Yeni sistemin kodları - 3: Parti disiplini

24 Haziran tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimi ile Türkiye bazı yönleriyle başkanlık sistemine bazı yönleriyle ise parlamenter sisteme benzeyen ve cumhurbaşkanlığı sistemi olarak adlandırılan yeni bir hükümet sistemine geçmiştir. Bu yeni hükümet sistemi temel özellikleri itibarıyla bir başkanlık sistemi olarak görülmektedir.

16 Nisan 2017 referandumu ile kabul edilen yeni hükümet sisteminin 24 Haziran seçimleri ile yürürlüğe girmesi sonrasında birçok önemli konunun yeniden gündeme getirilmesi ve bu konular üzerinde çeşitli tartışmaların yürütülmesi gerekmektedir. Bu konular arasında yeni sistemde siyasî partilerin disiplinli yapılarının devam edip etmeyeceği önemli bir yere sahiptir.

Parti disiplini, bir siyasî partinin milletvekilleri ve üyeleri üzerinde kurduğu otoritedir. Siyasî partiler bu otorite sayesinde milletvekillerinin ve üyelerinin parti politikaları ile uyuşmazlığa düşmesini engellemeyi amaçlamaktadırlar. Bu bakımdan parti disiplini ile genel merkez yönetimleri, parti içerisinde birliği ve tutarlılığı sağlamaya çalışmaktadırlar.

Parti disiplinini anlamanın en iyi yollarından birisi Adalet ve Kalkınma Partisi eski Grup Başkan Vekili Salih Kapusuz’un 2003 yılında Radikal Gazetesi’ne anlattığı şu olaydır: “Bizim bir milletvekili arkadaşımız CHP milletvekiliyle karşılaşıyor. Genel Kurul’da nasıl hareket ettiklerini konuşurlarken bizim arkadaşımız, “Salih Kapusuz’a bakıyoruz. O elini kaldırınca kaldırıyor, indirince indiriyoruz” diyor. CHP’li milletvekili ise, “Biz de Salih Kapusuz’un eline bakıyoruz. O kaldırınca indiriyor, indirince kaldırıyoruz” diyor”. Parti disiplinini anlamanın bir diğer yolunu ise Meclis’te yapılan bir oylama esnasında Milliyetçi Hareket Partisi’nin ( MHP) önce çekimser kalması, sonrasında ise MHP Grup Başkan Vekili Oktay Vural’ın ret oyu vermek üzere elini kaldırdığı esnada arka sıralara bakarak MHP’li vekilleri aynı yönde oy kullanmaya yönlendirmesi örneği teşkil etmektedir.

Siyasî partiler disiplin açısından serbest partiler ve disiplinli partiler şeklinde tasnif edilmektedir. Parlamenter sistem bakımından parti disiplini oldukça önemlidir. Çünkü parlamenter sistemde hükümetler meclisin güvenine dayanmakta ve bir partinin mecliste bütünlüğünü sağlayamaması bu partinin iktidardan düşmesine neden olabilmektedir. Bu nedenle partiler kınama, geçici ihraç ve kesin ihraç yollarını kullanmak suretiyle disiplini bozan milletvekillerini cezalandırmaktadır. Özellikle genel başkanlık yarışına giren partililer, disiplini bozdukları gerekçesiyle partilerinden ihraç edilmektedirler. Örneğin İyi Parti’nin kurulması, MHP’de gerçekleşen genel başkanlık yarışının sonucunda muhaliflerin ihraç edilmesi ile söz konusu olmuştur.

Başkanlık sistemi bakımından hükümetin, meclisin güvenine dayanma zorunluluğunun olmaması partilerin parlamenterler üzerinde otorite kurma mecburiyeti hissetmelerini engellemektedir. Nitekim başkanlık sisteminin anavatanı olan Amerika Birleşik Devletleri’nde partisinden farklı olarak bir görüş belirten ya da oy kullanan bir parlamenterin bu nedenle cezalandırılması pek rastlanılmayan bir durumdur.

24 Haziran seçimleri ile Türkiye’nin başkanlık sistemine geçmiş olması partilerin disiplinli yapılarının yeniden gündeme gelmesini sağlamıştır. 24 Haziran seçimleri sonucunda Cumhuriyet Halk Partisi’nden (CHP) Elazığ milletvekili olarak seçilen Gürsel Erol, seçimlerde başarısız olduğu gerekçesiyle CHP Genel Merkez yöneticilerini istifaya davet etmiş ve parti genel merkezi önünde oturma eylemi yapmak üzere partililere çağrı yapmıştır. Bunun üzerine CHP Parti Meclisi olağanüstü toplanmış ve Elazığ Milletvekili Gürsel Erol’un kesin ihraç talebiyle Yüksek Disiplin Kurulu’na sevk edilmesine oyçokluğu ile karar vermiştir. CHP Parti Meclisi’nin verdiği disipline sevk kararı yeni sistemde partilerin disiplinli yapılarının devam edeceğinin açık bir işaretidir. CHP’nin, genel merkez yöneticilerine istifa çağrısı yapan Gürsel Erol’u disipline sevk ederken aynı talebi dile getiren diğer parti meclisi üyelerini disipline sevk etmemesinde Gürsel Erol’un eylem çağrısının etkili olduğunun gözden kaçırılmaması gerekmektedir.

CHP’de yaşanan bu olay, önümüzdeki süreçte siyasî partilerde, parti politikalarına aykırı davranan milletvekillerinin disiplin cezalarına çarptırılabileceğini göstermektedir. Bu nedenle yeni hükümet sisteminin, eski sistemden birçok uygulamayı uzun bir süre bünyesinde taşıyacağı ve bu uygulamalardan kolay kolay vazgeçilemeyeceği görülmektedir.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Batuhan Ustabulut - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Milli Gazete Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Milli Gazete hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz


Anket Soğan fiyatlarının yükselmesindeki sebep sizce nedir?