Kur’an-ı Kerim’de:
“Biz Kur’an’ı tertil üzere indirdik” (Furkan Suresi, Âyet: 32)
“Kur’an’ı tertil ile düşünerek oku.” (Müzzemmil Suresi, Âyet: 4) buyurulmuştur.
Tertil: Kur’an harflerinin mahreçlerinden çıkarılarak durak yerlerine de dikkat ederek Kur’an’ın okunmasıdır.
Bu ayetlerden anlaşılıyor ki Kur’an okunurken tertil üzere okunacaktır. Bu, Allah’ın talimatıdır.
Başlangıçta şu hususu bilerek meseleye vâkıf olalım:
Tecvid sonradan konulan kurallar yumağı değildir. Cebrail aleyhisselam vahiy esnasında Hz. Peygamber (s.a.v.) Efendimiz’e bizzat talim ettirmiştir. Bu, çok önemli bir husustur. Zira kurallı okumak Kur’an’a mahsustur; bu kuralları da Allah (c.c.) koymuştur.
Mesele böyle olunca ayet meallerinde de ifade edildiği gibi şu soruyu sorup cevabını vererek meseleyi açıklayabiliriz: Allah-u Teâla biz Müslümanlara Kur’an’ı tecvidle okumamızı emrediyor.
Emrediyor; çünkü Kur’an’ın şifa özelliği böyle bir okuma ile gerçekleşiyor. Bu ifadeden sonra dilimize şöyle bir soru takılıyor:
Kur’an-ı Kerim sesli mi, sessiz mi okunmalı Bu konudaki inceleme sonucu Kur’an’ın sesli okunması doğru uygulamayı gerektirdiğini ortaya çıkarır. Kur’an’ın fazla acele etmeden itina ile okunması uygundur.
Kıraat âlimleri Kur’an’ın üç ölçüsüyle okunmasını kabul etmişlerdir. Bu üç tarz:
Tahkik: Her bir harfin hakkını vererek okumak, okurken harekeleri birbirinden ayırmak, gunnelerin hakkını vermek
Hadr: Süratli okumak demektir.
Tedvir: Tahkik ve hadr arasında bir okuyuştur.
Bir de tertil vardır. Tertil: Acele etmeksizin anlaya anlaya okumaktır. Peygamberimiz bu tarz okumayı teşvik etmiştir. Tertil, tefekkür ederek okumaktır.
Kur’an-ı Kerim’i hızlı okuyup çok okumaktansa ağır ağır okuyup az okumak daha efdal görülmüştür. İbni Abbas ve İbni Mesud’a göre tefekkür ile Kur’an okumak daha efdaldir. (Kıyame Suresi, âyet: 16)
Zâdü’l-Meâd adlı eserde: “Kur’an-ı Kerim kendisiyle amel edilmek için nazil olmuştur. Kur’an ehli Kur’an-ı Kerim’dekileri bilen ve onlarla amel edendir. Kur’an’ı ezberleyen lakin manasını bilmeyen dolayısıyla O’nun ehli değildir” diyor İbni Kayyım el-Cevziyye!
İmam Malik rahmetullahi aleyh hazretlerine Kur’an’ın hızlı okunmasının hükmü soruldu. O dedi ki: “Kime hızlı ve yavaş okumanın hangisi kolay gelirse öyle okuması câizdir” demiştir. Bazı âlimler de bir kimseye yavaş ve hızlı okumak aynı durumda ise tertil (acele etmeden okumak) tercih edilmelidir demişlerdir.
Gelelim sesli veya sessiz okumanın hükmüne. Kur’an’ın okunuşu sesli de, sessiz de okunabilir. Her iki metodda caizdir. Çünkü Peygamberimiz her iki şekilde de okumuştur. (Sünen-i Ebu Davud: 1/305. En-Nasai. Sünen: C/1, Sf: 184)
Kur’an’ın sesli okumasını savunan âlimlerden Ebu Bekir bin el-Arabi, Peygamberimiz’in şu hadisini delil göstererek: “Kur’an’ı sesli okuyan sadakasını açıktan veren; Kur’an’ı sessiz okuyan da sadakasını gizli bir şekilde veren gibidir.” Buyuruyor. (Şerh-u Sahih-i Tirmizi, C/10, Sf:41. Sünen-i Ebu Davud, C/1, Sf: 307. Nesai, C/3, Sf: 184) bu hadisi naklettikten sonra “Şüphesiz açıktan okumak daha faziletlidir” diyor.
Bu konuda en isabetli beyan Suyuti’nin görüşü olsa gerektir. O diyor ki: Okuyuşta itidal (orta hal) kıraatlerin en faziletlisidir. Bizler de bu faziletli ameli tercih edelim.