Kurulacak merkez bankası rezerv olarak ne tutmalıdır Bizce başta altın… ABD Amerikan doları ve Euro gibi uluslararası ticarette çok kullanılan para birimleri de rezervde olmalıdır. Belki Bazı İslami çevrelerden tepki görecektir; ama ABD doları veya Euro’nun ortak merkez bankasının rezervlerinde bulunması, günlük ekonomik gereksinimler açısından önemlidir. Ama rezerv olarak altın tutulması birincil öncelik olmalıdır. Pratikte İslam ülkelerinin merkez bankalarının altın rezervlerinin bir kısmı ortak merkez bankasına tahsis edilebilir. Muhasebesel olarak sadece ulusal merkez bankasının bilançosunda ortak merkez bankasından alacaklar kalemine geçirilerek bu yapılabilir.
Kanaatimce ortak bir İslam para biriminin en temel problemlerinden biri kuru belirlemek olacaktır. Yani 1 İslam dinarı kaç ABD doları veya Türk Lirası edecektir Bunu da İslam dinarını geniş bir kur sepetine çıpalayarak (endeksleyerek) çözebiliriz. Bu arada hatırlatmak isterim ki, bugün dünyada İslam dinarı adlı bir para birimi bulunmaktadır. İslam Kalkınma Bankası’nın “resmi para birimi” olan İslam dinarı, fiziken var olmayan, sadece bankanın muhasebe kayıtlarının tutulmasında kullanılan kaydi bir para birimidir. İslam Kalkınma Bankası’nın İslam dinarı 1SDR’a (Special Drawing Rights –IMF’in kaydi parasının ismidir) eşitlenmiştir. İslam Kalkınma Bankası bir ülkeye kredi verirken, İslam dinarını, karşılığı ABD doları cinsinden verir.
Bizim İslam dinarımız ise, geniş bir kur sepetine çıpalanmalıdır. Bu, ya Euro’dan önce var olan ECU (European Currency Unit - Avrupa Para Birimi) gibi, kullanan ülkelerinin para birimlerinden oluşur, ya da dünyada en çok işlem gören para birimlerinden… Bence ikinci tercih daha doğru olacaktır. Eğer İslam dinarını; ABD doları, Euro, Japon Yeni gibi güçlü para birimlerinden oluşan bir kur sepetine endekslerseniz uluslararası itibarı yüksek olacaktır. Ancak bizce, BRIC ülkelerinin para birimleri de; yani Brezilya Reali, Rus Rublesi, Çin Yüeni, Hindistan Rupisi de bu sepette yer almalıdır (hatta bu ülkeler, siyasi destek de sağlamak amacıyla ortak merkez bankasına iştirak etmeleri de sağlanabilir).
Bunlara ek olarak G. Afrika, Meksika gibi gelişmekte olan diğer ülkelerin paraları da eklenebilir. Belki Türkiye, Malezya, Suudi Arabistan, Endonezya gibi ülkelerin paraları da eklenebilir. Burada ana amaç; İslam dinarı kurunu belirlerken uluslararası piyasalardaki spekülasyonları azaltıcı bir nitelikte sağlamaktır. Bence bunun en sağlıklı yöntemi de yukarıda bahsettiğimize benzer bir kur sepetidir.
Ulusal piyasalara da para arzı, ulusal merkez bankaları aracılığıyla rahatlıkla gerçekleştirilebilir. Ortak merkez bankası her bir ulusal bankaya bir kota belirler. Bu kota çerçevesinde ulusal merkez bankaları kendi piyasalarında para arzını gerçekleştirirler. Kotalar ülkeler arasındaki dış ticaret hacmine göre belirlenebilir.
Tabii bir de Euro örneği var. Son Avrupa Borç Krizi’nde büyük yaralar almış olan Euro Sistemi bizlere ne gibi dersler veriyor:
1. Ortak bir maliye politikası olmadan ortak bir para birimi olmaz. Çünkü AB üyesi bazı ülkeler, yeterli ekonomik gelişmişliğe sahip olmadan Euro’nun itibarını kullanarak dışarıdan ve içeriden borçlanmışlar, kriz anında da Euro basamadıkları için bu borçları ödeyemez hale gelmişlerdir. Örnek Yunanistan. Demek ki ortak bir İslam parası olacaksa, bu sadece uluslararası kullanımda olmalı, ülkeler yurt içinde kendi paralarını kullanmaya devam etmelidirler.
2. Ortak bir para birimini önce kaydi para olarak çıkarılmalıdır. ECU örneğinde olduğu gibi. AB önce ECU’yu çıkarmış, muhasebe birimi olarak kullanmış, daha sonra Euro’yu çıkarmıştır.
Ancak yapısı itibarıyla standart bir merkez bankasına benzeyecek olan bir İslam Ülkeleri Merkez Bankası, İslam’ın ilkelerine ne kadar uyabilecektir Faizle kredi verecek midir Döviz swap işlemi yapacak mıdır Eğer yapmaz ise ne kadar başarılı olabilecektir Standart bir merkez bankasının yapısında olursa, küresel finans kapitalizminin bir parçası olmayacak mıdır Tüm bu sorular ciddi ve doğru sorulardır. Bu sorulara vicdanlar ne şekilde cevap verir Bu, bu yazımızda cevaplandırmayacağımız bir soru… Ancak bir yerlerden de başlanmalıdır.
Belki ileride böyle bir para birimi görürüz. Belki ekonomistler günlük kullanımda Euroland, Eurozone dedikleri gibi bir gün Dinaristan da derler. İnşallah da bunun öncülüğünü D-8’de olduğu gibi, biz ESAM olarak yaparız.