Yenİ Büyük Oyun bir diğer Orta coğrafyaya kayıyor.
ABD Dışişleri Bakanı John Kerry 28 Ekim den bu yana Orta Asya da. Kerry nin beş
Orta Asya ülkesini kapsayan ve 3 Kasım a kadar devam edecek olan bu ilk bölge
turu sadece ABD dış politikası açısından değil, bölgenin geleceği açısından da
büyük bir önem taşıyor. Hatta buna Türkiye boyutunu da ilave edebilirsiniz...
Kerry, bölgede sırasıyla Bişkek (Kırgızistan), Semerkant
(Özbekistan), Astana (Kazakistan), Duşanbe (Tacikistan) ve Aşkabat ı
(Türkmenistan) ziyaret ederek, ikili ve çok taraflı temaslarda bulunuyor. İlk
ziyaret ettiği Kırgızistan da yaptığı bir açılış, fazlasıyla dikkat çekici.
Eski Frunze de Orta Asya Amerikan Üniversitesi nin yeni
kampüsünün açılışını yapan Kerry, adeta Rusya ya selam gönderiyor. Ne alaka
diye sorabilirsiniz. Haksız da sayılmazsınız.
***
Bişkek in Çarlık Rusyası/Sovyet tarihindeki önemini
bilenler bunun ne anlama geldiğini gayet iyi anlarlar. Özellikle de, Frunze
ismi boyutuyla. Hatırlanacağı üzere, Sovyetler Birliği nin dağılmasına kadar
Bişkek in adı Frunze ydi. Kızıl Ordu nun kurucularından olan, Bolşevik
Devrimi nin önde gelen isimlerinden, Ukrayna kökenli, Bişkek doğumlu General
Mihail Vasilyeviç Frunze nin adını taşıyordu bu Türk ülkesinin başkenti.
Frunze, aynı zamanda tam bir Homo Sovieticus idi. Yani şu anki Rusya yönetiminin ve Putin in
Avrasya Birliği adı altında yeniden inşa etmeye çalıştığı Yeni Rusya nın
ideal tiplerinden biriydi...
***
Daha da önemlisi, General Frunze Rusya nın yetiştirdiği
en önemli askeri teorisyenlerden birisiydi. Yeraltı savaşları noktasında
önemli bir pratiğe ve teoriye sahipti. Rusya nın Bolşevik İhtilalı sürecinde
Minsk teki yeraltı örgütlenmesinin başındaki bu isim, bir dünya devrimini
öngören Birleşik Askeri Doktrin in de sahibiydi.
Birleşik Askeri Doktrin ne kadar hayata geçirilebildi,
bu ayrı bir tartışma mevzuu ama yeraltı savaşları noktasındaki Bolşevik
deneyiminin Yeni Rusya sürecinde fazlasıyla işe yaradığı ortada. Özellikle
de, Gürcistan ve Kırım-Ukrayna boyutlarıyla. Dolayısıyla, Frunze, günümüzdeki
Hibrit Savaşlar ın önemli teorisyenlerinden biri olarak tarihe geçen ve
Gerasimov Doktrini olarak da adlandırılan Karma Savaşlar noktasında General
Valery Gerasimov un da önemli ilham kaynaklarından birisi olsa gerek...
***
Bu arada, Kırgızistan ın sahip olduğu jeostratejik önemi
de göz ardı etmemek gerekiyor. Çin ile sahip olduğu sınır, bölgenin kalbi
sayılan Ferghana Vadisi nin önemli bir kısmının sınırları içerisinde yer
alması, Afganistan a yakınlığı vb. hususlar bu ülkeyi 11 Eylül den beri Avrasya
merkezli mücadelenin merkez alanlarından biri yapmış durumda.
ABD nin 11 Eylül sonrası Afganistan ın ardından hemen
askeri bir üs (Manas) kurduğu ülke yine burası. Her ne kadar ABD bu üssü
kapatmış olsa da, Rusya halen Bişkek civarındaki Kant Askeri Üssü ndeki
faaliyetlerini devam ettiriyor. Dolayısıyla Kırgızistan, Rusya nın bölgede en
güçlü olduğu ülkelerden birisi.
İşte, bundan ötürü Frunze ismi Rusya, bölge ve askeri
tarih açısından pek çok şeyi ifade ediyor. ABD de bunun farkında. Bölgede o kadar
başkent, şehir varken niçin Bişkek ya da eski adıyla Frunze ve neden
üniversitenin adı Orta Asya Amerikan Üniversitesi ve Kerry ilk ziyaretini
Frunze den başlatıyor, şimdi anlaşıldı mı
***
Sembollerin çok fazla mana ifade ettiği ve birçok mesajın
kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla türünden bu tür semboller üzerinden
verildiği günümüzde Kerry nin Frunze yi tercih etmiş olmasını tesadüf kavramı
ile açıklayamıyorum. Özellikle de, IŞİD üzerinden bu savaşların Orta Asya ya
taşınmasının gündemde olduğu ve Rusya nın bunu bir gerekçe olarak gösterip,
Orta Asya devletleri üzerinde (özellikle de Özbekistan ve Türkmenistan)
baskısını arttırmaya başladığı bir dönemde...
ABD, çok net bir şekilde Frunze üzerinden Rusya
yönetimine onların anlayacağı dilden izviniti (pardon) diyor ve buradayım
mesajını veriyor. Bu mesaj, aynı zamanda Rusya nın Ortadoğu hamlesine Orta Asya
üzerinden verilen bir karşı cevap olarak da değerlendirilebilir.
Bu arada, dört Orta Asya devletinin başkentinde
görüşmeler gerçekleştiren Kerry niçin Özbekistan da başkent Taşkent değil de,
Semerkant şehrini tercih etti ya da bu şehir edildi, hiç dikkatinizi çekti mi