Reklamı Kapat

Şeyhülislâm Mustafa Sabri Efendi ve görüşleri

Mustafa Sabri Efendi, son devrin en önemli İslam âlimlerinin başını tutar. Yüz yirmi yedinci Osmanlı Şeyhülislamı Mustafa Sabri Efendi, 1869 yılında Tokat’ta doğmuş, 1954 yılında Mısır ’da sürgünde vefât etmiştir.

İlk tahsilini memleketinde yaparak küçük yaşta hıfzını tamamladı. Kayseri Medresesi’nde Divrikli Hacı Emin Efendi’den ilim öğrendikten sonra İstanbul ’da Huzur Dersleri mukarriri Ahmed Asım Efendi’den tedrisini tamamlayarak yirmiiki yaşında müderris oldu ve Fatih Camii’nde ve Süleymaniye Medresesi’nde elliden fazla talebeye icâzet verdi.

1898’den 1914 yılına kadar Padişahın Huzur Dersleri’ne muhatap olarak katıldı. 1900-1904 yılları arasında Sultan Abdülhamid-i Sânî’nin “hâfız-ı küttâb”ı oldu. Bir altın liyâkat madalyası ve dördüncü rütbeden Osmâni nişanı aldı. 1908’de Tokat Meb ’usu seçildi.

İttihat ve Terâkki Partisi’yle mücâdele etti. “Beyân-ül Hâk” dergisinde başyazar olarak yazılar yazdı. İttihat ve Terâkki Partisi’ne mensub olanların kendisini öldürme teşebbüsleri üzerine Romanya’ya giderek bir müddet orada kaldı. 4 Mart 1919 tarihinde Şeyhülislâm oldu. Mustafa Kemal’le mücâdelesi sonucunda 150’likler listesine alınarak dersiamlık maaşı kesildi. Önce İskeçe, oradan Hicaz’a ve ardından Mısır’a geçti. 12 Mart 1954 yılında Mısır’da vefat etti.

Beyanul-Hak, Yarın, Malumat, Yeni Gazete, Tesisat, Alemdar ve İkdam gibi yayın organlarında yazılar yazdı. Başlıca eserleri şunlardır: “Yeni İslâm Müctehidlerinin Kıymet-i İlmiyesi, Dini Müceddidler yahud Türkiye İçin Necat ve İ’tila Yolları’nda Bir Rehber, İslâm’da İmamet-i Kübra, Savm-ı Ramazan, Türk’ün Başına Gelen Şapka Meselesi, Mes’eletü tercümeti’l-Kur’ân, Mevkıfu’l-beşer tahte Sultani’l-kader, Mevkıfu’l-Akl ve’l-ilm ve’l-alem min Rabbi’l-alemin ve ibadihi’l-mürselin, el-Kavlu’l-fasl beynel-lezine yu’minune bi’l-gayb vellezine la yu’minun, Kavl fi’l-mer’e, en-Nekr ala münkiri nimetin mine’d-din ve’l-hılafe ve’l-ümme, Meseleler Hakkında Cevaplar.”

Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi, sadece ilim adamı değil aynı zamanda aksiyon yönü de olan mümtaz bir şahsiyetti. Yaşadığı dönemde dinde reformist hareketlere karşı mücâdele etmiştir. Özellikle Cemaleddin Efgani’nin tilmizi Muhammed Abduh ve Musa Carullah Bigiyef’e karşı Ehl-i Sünnet inancını savunmuştur.

Mezhepsizlere karşı sağladığı başarıyı şöyle ifâde etmiştir. “Benim bu başarım, Hakk’ı müdafaa etmiş olmamdandır.”

Mustafa Sabri Efendi, “Mevkıfu’l-Akl ve’l-ilm ve’l-âlem min Rabbi’l-âlemin ve ibadihi’l-mürselin” adlı eserinde Abduh için şöyle demektedir: “Abduh’un tuttuğu bozuk yolun hülasâsı şudur: Ehl-i Sünnet İitikâdı üzere tedrisât yapmasıyla tanınmış olan Ezher Üniversitesi’ni karıştırıp Ezherlilerin çoğunu adım adım dinsizlere yaklaştırmış, ama dinsizlerin bir adım bile dine yaklaşmasına sebeb olamamıştır. Hocası Cemâleddin Efgâni vâsıtasıyla Ezher’e masonluğu sokan O’dur. Nitekim bir takım yanlış işlerin revaç bulması hususunda Kasım Emin’i teşvik eden de odur...”

Musa Bigiyef (Carullah)’in, fikirlerini çürütmek için “Yeni İslâm Müçtehidlerinin Kıymeti İlmiyesi”ni yazdı.

Mustafa Sabri Efendi, kendi döneminde yaygın olan pozitivist, materyalist ve ateist akımlarla mücâdele ederken Kelâm ve Usûlü’d-din gibi temel İslâmî referansları kullanmış, batılılaşma hareketine karşı İslâmi inanç ve değerleri savunmuştur. Yine Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi, Immanuel Kant’ın rasyonel bilgiyi teolojik alanda dışlamasını eleştirmesi, evrim teorisinin gözlem ve deneye dayanmadığını vurgulaması ve inanç konularının bilimsel bilgilerle temellendirilme yönteminin yanlışlığını anlatmıştır.

Devlet-i Aliyye-i Osmâniye’nin son Şeyhülislâmı, büyük İslâm âlimi Mustafa Sabri Efendi’nin doğduğu yer Tokat’ta Anadolu İmam Hatip Lisesi’nden adının –bir kısım Kemalistlerin isteği üzerine- kaldırılmasını efkâr-ı umumiyenin nazar-ı dikkatine arz ediyorum.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Siyami Akyel - Mesaj Gönder



Şehir Markaları

Siz de şehir markaları arasındaki yerinizi mutlaka alın...

+90 (212) 697 10 00
Reklam bilgi

Anket EYT konusunda ne düşünüyorsunuz?