Hadis-i şerifin sırrına mazhar olmak için...
Onu fetheden kumandan; ne güzel kumandan, onu fetheden
asker, ne güzel askerdir Hadis-i Şerif indeki sırra mazhar olmak adına
gerçekleştirilen Bizans muhasaralarının toplamı 12 dir. Asırlar boyu
Müslümanlar, Efendimiz (A.S.) in bu methine mazhar olmak için İstanbul a bir
çok sefer düzenlediler. Tarih boyunca 29 defa alınmak istenen İstanbul u
Araplar 5, Türkler de 7 defa muhasara ettiler. Bu ayki sayfamızda İstanbul un
fethiyle ilgili bilgilere yer vermeye çalıştık. İmkanımız nispetince verdiğimiz
bilgilerde, inanç, sabır ve kararlılık ön plana çıkıyor. İstanbul un fethi için
toprağı döşek, taşı yastık yapan ecdada layık torunlar olabilmek ümidi ve
duasıyla...
Letüftehanne l Kostantıniyyete, ve le ni mel emrü
zâlike l emr, ve le ni mel ceyşü zâlike l ceyş
Müslümanların, Onu fetheden kumandan; ne güzel kumandan,
onufetheden asker, ne güzel askerdir Hadis-i Şerif in sırrına mazhar olmak
için gerçekleştirdikleri Bizans muhasaralarının toplamı 29 dur. Bu uğurda
şehadet şerbetini içmeyi arzulayan Müslümanlar içinde en iyi bilinen ise
Peygamber Efendimiz in Medine deki ev sahibi Ebu Eyyüb El-Ensari dir. İstanbul,
Osmanoğulları ndan önce 22 defa muhasara edilmiş, bu 22 muhasaranın 5 ini
Müslüman Araplar gerçekleştirmiştir. Hazreti Osman (ra) ın hilafet yıllarında
başlayan ve Hicri 169/ Miladi 785 yılına kadar devam eden bu 5 muhasaradan
biri, Hicretin 48-49 uncu senelerindedir ve ünlü sahabi Ebu Eyyüb El-Ensari
Hazretleri bu muhasarada şehid düşmüştür.
Fetih hazırlıklarının en önemlisi Rumeli Hisarı nın
yapılmasıdır. İnşaatında 5 bin işçinin çalıştığı Rumeli Hisarı nın yapılış amacı,
Anadolu Hisarı ile birlikte Boğaz ın emniyetini sağlamaktı. 4 metre
kalınlığındaki Bizans surlarını parçalamak için özel olarak üretilen Şahi
topları da Edirne deki denemelerinin ardından getirildiği İstanbul da,
Bizans ın tarihe gömülmesindeki en önemli etkenlerden biri oldu.
Edirne den yola çıkan Sultan Mehmed
Han, Mart 1452 de Rumeli Hisarı (Boğazkesen) nı yaptırdı.
Daha önce dedesi Yıldırım Beyezid in yaptırdığı Anadolu Hisarı (Güzelce
Hisar) nın tam karşısına yaptırılan Rumeli Hisarı, Bizans a yardıma gelmesi
muhtemel erzakın geçmesini engellemek içindi. İnşaasında daha önce burada
bulunan kilisenin malzemeleriyle birlikte, İzmit ve Karadeniz Ereğlisi nden
getirilen kerestelerin ve diğer malzemelerin kullanıldığı hisar, 3 buçuk ay
(bazı kaynaklarda 6 ay) gibi kısa bir sürede bitirildi. İkisi denize, biri
karaya hakim üç kulesi bulunan Rumeli Hisarı, yaklaşık otuz bin metrekare arazi
üzerine kurulu muazzam bir yapı olarak günümüze kadar ayakta kalmış ender
yapılarımızdan biridir.
Bizans ı yıkan ordunun teşkili hakkında çeşitli rivayetler vardır. Yabancı kaynaklar 140 bin ila
400 bin olarak göstermektediği bu kuvvet, Osmanlı kaynaklarında ise 80 bin ila 200 bin arasındadır.
Ayrıca ordumuzun top sayısı hakkında da iki çeşit görüş
bulunmaktadır. Her biri 4 toptan mürekkep 14 batarya bulunduğunu söyleyen
kaynakların yanında toplam 200 topun da olduğundan bahsedilir. Donanmadaki
gemiler için de 150 ila 480 arasında rakamlar vardır.
Fethin kronolojisi
6 Nisan 1453: Birlikler Haliç ten Marmara kıyılarına
kadar yayıldılar ve kara surlarına 700-800 metre yaklaştılar. Türk ordusunun
komutanı Sultan II. Mehmed, 15 bin kişilik yeniçeri birliği ile merkezde,
Topkapı ile Edirnekapı arasında bulunuyordu. Sağ kanada Anadolu Beylerbeyi
Üshak Paşa ile Vezir Mahmut Paşa kumanda ediyordu. Bunlar 50 bin kişilik
Anadolu askeri ile Yedikule den Topkapı ya kadar uzanan bölgeyi tutmuşlardı.
Sokanada Rumeli Beylerbeyi Karaca Paşa kumanda ediyordu. 50 bin kişilik Rumeli
askeriyle Edirnekapı dan Tekfur Sarayı na kadar olan yeri tutmuştu. Zağanos
Paşa bugün Beyoğlu denilen ve o zamanlar boş bulunan tepeleri tutuyor, böylece
Galata daki Cenevizlilerin kalelerinden çıkmalarını ve Bizans ı
desteklemelerini önlüyordu.
6-17 Nisan 1453: İlk top atışları başladı. Edirnekapı
yakınındaki surların bir kısmı yıkıldı.
19 Nisan 1453: Baltaoğlu Süleyman Bey Haliç e girmek için
ilk saldırıyı yaptı.
10 Nisan 1453: Boğazdaki surların bir bölümü ele geçti.
Baltaoğlu Süleyman Bey, Prens adalarını ele geçirdi.
10-11 Nisan 1453: Büyük surlar dövülmeye başlandı.
Surlarda tahribat önemli boyutlara ulaştı.
12 Nisan 1453: Donanma Haliç i koruyan gemilere saldırdı
fakat Hristiyan gemilerinin üstün gelmesi Osmanlı ordusunda moral bozukluğuna
yolaçtı. Fatih Sultan Mehmed in emri üzerine havan topları ile Haliç deki
gemiler dövülmeye başlandı ve bir kadırga batırıldı.
18 Nisan 1453, Gece : Padişah, ilk büyük saldırı emrini
verdi. Dört saat süren saldırı püskürtüldü.
20 Nisan 1453: Yardıma gelen erzak ve silah yüklü, üçü
Papalığın, biri Bizans ın dört savaş gemisiyle Osmanlı donanması arasında
Yenikapı açıklarında bir deniz savaşı meydana geldi. Padişah bizzat kıyıya
gelerek Baltaoğlu Süleyman Paşa ya gemileri her ne pahasına olursa olsun
batırmasını emretti. Fakat düşman gemileri engellenemedi. Bu durumdan istifade etmek
isteyen Bizans İmparatoru bir barış önerisinde bulundu.
22 Nisan 1453: Sabahın erken saatlerinde Hristiyanlar,
Fatih Sultan Mehmed in inanılmaz azminin Haliç sırtlarında, karadaki gemileri
hayret ve korkuyla gördüler. küzlerle çekilen 70 kadar gemi yüzlerce gemi tarafından
halatlarla dengeleniyor ve kızaklar üzerinde ilerliyordu. Öğleden sonra gemiler
artık Haliç e inmişlerdi. Türk donanmasının umulmadık biçimde Haliç de
görünmesi Bizans üzerinde büyük bir olumsuz tesir yaptı. Bu arada Bizans
kuvvetlerinin bir kısmı Haliç surlarını savunmaya başladığı için, kara
surlarının savunması zayıfladı.
28 Nisan 1453: Bizanslılar ın Haliç deki gemi yakma
girişimi yoğun top ateşiyle engellendi. Ayvansaray ile Sütlüce arasına köprü
kuruldu ve buradan Haliç surları da ateş altına alındı. Deniz boyu surlarında
tamamı kuşatıldı. Bizans Ümparatoruna Ceneviz liler aracılığıyla koşulsuz
teslim önerisi iletildi.
Bizans İmparatoru bu teklifi kabul etmedi .
7 Mayıs 1453: 30.000 kişilik bir kuvvetle Bayrampaşa
deresi üzerindeki surlara yapılan 3 saatlik saldırı sonuca ulaşamadı.
12 Mayıs 1453: Tekfursarayı ile Edirnekapı arasında
surlara yapılan büyük saldırı püskürtüldü.
16 Mayıs 1453: Eğrikapı önüne kazılan lağımla Bizans ın
açtığı karşı lağım birleşti ve yeraltında şiddetli bir çarpışma oldu. Aynı gün
Haliç deki zincire yapılan saldırıda başarılı olamadı. Ertesi gün tekrar
saldırıldı, yine sonuca ulaşılamadı.
18 Mayıs 1453: Hareketli ağaçtan bir kule ile Topkapı
yönünden saldırıya geçildi. Şiddetli çarpışmalar akşama kadar sürdü.
Bizanslılar gece kuleyi yaktılar, doldurulan hendekleri boşalttılar.
25 Mayıs 1453: Fatih Sultan Mehmed Han, İmparator a
İsfendiyar Beyoğlu İsmail Bey i elçi göndererek son kez teslim olma teklifinde
bulundu. Bu teklife göre imparator bütün malları ve hazinesiyle istediği yere
gidebilecek, halktan isteyenler de mallarını alıp gidebilecekler, kalanlar mal
ve mülklerini koruyabileceklerdi. Bu teklif de reddedildi.
26 Mayıs 1453: Kuşatmanın kaldırılması, aksi durumda
Macaristan da Bizans lehine harekete geçmek zorunda kalacağı, ayrıca Batı
devletlerinin gönderdiği büyük bir donanmanın yaklaşmakta olduğu gibi
söylentilerin artması üzerine Fatih Sultan Mehmed Savaş Meclisini topladı. Bu
toplantıda, baştan beri kuşatmaya karşı olan Çandarlı Halil Paşa ve taraftarları
kuşatmanın kaldırılmasını savundular. Padişah ile birlikte lalası Zağanos Paşa,
Hocası Akşemseddin, Molla Gürani ve Molla Hüsrev gibi zatlar buna şiddetle
karşı çıktı. Saldırıya devam etme kararı alındı.
27 Mayıs 1453: Ertesi gün yapılacak genel saldırı orduya
duyuruldu.
28 Mayıs 1453: Ordu zamanını ertesi gün yapılacak
saldırıya hazırlanmak ve dinlenmekle geçirildi. Tam bir sessizlik hakimdi.
Fatih safları dolaşarak askeri yüreklendirdi. Bizanslılar ise bir dini ayin
düzenlendi, Bizans imparatoru herkesi Ayasofya da toplayarak savunmaya davet
etti. Bu tören Bizansın son töreni oldu.
29 Mayıs 1453: Birlikler hücum için savaş düzenine
girdiler. Fatih Sultan Mehmed sabaha karşı savaş emrini verdi. Konstantinopolis
cephesinde askerler savaş düzenini alırken Bizans halkı kiliselere doluştu.
Osmanlı ordusu karadan ve denizden tekbirlerle ve davul sesleri ile son büyük
saldırıya geçtiler. İlk saldırıyı hafif piyade kuvvetleri yaptı, ardından
Anadolu askerleri saldırıya geçti. Surdaki gedikten içeriye giren 300 kadar
Anadolu askeri şehit olunca, ardından Yeniçeriler saldırıya geçti. Yanlarına
kadar gelen Fatih Sultan Mehmed in yüreklendirmesiyle gögüs göğüse çarpışmalar
başladı. Surlara ilk Türk Bayrağını diken Ulubatlı Hasan bu arada şehit oldu.
Her yandan kente giren Türkler, Bizans savunmasını tümüyle kırdı. Beyaz bir at
üzerinde ve muhteşem bir alayla Topkapı dan şehre giren Fatih Sultan Mehmed,
doğruca Ayasofya ya gitti. Mabedi temizletti, duvarlardaki tasvirleri
kapattırdı ve ilk Cuma namazını orada gazileriyle birlikte kıldı. Daha sonra
Ayasofya nın kıyamete kadar cami kalmasını yazılı vasiyyet ve vakf
eyledi. (Maalesef, günümüzde Ayasofya
Camii, ezandan ve namazdan yoksun bir şekilde müze olarak hizmet vermektedir. )
Şahi, bir Hıristiyan ın eseridir yalanı
Fatih Sultan Mehmed Han ın ehemmiyet verdiği bir başka
konu savaş silahlarının vazgeçilmezi olan toplardır. O güne kadar denenmemişi
yaparak havan toplarının ilk örneklerini döktüren Sultan Mehmed Han, Şahi adı
verilen topların da balistik hesaplamalarını bizzat yapmış, bir döküm ustası
olan Urban isimli bir Macar a döktürmüştür. Uzunluğu 12 karış, güllelerinin
ağırlığı ise 1200 okka olan Şahi ler, iki saatte doldurulabiliyor ve günde
sadece 7 veya 8 atış yapabiliyordu. Bizanslılar ın Ejder ismi ile andığı ve o
günün şartlarındaki en büyük savaş silahı Şahi, ilk olarak Şubat 1453 te
Edirne de denenmiştir.
Kronoloji
1 Mayıs TRT
Genel Müdürlüğü nün Kuruluşu (1964).
2 Mayıs Bingöl de
Deprem Meydana Geldi. Depremde 176 kişi öldü, 522 kişi de yaralandı (2003).
3 Mayıs Fatih
Sultan Mehmed in vefatı ve Yerine II. Bayezit in Tahta Çıkması (1481).
4 Mayıs Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ile İsrail arasında, Batı Şeria ve Gazze de Yaşayan Filistinlilere Özerklik Verilmesini Öngören Anlaşma
(1994).
5 Mayıs Avrupa
Konseyi nin Kuruluşu (1949).
5 Mayıs TBMM nin
İlk Toplantısı (1920).
8 Mayıs 2.
Dünya Savaşı nın Sonu (1945).
10 Mayıs Cezzar Ahmet Paşa nın, Akka da, Napolyon a Karşı Zaferi (1799).
13 Mayıs Mehmet
Ali Ağca nın, Roma da, Papa ya Yönelik Suikastı (1981).
14 Mayıs Türkiye de
İlk Demokratik Seçimler Yapıldı (1950).
15 Mayıs İzmir in
İşgali (1919).
19 Mayıs Mustafa Kemal in, Samsun a gidişi ve Milli
Mücadele nin Başlangıcı (1919).
20 Mayıs Sultan
II. Osman ın Katli (1622).
21 Mayıs Albay Talat Aydemir in İkinci Darbe Girişimi, Ankara da Sıkıyönetim
İlan Edildi (1963).