Enver Durmuş / Samsun
Soru: Çeşitli vaizlerden kurban hususunda farklı ifadeler duyuyoruz. Bundan dolayı sorularımı şöyle sıralıyorum.
* Kurbanın hükmü nedir?
* Ne zaman meşru olmuştur?
* Meşru olması için ne şartlar vardır?
* Hayvanın kurban edilmesine mâni şartlar nelerdir?
* Kurban etlerinin mahiyeti nedir? Sade kesene kalabilir mi? Hepsi dağıtılabilir mi? Bir kısmı dağıtılıp bir kısmı evde bırakılabilir mi?
* Büyükbaş bir hayvan kaç kişiye kadar ortaklaşa kurban yapılabilir? Bu rakamı kim nasıl belirlemiştir?
Cevap:
* Kurban zekât ve bayram namazları gibi hicretin ikinci senesinde meşru kılınmıştır.
* Kurban yapmak
– Ebu Hanife’ ye göre vâcib,
– Ebu Yusuf ve Muhammed’ e göre Sünnet-i Müekkede
– Hanbelîlere göre Sünnet-i Müekkede
– Şafiîlere göre, Müslümana ömründe bir defa Ayni Sünnettir. Ev halkı birden fazla ise Sünnet-i kifayedir. Ev halkından biri bunu yerine getirecek olursa, hepsi için yeterli olur. (İsl. Fıkhı Ansiklopedisi Terc. C/4 Sf: 394 Risale yay.)
* Kurban yapacak kişinin
– Akil bâliğ olması
– Müslüman olması
– Zengin olması
– Kurban kesme şartlarının yerinde olması gerekir.
– Kurban edilecek hayvanın kurban edilmeye mâni kusurlarının olmaması gerekir.
* Kurbanın geçerlilik şartı olan kurbanlık hayvanlardaki yaş sınırı Hz. Peygamber (s.a.v.) Efendimiz tarafından açıklanmıştır. İlgi hayvanların yaşlarındaki bu belirlemeler dikkatlice incelendiği ve çok yönlü düşünüldüğünde ekonomik verimlilik ve estetik açısından önemli sonuçlara ulaşmak mümkündür. Kurbanlık hayvanlar bu dönemlerinde et kalitesi ve verimliliği açısından olgunluğa ulaştığından kesimden ötürü emek ve ekonomik değer söz konusu olmayacaktır. Bu hayvanların semiz (besili) olmalarının istenmesi ve belirli kusurlarının bulunmamasının emredilmesi İslâm’ ın ekonomiye ve estetiğe verdiği önem şeklinde değerlendirilebilir.
Hz. Peygamber (s.a.v.) Efendimiz kurban edilecek hayvanlarda kusur veya sağlık problemi sayılabilecek bedensel özellikleri şu hadisinde topluca ifade etmektedir:
Kurbanlık hayvanda şu 4 kusur bulunmamalıdır:
1- Belirgin bir şekilde herhangi bir gözdeki körlük.
2- Herhangi bir ayaktaki topallık.
3- Hastalık.
4- İliği yok derecede zayıflık
Hadiste “belirginlik” 4 kusur için de sıfat olarak kullanılmıştır. Hadiste geçmekte olan bu 4 özellikten ilk hayvanın fizikî özelliklerine, üçüncüsü sağlık durumuna, sonuncusu ise her iki yön ile ilgili hususlara dikkatleri yoğunlaştırmaktadır.
* Kurban eti tamamen kurban sahibi tarafından yenilmesinde veya misafirlerine ikram edilmesinde ya da fakirlere bağışlanmasında dini bir sakınca yoktur.
İslâmî gelenekte kurban etlerinin tüketimi konusunda getirilen teklif bu üç hususu da içermektedir. Diğer bir ifade ile etlerin üçe ayrılması ve bu paylardan her birinin bizzat kurban kesen tarafından aile fertleri ile birlikte tüketilmesi, akraba ve komşulara ikram edilmesi ve fakirlere verilmesi önerilmektedir. Ancak bu tür bir uygulama kurbanın kesiliş amacına uygun olsa da bağlayıcı olmadığından kişi tümünü yeme, ikram etme veya dağıtma hakkına sahiptir.
Kurban ibadetinin yardımlaşma boyutu dikkate alındığında, en azından bir bölümünün ihtiyaç sahiplerine verilmesinin dinî açıdan daha uygun bir davranış olduğu kendiliğinden ortaya çıkmaktadır.
* Kurbanda ortaklık büyükbaş hayvanlar için en fazla 7 kişidir. (Müslim: 1 /318) Küçükbaşlar bir kişi için yapılır. Bunu Peygamber Efendimiz belirlemiştir.