbul’da Hacı Ahmed Efendiye göndermesiyle bu mensubiyet devam etmiştir.

Ali Haydar Efendi, İstanbul’da Hacı Ahmed Efendiye intisapla, sohbet ve derslere devam ederek tasavvuf yolunda ilerledi. Ali Rıza Efendinin vefatı üzerine 1914 senesinde Şeyh Mustafa İsmet Garibullah dergâhı postnişinliğine, vakıf şartı gereği seçildi ancak iktidarda olan İttihat ve Terakki hükümeti buna engel oldu. Bu engelleme Ali Haydar Efendinin müritlerinden Hâfız Halil Sâmi Efendi tarafından yazılan dilekçenin padişaha intikali neticesinde 1919 yılında postnişinliği padişah tarafından tasdik edilerek iâde edildi. Tekke ve zaviyelerin kapatılmasına kadar bu göreve devam etti.

İttihat ve Terakki hükümetinin postnişinliğini engellemesinden sonra Ali Haydar Efendi 1915 yılında Şeyhülislamlık makamına bağlı “Te’lif-i Mesâil Heyeti Reisliği”ne tayin edildi. Bu esnada Mecelle hazırlama komisyonunda görev aldı.

1916 yılından itibaren Ramazan aylarında padişahın Huzur Dersleri baş muhataplığı vazifesine 1923 yılında padişahlığın kaldırılmasına kadar devam etti. Dört padişah döneminde fiili görev alan Ali Haydar Efendi, özellikle Sultan Abdülhamid-i Sâni’nin iltifatına muhatap oldu.

Şeyhülislamlık makamının kaldırılması ve tekke ve zaviyelerin kapatılmasından sonra görevleri sona eren Ali Haydar Efendi, Şeyh İsmet Efendi dergâhında ikametle etti. Cumhuriyet döneminde de İslâm’ın “emr-i bil maruf nehyi anilmünker” farizasını yerine getirdi.

Sert mizaçlı, hitabeti güçlü, Kur’an okumaya ve ibadete düşkün, ihlas ve ferâset sahibi, ilim hazinesi bir âlim ve mutasavvıf olan Şeyh Ali Haydar Efendi, özellikle Devlet-i Aliyye-i Osmaniye’nin son devrini ve Cumhuriyet dönemini görmüş, yaptığı vazifelerden dolayı ilmi hüviyetinin yanında ricâl-i devlet olması hasebiyle ileri görüşlü, dine ve devlete dâir söyleyecek sözü olan önemli bir şahsiyettir.

1870 yılında Batum’un Ahıska kazasında hayata başlayan Ahıskalı Ali Haydar Efendi, önemli vazifelerde bulunmuş, dini ilimlere vukufiyetinin yanında büyük bir mutasavvıftır. İstanbul ili Fatih ilçesi Çarşamba semtinde bulunan Şeyh İsmet Efendi dergâhının son postnişinliği görevinin yanı sıra padişahın Huzur derslerini baş muhatabı Şeyh Ali Haydar Efendi, 1960 yılı Ağustos ayında vefât etti. 90 yıllık ömründe yüzlerce talebe yetiştiren, önemli görevlerde bulunan, tasavvuf yoluyla insanların kalbine dokunan Şeyh Efendinin cenazesini Şeyh MehmedZâhidKotku ve Şeyh Mahmud Sami Ramazanoğlu yıkadı. Yavuz Sultan Selim Camii’nde Şeyh Mahmud Sami Ramazanoğlu tarafından kıldırılan cenaze namazından sonra Edirnekapı Sakızağacı Kabristanı’na defnedildi. Rahmetullahi aleyh.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Siyami Akyel - Mesaj Gönder



Şehir Markaları

Siz de şehir markaları arasındaki yerinizi mutlaka alın...

+90 (212) 697 10 00
Reklam bilgi

Anket Asgari ücret 2 bin 825 TL oldu! Zamdan memnun musunuz?