8 Ağustos Cuma gününden bu yana Gürcistan ın Osetya bölgesindeki çatışmalar herkesi şaşırttı. Hele bugün varmış olduğu nokta daha da endişe verici bir durum, çünkü Rusya şu anda Gürcistan ın içine girmiş bulunmakta.
Kafkaslarda gelişmelere birkaç değişik açıdan bakarsak olayın ne olduğunu daha iyi anlamış oluruz.
a) Yıllardır altan alta gelişen ve sonunda patlama noktasına ulaşan etnik ve ayırımcı hareketlerin, uygun zamanda tekrar su yüzüne çıkması (Gürcistan içindeki Osetya ve Abazya daki durumlar gibi);
b) Kafkaslarda tekrar eski etki alanlarını elde etmek için mücadele eden bir Rusya Federasyonunun varlığı ve adeta yine eski sert uslübu ile dünyaya "Buralar benim etki ve yetki alanımdır" mesajını göndermesi;
c) Enerji kaynak ve koridorlarının kontrol ve mümkünse hakimiyetini kendi "milli çıkarları" ile özümseyen ABD nin, Kafkasya ve Hazar havzasındaki stratejik eylemleri ve bir noktada dünyaya ve Rusya ya, "Kafkaslarda ben de varım" mesajını vermesi;
d) Bölge devletlerinin milli çıkarları, aralarındaki dostluk veya husumetler.
İşte hepsinin toplamı, Kafkasyadaki olayların oluşumuna katkıda bulunan faktörlerdır. Onun için Kafkaslarda rüzgar eken, mutlaka fırtına biçer.
Yörenin yapısı:
Gürcüler, Osetler, Abazalar kimdir Yörenin yapısı onun tarih boyu yaşadığı hayatın da adeta özetidir.
Bu gurupların hepsi Kafkas milletleridir. Gürcüler çok çok eski dönemlerde Asya dan gelip Kafkaslara yerleşmiş ve M.Ö. 400 yıllarda bile bir krallık kurmuş bir millettir. Tarihleri milad öncesine giden eski bir kavim. En şaşaalı dönemleri ise 12. yüzyılda Kraliçe Tamara dönemine rastlar. O dönemde geniş bir krallık kurarak etkilerini Kafkasya ya, Karadeniz kıyılarına ve hatta Doğu Anadoluya yaymayı başarmışlardır.
Çok eski çağlarda yani millattan sonra 4. yy.da Bizans imparatorluğunun etkisi ile Hıristiyan olmuşlardır. Bugün nüfusunun çoğunluğu Hristiyan dır, ama aralarında % 10-12 si kadarı da Müslümandır.
Bu ülke 16. yüzyılda Osmanlı veya İran imparatorluklarının etkisinde kalmış ve sırası ile onların idaresine girmiş ve onlar arasında bir çekişme konusu olmuştur.
18. yüzyılda da ise bu her iki devlet de zayıflayınca, Gürcistan, Rus Çarlığının idaresi altına düşmüştür.
1918-22 Vladi-kafkas Federasyonu devridir. Rus ihtilalinden sonra Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan bu birliği kurarak, bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Ne yazık ki çok kısa süren bu bağımsızlıktan sonra hepsi tek tek Sovyetlerin pençesine düşmüştür.
1936 dan itibaren de Gürcistan, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetlerinden biri haline gelmiştir.
1992 de Sovyetlerin dağılmasından sonra da diğerleri ile birlikte bağımsızlığını ilan etmiştir.
Gürcistan ın, bugün 4.600.000 kişilik bir nüfusa ve yaklaşık Konya ve Kars illerimizin toplamı kadar, yani 69.700 km2 lik bir toprağa sahip küçük bir Kafkas ülkesidir. Ülkesinde, ayrıca çeşitli azınlık gurupları vardır ve bölge insanlarından geniş bir yelpaze de bulunmaktadır.
Osetyalılar ve Abhazalar kimdir:
Osetlere gelince, onlar da yüzlerce yıl önce, Asya dan gelip çok dağlık bir bölge olan Vladikafkas ve Güney Osetya ya yerleşmiş guruplardır. Slav veya Türk değillerdir. Kendilerine has bir gurup olup eski "Alanlar" olarak bilinen bir guruba aittirler.
Osetler, Hıristiyan olup her zaman kendilerini Ruslara daha yakın hissetmişlerdir. Diğer Kafkas milletleri Rus hakimiyetine karşı 150 yıla yakın savaşırken, Osetler bunu yapmamışlar ve diğer devletlere yardım etmemişlerdir. Daima Ruslarla iyi geçinmişlerdir. Ama Rus değildirler.
Nüfusları 70 ile 100 bin kişi kadardır. Toprakları hemen Rusya nın yakınında, ama Gürcistan sınırları içindedir. Yaşam alanları Gürcistan nın onda veya on ikide biri kadardır. Yaklaşık bizim Adıyaman vilayetimiz kadar bir yerdir. Bu da ikiye ayrılmıştır. Güney Osetya ve Kuzey Osetya arasında çok yüksek dağlar mevcut olduğundan, geçişi bir tünel vasıtası ile yapabilmektedirler.
1990 lardan sonra Sovyetler dağılınca, Rusya etkisini sürdürebilmek için yavaş yavaş pek çok Güney Osetin e Rus pasaportu vermiştir. Zaten Kuzey Osetya adeta Rusyanın her türlü etkisi altındadır. Her iki Osetya da da Rus parası ve pasaportu çok daha fazla rağbet görmekte ve kullanılmaktadır. Bu durum Gürcistanla büyük gerginliklere sebep olmaktadır.
Abazalara gelince onlar Türk/Çerkez gurubundan kişilerdir. Adige lisanına yakın bir lisan kullanırlar (Çerkezce ye akraba bir dildir) Sohumi en önemli limanlarıdır. Gürcistan dan kuzeye Rusya ya uzanan bir kol, bir uzantı gibi olan topraklar Abazya olarak bilinir. Karadeniz kıyıları boyunca uzanan toprakları çok büyük değildir.
Toprakları yaklaşık 8,600 km2 dir. Yani bizim Aydın veya Bitlis ilimiz kadardır. nüfusları da yaklaşık 200 ile 250 bin arasıdır. Abazalar Sünni Müslümandırlar.
Bir de Acaralar vardır. Öz Türk olan bir guruptur. Acaralar Türk sınırında Hopa ya yakın Sarp sınır kapısının olduğu coğrafyada ve az ötesinde yer almaktadırlar. En önemli şehirleri aynı zamanda Gürcistan ın da en önemli limanı olan Batumi yani Batum dur. Türklerle çok yakın olan bu gurup, Gürcülerle de arayı düzeltmiş ve bir antlaşma yapmış durumdadır.
Gerek Acara lardan ve gerekse Abaza lardan pek çok kişi Türkiye de yaşamaktadır. Tabii, ülkemizde çok sayıda Müslüman Gürcü ve çok az sayıda da Oset bulunmaktadır.
Bir de Meşketi Türkleri vardır ki, Stalin bunları Rusya nın dört bir tarafına dağıtmıştır. Onlar da geri dönüp vatan saydıkları Gürcistan da yer tutmak istemektedirler. Bu da Gürcistan için bir problemdir.
Kısacası Kafkaslar bir mozaik gibidir. Renkli kültürler, zengin ve eski tarihler, heyecanlı ve azimli insanlar ve mücadeleci karakterleri ile fevkalde enteresan bir bölgedir.
Kafkas tiyatrosunda sergilenen oyun:
Aslında, şu anda Kafkaslarda fevkalade karışık ve bir o kadar da tehlikeli bir oyun segilenmektedir. Bugün şahit olunan savaş aslında başkalarının savaşıdır. Görülen bu savaşa "proxy wars" veya "Taşeronlar Mücadelesi" de denilebilir. Bunlar başkası adına yapılan savaşlardır.
Her şeyden once bugün Kafkaslarda, Rusya ve Amerika tekrar birbirlerinin gücünü ve sabrını ölçmektedir. Görünürde, önde savaşan küçük guruplar kimseyi şaşırtmamalıdır. Herbirinin arkasında başka güçler mevcuttur.
Putin, Bejing de ki olimpiyatlara katılmaktaydı, aynen diğer dünya liderleri gibi. Cuma gecesi, Gürcistan da bu olaylar patlak verir vermez, derhal Çin den ayrılarak doğrudan Vladikafkas a yani Kuzey Osetya nın başkentine geldi ve oradan Rus müdahalesini bizzat idare etmeye başladı.
Bu son derece önemli bir harekettir. Rusya nın olaya verdiği önemi göstermektedir. Putin şu anda: 1) olay yerinden gelişmeleri bizzat izlemektedir.
2) Rusya çok hızlı ve sert tepki vermektedir, 3) Rusya, Kafkaslarda taktik ve strateji değiştirmektedir.
Bütün bunlara dikkat etmek gerekir. Rusya bugün, Gürcistan ın hava alanlarını bombalamış, bir küçük sahil koruma gemisini batırmış ve Gürcistan Cumhurbaşkanının istifasını talep etmiş bulunmaktadır.Gürcü birlikleri Osetya dan tamamen çıkana kadar Ateşkes e yanaşmayacağını ilan etmiştir.
Kısacası, Rusya bölgede yeniden bir Belirleyici Güç, İktidar yapıcısı" rolüne bürünmektedir
Yarın: Kafkaslarda yeni Stratejiler/ Sürpriz Gelişmeler